मुआब्जा विवादले अन्योल

गल्छी–त्रिशूली आयोजना
कान्तिपुर संवाददाता

धादिङ — गल्छी–त्रिशूली आयोजनाको मुआब्जा वितरणका विषयमा विवाद उत्पन्न भएको छ । आयोजना निर्माण आरम्भ हुनुअगावै मुआब्जा वितरण गर्ने जनाएको निर्माण कम्पनी सिद्धकाली पावर लिमिटेड र स्थानीयवासीबीच विवाद सुरु भएको हो ।

आगामी साउनदेखि निर्माण सुरु गर्ने गरी गत चैत १४ गते ९ अर्ब ८३ करोड रकम खर्चेर चिनियाँ कम्पनी दोङफाङ इलेक्ट्रिक कर्पोरेसनमार्फत निर्माण हुने सम्झौता गरिएको भए पनि आयोजनास्थलका ५६ घरधुरीले हालसम्म घरजग्गाको मुआब्जा नपाएपछि विरोधमा उत्रेका हुन् । ७५ मेगाबाट क्षमताको गल्छी– त्रिशूली आयोजना २०७४ वैशाखदेखि नै निर्माण सुरु गरिने बताइए पनि लगानीकर्ताको अभावमा सुरु हुन सकेको थिएन ।


नुवाकोटको रातामाटेमा बाँध निर्माण गरी सुरुङबाट ८ किलोमिटर टाढा पानी ल्याएर गल्छीको मासटारमा विद्युत् उत्पादन गर्ने लक्ष्य राखिएको आयोजना उत्पादन स्थलका बासिन्दाले तोके बमोजिमको मूल्यमा आयोजनालाई जग्गा नदिएपछि विवाद बढेको हो ।

Citizen


‘३ वर्षअघि सर्भे भएदेखि नै मुआब्जाबारे खटपट परेको हो । यसै जग्गाले सबै परिवारले बेमौसमी तरकारी उत्पादन गरी बर्सेनि ४ लाखभन्दा बढी कमाइ हुन्छ । स्थानीय श्यामबहादुर राईले भने, ‘वर्षात्को मौसममा त्रिशूलीबाट वालुवा झिकेर दैनिक ४ हजार आम्दानी हुन्छ । जग्गा बेचेको सानो रकम लिएर कता जानु ?’


पृथ्वी राजमार्गबाट पारि पर्ने मासटार निकै उर्वर भूमि हो । त्रिशूलीबाट पानी तानेर तरकारी खेती गर्दै आएका स्थानीयहरू भूकम्पले थलिएका छन् । आयोजनाले रोपनीको १० लाख मुआब्जा दिने सर्त राखे पनि रैथाने राईहरूले मानेका छैनन् । ‘दुई सय मिटर परको धैरेनीटार र मासटारलाई पक्की पुलले जोड्दै छ । निर्माण हँुदै गरेको पुलकै कारण नजिकैको बस्तीमा ६० लाख रोपनी जग्गाको मूल्य पुगेको बेला हामी १० लाखमा कसरी दिने ? यो दस लाख लिएर परिवार पाल्न पुग्ने जग्गा कता पाउनु ? स्थानीय मंगल राईले भने ।


मुहानस्थल र आयोजनास्थलमा करिब ३ सय रोपनी जग्गा आवश्यक पर्ने आयोजनाले जनाएको छ । मुहान क्षेत्रमा जग्गा अधिकरण प्रक्रिया सकिए पनि आयोजनास्थलमा हालसम्म मुआब्जा प्रक्रिया अगाडि बढ्न सकेको छैन । २ वर्षअघि आयोजनाले स्थानीय कृष्णबहादुर श्रेष्ठसँग १० लाखकै भाउमा ६ रोपनी जग्गा खरिद गरे पनि अन्य बासिन्दाले जग्गा दिएका थिएनन् । ‘हामीले बेचेको ६ रोपनीले राजमार्ग नजिकै ६ आना जग्गा पनि पनि आउँदैन । हामीलाई जग्गाको मुआब्जाभन्दा यति नै जग्गा चाहिन्छ ।’ दिलबहादुर मगरले भने ।


