प्राविधिक शिक्षाले गाउँमै रोजगारी

प्रताप विष्ट

हेटौंडा — एसएलसी (हाल एसईई) परीक्षामा असफल हुँदाको पीडा अहिले उनले चटक्कै बिर्सेकी छन् । एसएलसीमा फेल भएपछि के गर्ने होला भनेर भाैंतारिएकी थिइन् कैलाश गाउँपालिका ९ नामटारकी जुनु थिङ ।

हेटौंडा उपमहानगरपालिका–१६ हटियास्थित जनप्रिय प्राविधिक विद्यालयमा जेटीए अध्ययन गर्ने छात्रछात्राहरूले गरेको तितेकरेला खेती । तस्बिर : प्रताप

तर हेटौंडा उपमहानगरपालिका १६ हटिया चिसापानीस्थित जनप्रिय माविमा एसएलसी फेल भएकाले जेटीए पढ्न पाउने थाहा पाएपछि उनी २०६९ सालमा भर्ना भइन् । १८ महिना पढेर उनी जेटीए भइन् । गाउँमै अहिले उनले जागिर पनि पाएकी छन् । एक गैरसरकारी संस्थाले थिङलाई जागिर दिएको हो । घरमा बसेर गाउँका कृषकहरूलाई कृषि कर्म गर्ने तरिका पनि सिकाउने गरेकी छन् । आफूले पनि तरकारी खेती गरेकी छन् ।

थिङ मात्र होइन, हटियास्थित प्राविधिक विद्यालयमा जेटीए पास गरेर हेटांैडा चुरियामाईका रत्न बम्जनले पनि सजिलैसँग रोजगारी पाए । एसएलसी फेल भएपछि आत्महत्या गर्ने प्रयास गरेका कैलाश गाउँपालिकाको डाँडाखर्कका नवीन गुरुङले जनप्रियस्थित विद्यालयमा प्राविधिक शिक्षा जेटीए पढेपछि उनी हाल आत्मनिर्भर भएका छन् । ‘एसएलसी फेल भए पनि १८ महिने जेटीए पढेपछि जागिर पनि पाइएको छ,’ गुरुङले भने, ‘सीपबिनाको पढाइ काम रहेनछ, बल्ल बुझँे ।’ अहिले उनी थाहा नगरपालिकाको बज्रबाराहीमा जागिरे छन् । १२ कक्षा उत्तीर्ण गरेका आफ्नो सहपाठी जागिर नपाएर कतार गएको उनले सम्झिन थालेका छन् ।

हेटाैंडा बजारबाट करिब ६ किलोमिटर दूरीमा रहेको हटियास्थित प्राविधिक विद्यालयले २०६२ सालदेखि कृषि तथा पशु जेटीए शिक्षा कक्षा सञ्चालन गरेका थिए । सीटीईभीटीको स्वीकृति लिएर १३ वर्षअघिदेखि प्राविधिक शिक्षा सञ्चालन गरेको यस सामुदायिक विद्यालयले २ हजार १ सय जना प्राविधिकहरू उत्पादन गरिसकेको प्रधानाध्यापक नमराज अर्यालले बताए । उत्पादित प्राविधिकहरूले सरकारी तथा गैरसरकारी संस्थामा सहज ढंगले रोजगारी पाएको उनले बताए । केहीले आफंैले तरकारी खेती र पशुपालन गरिरहेका छन् ।

मकवानपुर जिल्लामा रहेका स्थानीय तहहरूले आफ्नो क्षेत्रका विद्यालयहरूमा प्राविधिक कक्षा सञ्चालन गर्ने प्रयत्न गरिरहेका छन् । सरकारले जनप्रिय माविलाई नमुना विद्यालयका रूपमा घोषित गरिसकेको छ । नमुना विद्यालयको निम्ति भौतिक संरचनाहरू निर्माण गर्न तत्काल १२ करोड रुपैयाँ उपलब्ध गराएको विद्यालय व्यवस्थापन समितिका अध्यक्ष लोकनाथ चौलागाईंले बताए । कक्षाकोठा, सभाहल, प्रयोगशाला छात्रावास भवन निर्माणाधीन अवस्थामा छन् उनले भने ।

यस प्राविधिक विद्यालयमा अहिले जेटीए र भेटरिनरीको डिप्लोमा तहको अध्ययन भइरहेको छ । प्राविधिक विषय अध्ययन गर्ने यस विद्यालयमा ४ सय विद्यार्थी छन् । ५० प्रतिशत विद्यार्थी मकवानपुरका छन् भने ५० प्रतिशत विद्यार्थी ३७ जिल्लाबाट आएका छन् । यस विद्यालयमा थोरै विद्यार्थी अट्ने छात्रावास पनि छ । बाहिरी जिल्लाबाट अध्ययन गर्न आएका विद्यार्थीहरू गाउँमै कोठा भाडामा लिएर बसेका छन् ।

कृषि र पशुपालन अध्ययन गर्ने विद्यार्थीलाई अभ्यास गराउन गाई पनि पालिएको छ भने तरकारीलगायत खाद्य बाली पनि लगाउने गरिएको छ । विद्यालयको परिसरमा अहिले करेला, बन्दाकोपी, लौका र काउली खेती गरिएको छ भने मकै पनि लगाइएको छ । उत्पादित तरकारी बजारमा बिक्री गर्ने गरिएको छ । उक्त विद्यालयमा प्राविधिक विषयको अध्ययनका निम्ति भर्ना हुन भीड लाग्ने गरेको छ । विद्यालयले प्रवेश परीक्षा लिएर मात्र भर्ना गर्ने गरेको छ ।

