खाडोले बर्सेनि डुब्दै तिलाठीवासी

अवधेशकुमार झा

राजविराज — चुरेको पहाडबाट निस्केको खाडो नदीका कारण भारतसित जोडिएको सप्तरीको तिलाठी गाउँ बर्सेनि डुब्दै आएको छ । तिलाठीमा खाडोको बाढीले कयौं नागरिकको उठिवास भएको छ । 

२५ वर्षभन्दा बढी समयदेखि यो समस्याले निरन्तर सताइरहे पनि यसको दीर्घकालीन समाधान भने हुन सकिरहेको छैन । केन्द्र, प्रदेश र स्थानीय सरकारका साथै यहाँका बासिन्दाको कमजोरीका कारण हरेक वर्ष तिलाठीमा खाडो नदीको बाढीले क्षति पुग्ने गरेको छ । समाधानका लागि हरेक मञ्च र टोल बैठकमा ठूलाठूला प्रतिबद्धता हुन्छन् । तर, दीर्घकालीन समाधान भने अहिलेसम्म हुन सकेको छैन ।

तिलाठी कोइलाडी गाउँपालिकाको वडा नम्बर १ मा तिलाठी र बेल्ही दुई बस्ती छन् । तिलाठी खाडोदेखि पश्चिम पर्छ भने बेल्ही पूर्व । यस वर्ष दुवै गाउँका घरघरमा पानी पस्यो । खाडो नदी नियन्त्रण आयोजनाले पूर्व र पश्चिम दुवै तर्फ तटबन्ध बनाउँदै थियो । निर्माण स्थल छेउछाउ जग्गा भएकाहरूले तटबन्ध निर्माण हुनु पूर्व मुआब्जाको माग राख्दै आयाजना निर्माणमा व्यवधान खडा गरे ।

केही स्थानीय जसरी पनि बाँध बन्नु पर्ने पक्षमा देखिए पनि न त पश्चिमी तटबन्ध पूर्ण रूपले बन्न सक्यो न त पूर्वी तटबन्ध नै । तटबन्ध नबन्दा तिलाठी र बेल्ही दुवै बस्ती यस वर्ष फेरि ८–१० फिटसम्म डुवानमा परे । २०५०×–५१ सालतिर खाडो नदी पूर्वी तटबन्धको छेउ सकरपुरा नजिकबाट बग्दै आएको थियो ।

सोही सालमा नदीको धार पश्चिमतर्फ फर्किएपछि बाढीले नयाँ बाटो लियो । पानीको बहाब फर्किएपछि तिलाठीवासी धेरैका जग्गामा खाडो नदी बग्न थाल्यो । जग्गा मात्र होइन, पश्चिमी तटबन्ध नबनेका कारण खोलाको बाढी सिधा तिलाठीको बस्तीमा प्रवेश गर्दै आएको छ ।

हरेक वर्ष खाडोले डुवान गर्न थालेपछि सरकारले तटबन्ध बनाउन टेन्डर अगाडि बढायो । ‘तर, स्थानीयले नै तटबनध निर्माण रोके,’ खाडो नदी नियन्त्रण आयोजना राजविराजका इन्जिनयर कुलदीप यादवले भने, ‘तटबन्ध निर्माण रोकिएपछि स्थानीय प्रशासन, राजनीतिक दलका नेता र स्थानीय बासिन्दाबीच पटक–पटक सार्वजनिक रूपमै छलफल चलाइए पनि निश्कर्ष निस्कन सकेको छैन ।’

खाडो नदी नियन्त्रण आयोजनाका इन्जिनयर यादवका अनुसार नदीजन्य संरचना तयार गर्दा मुआब्जा दिने प्रावधान छैन । जसका कारण खाडो नदीको तटबन्ध निर्माण गर्दा व्यक्तिका जग्गा परे आयोजना कार्यालयले मुआब्जा दिन सक्ने क्षमता राख्दैन । ‘तटबन्धमा कति जग्गा परे त्यसको यकिन गरी मुआब्जा वा सहयोगका लागि संघीय सरकारलाई आग्रह गर्न सकिन्छ,’ इन्जिनयर यादवले भने । तर, जग्गाधनीहरू भने पहिला मुआब्जा अनि मात्र तटबन्ध निर्माणको अडानमा छन् ।

मुआब्जाकै कारण तटबन्ध निर्माण रोकिएपछि तिलाठी कोइलाडी गाउँपालिकाले प्रतिकट्ठा ५० हजार मुआब्जा दिने घोषणा गर्‍यो तर जग्गाधनीहरूको चित बुझेन । पीडितले चलनचल्तीको भाउमा मुआब्जाको माग गरेको गाउँपालिका अध्यक्ष सतिशकुमार सिंहले बताए ।