आयोजनाले रसुवा हुँदै केरुङबाट आएर पोखरा तथा लुम्बिनी जाने रेल मासटार धैरेनीबाटै जाने चर्चाले पनि आयोजनाका सेयरकर्ताहरूले बढी जग्गा खरिद गर्न लागेको स्थानीयको आरोप छ ।


सिद्धकाली पावर लिमिटेडका निर्देशक द्वारिका न्यौपानेले ‘आयोजना स्थलमा ६ घर–परिवार मात्रै विस्थापित हुनुपर्ने र अन्य ४० रोपनी जग्गामात्रै आवश्यक भएको बताए । न्यौपानेले छिटै उचित मुआब्जा दिएर समस्या समाधान गरिने बताए ।


त्रिशूली–गल्छी जलविद्युत् आयोजनाको निर्माण चिनियाँ लगानीमा हुने गरी सम्झौता भइसकेको छ । चीनको सिचुवान प्रान्तको राजधानी छेदुङस्थित दोङफाङ इलेक्ट्रिक कर्पोरेसन र सिद्घकाली पावर लिमिटेड कम्पनीबीच गत चैत १४ गते लगानी गर्ने सम्झौतामा हस्ताक्षर भएको थियो । नुवाकोट र धादिङ जिल्लाको सीमाक्षेत्रमा निर्माण हुने ७५ मेगावाट क्षमताको जलविद्युत् आयोजनाको निर्माण कार्य आगामी श्रावणबाट सुरु भई ४२ महिनाभित्र निर्माण सम्पन्न गर्ने लक्ष्य राखिएको छ ।

१५ अर्ब ५० करोड लागत भएको परियोजनामा चिनियाँ कम्पनीले ९ अर्ब ८३ करोड लगानी गर्नेछ भने बाँकी रकम नेपाली लगानीकर्तामार्फत संकलन गरी आयोजना निर्माण सम्पन्न गरिनेछ । त्रिशूली–गल्छी जलविद्युत् आयोजनाको क्षमता ७५ मेगावाट भए पनि वर्षात्को समयमा आयोजनाले ८२.५ मेगावाटसम्म विद्युत् उत्पादन गर्न सक्ने आयोजनाले बताएको छ । ‘यो एक बहुआयामिक आयोजना हो । त्रिशूली नदीमा बाँध बनाइने भएकाले नदीमा तलाउ निर्माण गर्न सकिन्छ । आयोजनाको विद्युत् गृह राजधानीबाट नजिक भएकाले उक्त स्थानलाई पर्यटकीय दृष्टिकोणबाट विकास गर्न सकिने निर्देशक न्यौपाने बताए ।

प्रकाशित : वैशाख ३, २०७५ ०९:५४
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

तरकारी खेतीमा आकर्षण बढ्यो

अनिश तिवारी

सिन्धुपाल्चोक — बाह्रबीसे नगरपालिका मानेश्वारा डाँडाखेतकी सरिता तामाङले रक्सी पार्न छाडेको ४ महिना पुग्यो । रक्सीभन्दा खेती धेरै उपयोगी व्यवसाय भन्ने बुझेपछि उनले खेतबारीमा तरकारी लगाएकी छन् ।

‘बल्ल रक्सीको बेफाइदालाई बुझेर छाडँे, तरकारी खेतीलाई अँगालें,’ तामाङले उत्साहित हुँदै भनिन्, ‘खेतभर कोदो लगाउनुको सट्टा तरकारी खेती गरेर जीविकोपार्जन गरिरहेकी छु ।’ हाल तरकारीबाट ८० हजारसम्म आम्दानी गरिरहेकी उनले रक्सी पारेर बेच्दाभन्दा तरकारी खेतीमा बढी फाइदा भएको बताइन् । उनले तरकारी खेती गर्दा स्वस्थ्यकर र समाजमा ‘मिहिनेती’ को रूपमा चिनिएकोमा गर्व गरिन् ।


नगरअन्तर्गतकै घुम्थाङ नाककुच्चेकी याङ्डोमा शेर्पा रक्सी पार्ने काम छाडेर तरकारी खेतीमा लागेको सुनाइन् । ‘रक्सीले समाजमा नराम्रो छाप मात्रै पार्‍यो, तरकारीले आर्जन र इज्जत दुवै दियो त्यसैले यसैमा लागँे,’ उनले भनिन् । परिवारमा दिनरात रक्सी पार्ने प्रवृत्तिले झैझगडा र नराम्रो वातावरण सिर्जना गरेको उनले सुनाइन् ।


शेर्पा र तामाङजस्ता कृषक अहिले गाउँपिच्छै भेटिन्छन् । पेसेवर ‘लोकल’ रक्सी उत्पादन गर्ने क्रमश: तरकारी खेतीतर्फ आकर्षित हुन् थालेको जिल्ला कृषि विकास कार्यालयका प्रमुख हिक्मतकुमार श्रेष्ठ बताउँछन् । ‘विभिन्न सामाजिक संघसंस्था र कार्यालयको पहलमा गाउँ क्षेत्रमा सचेतना जाग्दै गएको छ,’ उनी भन्छन्, ‘पुस्तौंदेखिको रक्सी व्यवसायलाई छाडेर अहिले तरकारी खेतीमा लाग्ने थुप्रै भइसकेका छन् ।’


बाह्रबीसे नगरको घुम्थाङ, मानेश्वारा, कर्थली ,घोर्थली, धार्पालगायतका हिमाली गाउँमा प्राय: महिलाले कोदोबाट उत्पादित रक्सी बेचेर गुजारा गर्ने गर्थे । हालै घुम्थाङमा सामाजिक संस्था र कृषि विकास कार्यालयको समन्वयमा विभिन्न बीउबिजन, तरकारी खेती तालिम दिइएको छ । ‘तालिमपछि रक्सी पार्ने महिला तरकारी खेतीमा आकर्षित भएका देखिएका छन्,’ घुम्थाङका वडाध्यक्ष मीनबहादुर श्रेष्ठले भने, ‘यसले रक्सीलाई कम र कृषि उत्पादनमा सघाउन मद्दत गरेको छ ।’ उनले टुकी संघ सुनकोसी, सीडीसीएफजस्ता संस्थाको सहयोगमा तालिम पाएलगत्तै कृषिमा आकर्षित हुनेको संख्या ह्वात्तै बढेको प्रस्ट्याए ।


त्रिपुरासुन्दरी गाउँपालिकाको धुस्कुन, पिस्कर, घोर्थलीमा यो अभियान सुरु गरिएको हो । जनप्रतिनिधि र संस्थाको एकमतमा यो कामले झनै गति पाइरहेको छ ।


‘यो अभियानले रक्सी व्यापार मात्रै घटाएन, जिम्मेवार किसान बढाएको छ,’ वडाध्यक्ष श्रेष्ठले भने । जिल्लाको जड समस्या रहेको रक्सीको समस्या छुटाउन हम्मे परिरहेको अवस्थामा यसले धेरै पहल गरेको छ । रक्सी पार्नुको सकसलाई बिर्सिएर तरकारी खेती अँगालिरहेका कृषकले तरकारी फर्म नै बनाएर चलाइरहेका छन् । ‘घुम्थाङ र मानेश्वारा गाउँमा १७ वटा कृषक समूह बनाएर सहयोगरत छौं,’ सामाजिक विकास तथा वातावरण संरक्षण मञ्च (सीडीसीएफ) का संयोजक विनोद थापाले बताए ।

प्रकाशित : वैशाख ३, २०७५ ०९:५४
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्