प्रकाशित : असार २६, २०७५ ०८:५८
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

ट्राउट माछाबाट मनग्गे आम्दानी

अनिश तिवारी

किउल (सिन्धुपाल्चोक) — हेलम्बु गाउँपालिकाको किउल पाटीगाउँका भण्डारी दाजुभाइले ‘ट्राउट’ माछा पाल्न थालेको २०७० फागुनदेखि हो । पहिलोपटक ‘ट्राउट रेन्बो’ प्रजातिको माछा पालन थाल्दा उनीहरूले नोक्सानी बेहोर्नुपर्‍यो । ढुसीका कारण उत्पादित भुरा मर्ने, स्वच्छ पानीको व्यवस्थापन नजान्दा झन्डै एक वर्ष उनीहरूको व्यवसाय सिकाइमा बित्यो ।

विस्तारै माछा पालनमा ‘लर्निङ एन्ड डुइङ’ को ५ वर्षे अनुभवपछि भण्डारी दाजुभाइ अब्बल बनिसकेका छन् ।

माछा पालनबाट ५० लाखसम्म आम्दानी गर्ने उनीहरूले माछापालनको लागि भण्डारी ‘रेन्बो ट्राउट रिर्सच सेन्टर’ नै खोलिसकेका छन् । ‘यहाँ वार्षिक दुई लाख भुरा उत्पादन हुन्छन्, माछा पालनबारे सिक्न आउने गर्छन्,’ उत्तममणि भण्डारीले माछाको रेसवे पोखरी देखाउँदै भने, ‘बजारयोग्य माछाको लागि २ वर्षको समय कुर्नुपर्ने हुन्छ ।’ ५ रोपनी जग्गालाई पोखरी बनाएर वार्षिक १० टनसम्म माछा उत्पादन गर्दै आएको भण्डारीले बताए ।

‘गतवर्ष ७० लाख बराबरको माछा बिक्री गरियो,’ उत्तममणिले भने । सुरु गर्दा भालेपोथी छनोट, अन्डा निर्चोने, स्पोन संकलनजस्ता धेरै चरण पार गरिसकेपछि मात्रै माछालाई सुरक्षित भुरा बनाउन सकिने उनी बताउँछन् ।

‘माछा मर्नुको प्रमुख कारण ढुसी र अयोग्य पानीले गर्दा हो,’ उनी भन्छन्, ‘त्यसैले प्लान फिल्टर राखेर, माछालाई स्वथ्यकर राखिन्छ ।’ एका, एभिलेन्स, फिंगरलेन्स हुँदै एउटा अन्डारुपी माछालाई प्वाखले फिट्ने गरिन्छ । ‘प्रत्येक कात्तिक महिनामा सेडुल बनाएर काम गर्ने गर्छांै,’ किउलमा २ वर्षदेखि ‘ट्राउट’ माछा पालन गरिरहेकी माया तामाङले भनिन् । परिपक्व भएका माछा र अन्यलाई गणनात्मक रूपमा अलग छुट्टयाइने गरिएको उनले सुनाइन् । ‘यहाँ उत्पादित माछा यहीका रिर्सोट, होटलदेखि राजधानीसम्म पुग्ने गर्छ,’ उनले भनिन् ।

माछाबाट वार्षिक ३० लाख आम्दानी हुने भएपछि उत्साहका साथ जुटिरहेको मायाको भनाइ छ ।

माछालाई स्वस्थ्य राख्नका लागि नुनपानीको घोल बनाएर खुवाइने गरिएको छ । जसले बजारमा लैजान नबनेसम्म फुर्तिलो बनाइराखोस् भन्ने लक्ष्य हुन्छ ।

ट्राउट माछाको माग बजारमा सधैं बढिरहने भएपछि भण्डारी र मायाजस्ता उद्यमी हेलम्बु गाउँपालिका भर भेटिन थालेका छन् । अन्यभन्दा राम्रो आम्दानी हुने भएपछि माछापालनप्रति कृषकको आकर्षण बढ्दो छ ।

जिल्लाको भोटेकोसी गाउँपालिकाको तातोपानीदेखि हेलम्बु, मेलम्ची नगर क्षेत्रमा व्यावसायिक रूपमा ‘रेन्बो ट्राउट’ माछा पालन हुने गरेको छ । जिल्लाभर १० वटा ट्राउट माछा फर्म रहेको र जसले वार्षिक १६ टनसम्म माछा उत्पादन गर्ने गरेको जिल्ला कृषि विकास कार्यालयले जनाएको छ ।

‘ट्राउट रेन्बो फ्रेस वाटर फिस हो, जुनको लागि चिसो भेग उपयुक्त मानिन्छ,’ कृषि विकासका सूचना अधिकारी दुर्गादत्त पन्थीले भने, ‘अरूभन्दा व्यवस्थित तरिकाले ठूलो आम्दानी हुने देखेपछि जिल्लाभरका कृषक यसतर्फ इच्छुक देखिएका छन् ।’ उनले ‘रेन्बो ट्राउट ’माछालाई पर्यटकले कोसेलीको रूपमा लैजाने गरेकाले सोही भौगोलिक क्षेत्रमा पालन अत्यधिक भएको सुनाए । राजधानीमा व्यापक माग भएकाले यो जातको माछा पालनमा कृषकको आकर्षण बढ्दो छ,’ उनले भने ।

प्रकाशित : असार २६, २०७५ ०८:५६
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्