तटबन्धमा जग्गा पर्नेहरूले मात्र होइन, नदी बगिरहेको क्षेत्रमा जग्गा रहेकाहरूको पनि मुआब्जा पाउनुपर्ने माग आयो,’ अध्यक्ष सिंहले भने, ‘त्यसरी मुआब्जा दिने हो भने तिलाठी नजिकको खाडो पुलदेखि लौनियासम्म दिनुपर्छ जसका ३ सय बिघाभन्दा बढी जग्गा पर्न सक्छ ।’ सबैलाई चलनचल्तीको भाउअनुसार मुआब्जा दिने हो भने गाउँपालिकाको चारपाँच वर्षको पूरा बजेट खर्चिनुपर्ने अध्यक्ष सिंहको भनाई छ ।

केही मुआब्जा त केही जुंगाको लडाइँका कारण तटबन्ध निर्माण हुन नसकेको अध्यक्ष सिंहको भनाई छ । सरकारले बीचको बाटो निकाली तटबन्ध निर्माणमा तदारुकता देखाउनुपर्ने स्थानीय बासिन्दा देवनारायण यादवको भनाई छ । उनी भन्छन्, ‘खाडोले तिलाठीको बिल्लीबाँठ छ, सरकारले पनि मुआब्जामा सहयोग गर्नुपर्छ, जग्गाधनीले पनि तटबन्ध निर्माण भए पूरै बस्ती जोगिन्छ भन्ने सोच्नु पर्छ अनि प्रशासनले पनि तदारुकता देखाएर बाँध निर्माणको पहल गर्नुपर्छ ।’

६ दिनदेखिको लागतारको वर्षाका कारण खाडोको बाढी पूरै तिलाठी र बेल्ही गाउँमा उर्लियो । तैपनी न त मुआब्जाको समस्या समाधान भएको छ न त तटबनध कहिलेदेखी निर्माण हुने भन्ने निश्चितता नै । ‘हामी जुन सुकै बेला तटबन्ध निर्माण गर्न तयार छौं,’ खाडो नदी नियनत्रण आयोजनाका इन्जिनयर कुलदीप यादवले भने, ‘तर स्थानीयका तर्फबाट निर्माण रोकिनुहुन्न ।’

सप्तरीको प्रदेश सभा निर्वाचन क्षेत्र नम्बर २ ‘क’ का प्रदेश सभा सदस्य र प्रदेश नम्बर २ का भूमि व्यवस्था तथा कृषि सहकारीमन्त्री शैलेन्द्रप्रसाद साहले तिलाठीमा खाडोको तटबन्ध निर्माणका लागि प्रदेश सरकारले पहल गर्ने बताए ।

बुधबार खाडो नदी कटानस्थलमा उप प्रधानमन्त्री उपेन्द्र यादवसँगै पुगेका मन्त्री साहले स्थानीयको निजी जग्गाको मुआब्जा तथा तटबन्धको मजबुत निर्माणका लागि प्रदेश सरकारले संघीय सरकारसित आवश्यक गृहकार्य गर्ने बताए । ‘खाडोको स्थायी समाधानका लागि प्रदेश सरकार गम्भीर छ, संघीय सरकारसित आवश्यक गृहकार्य गरी यसको निकास खोजिनेछ,’ मन्त्री साहले भने ।

प्रकाशित : श्रावण २, २०७६ ०९:५५
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT

घाटा छल्न अपहरणको नाटक

शिव पुरी

रौतहट — अपहरणमा परेको प्रचार गरेर भारतमा लुकेका एक व्यापारीलाई प्रहरीले नेपाल फर्किने क्रममा पक्राउ गरेको छ । उनी बेपत्ता भएको अढाई महिनापछि प्रहरीले पक्राउ गरेको हो । व्यापारमा मन्दी भएपछि उनी अपहरणको नाटक गरेको खुलेको छ ।

कटहरिया नगरपालिका ७ बगहीका व्यापारी श्रीभगवान साहलाई रुपन्देही जिल्लाको नेपाल–भारत सिमास्थित भैरहवानजिक लुकेर बसेको अवस्थामा पक्राउ गरिएको प्रहरीले बुधबार जानकारी दिएको छ । आर्थिक कारोबार थेग्न नसकेर उनी फरार भएको प्रहरी प्रमुख एसपी भूपेन्द्र खत्रीले बताए । ‘व्यापारी साह आफैं भागे अनि परिवारका सदस्यले अपहरण भयो भनेर मुद्दा समेत दर्ता गराए,’ उनले भने, ‘नेपालबाट भागेर भारतका विभिन्न सहरमा बसेका थिए । प्रहरीले खोजतलास गरेपछि उनी नेपाल छिरेका हुन् । त्यही बेला पक्राउ परे ।’

गत वैसाख १७ गते बिहान घरबाट खाना खाई गरुडा बजारमा हिसाब गरेर काठमाडौं जान्छु भनि लु४१प ५७४९ नम्बरको मोटरसाइकलमा चढी साह गरुडा आएका थिए । त्यहाँ उनले लक्ष्मण कोल्ड स्टोरको गोदाममा मोटरसाइकल राखी एकाएक सम्पर्कविहीन भएका थिए । कोल्डस्टोरका सञ्चालक उनका चिनजानका हुन् ।

राति अबेरसम्म घर नआएपछि उनका बुवा बुबाजियालाल साहले तत्काल इलाका प्रहरी गरुडालाई जानकारी गराए । प्रहरीले खोजतलास गर्ने क्रममा मोटरसाइकलको लेगार्डमा नाईलनको झोला भित्र लाभा स्मार्ट कम्पनीको साधारण मोबाइल फोन, पोष्ट एटिएम मेसिन, नगरिकता र केहीसिम फेला परेको थियो ।

बेपत्ता भएको २ दिनसम्म सम्पर्क विहीन भएको भन्दै परिवारका सदस्यले अपहरण गरी हत्या गरेको हुनसक्ने आशंकामा कोल्ड स्टोरका सञ्चालक रामकुमार चौधरीविरुद्ध इलाका प्रहरी गरुडामा अपहरण र कर्तव्य ज्यानसम्बन्धी जाहेरी दिए । प्रहरीले चौधरीलाई नियन्त्रणमा लिई अनुसन्धान गरेको थियो । त्यसपछि कटहरिया र गरुडाका व्यापारीले प्रहरीको विरोधमा गौर, गरुडा र कटहरियामा दोषीलाई कारबाही गर्नुपर्ने माग राख्दै प्रदर्शन गरेका थिए । उनीहरूले केही बेर चक्काजाम समेत गरे ।

घटनापछि अनुसन्धानका लागि प्रहरी प्रधान कार्यालय, केन्द्रीय अनुसन्धान ब्युरो (सीआईबी) बाट प्रहरी नायव उपरीक्षक र प्रदेश २ प्रहरी कार्यालयबाट प्रहरी उपरीक्षकको टोली, जिल्ला प्रहरी कार्यालयबाट प्रहरी निरीक्षकको टोलीले अनुसन्धानमा थालेको थियो । अनुसन्धानका क्रममा करिब ३ दर्जन मानिससँग घटनाका बारेमा सोधपुछ लगायत कागज गरेको जिल्ला प्रहरीका डीएसपी नवीन कार्कीले बताए ।

‘अनुसन्धानमा प्रहरीले ठूलो मात्रा स्रोत साधन परिचालन गर्नु परेको थियो,’ उनले भने, ‘आफैं भागेर अपहरणको नाटक गरी सबैलाई दुःख दिने काम गर्‍यो ।’ अनुसन्धानका क्रममा साहलाई कसैले अपहरण नगरेको र आफैं बेपत्ता भएको प्रमाण फेला पारेपछि हिराशतमा रहेका चौधरीलाई संलग्नता नदेखिएको भनी छाडेको थियो ।

घरबाट भागेर भारतको मुम्बई, हरिद्वार लगायत विभिन्न स्थानमा लुकिछिपी बसेको साहले प्रहरी समक्ष बताएका छन् । प्रहरीले भारतिय सुरक्षा अधिकारीसित सहकार्य गरे पछि रौतहटबाट गएको सुरक्षाकर्मी खोजतलासका क्रममा झन्डै १ महिना मुम्बईमा बसेको थियो ।

यसको सुइँको पाएपछि साह त्यहाँबाट भागेर हरिद्वार पुगेका थिए । त्यहाँ उनी जोगीको भेशमा बसे । त्यहाँ प्रहरी पुगेको थाहा पाएर उनी नेपाल आएका हुन् । प्रहरीले मोबाइल, भारतीय भोडाफोन सिम, ५ हजार भारतीय रुपैयाँ सहित साहलाई नियन्त्रणमा लिएको जनायो ।उनलाई सार्वजनिक अभद्र व्यवहार कसुरमा मुद्दा दर्ता गरिएको जिल्ला प्रहरीले जनायो ।

प्रकाशित : श्रावण २, २०७६ ०९:५३
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT