ठडिँदै छ ह्योल्मो एकीकृत बस्ती

बस्तीमा बन्ने प्रत्येक घरको ढोका र झ्यालमा ह्योल्मो संस्कृतिको बुट्टा र कला कँुदेर बनाइएको छ ।
अनिश तिवारी

हेलम्बु (सिन्धुपाल्चोक) — मध्यबर्खाको झमझम पानी सहेर यहाँका स्थानीय ह्योल्मो एकीकृत आवास निर्माण गर्न जुटेका छन् ।पहिरोले जिल्लाभर हाहाकार मच्चाइरहँदा यहाँको एकीकृत बस्ती निर्माण बर्खाले रोकिएको छैन ।

सिन्धुपाल्चोक हेलम्बु गाउँपालिकाको तेम्बाथानमा बन्दै गरेको ५३ ह्योल्मो परिवारको एकीकृत बस्ती । तस्बिर : अनिश

भूकम्पको परकम्पले खसेको पहिरोबाट विस्थापित तेम्बाथानका बासिन्दा संस्कृतिले भरिएको एकीकृत बस्ती निर्माणमा जुटेका हुन् ।

‘सबै एकजुट भएर लागे के हुन्न र? त्यसैले पनि बर्खाले एकीकृत बस्तीको काम त्यस्तो रोक्नुपर्ने अवस्था बनेन,’ तेम्बाथानको चिटिक्क परेको दृश्य हेर्दै ६३ वर्षीया वृद्धा कर्ममाया ह्योल्मोले भनिन् । हेलम्बुको कागनी, खादुङबाट भूकम्पले पहिरोमय बनाएपछि सुरक्षित स्थान खोज्दै तेम्बाथानमा ५३ ह्योल्मो परिवार आएर बसेका थिए । ‘सबै मिलेपछि के चाहिँ नहुने हो र? दैवले पुर्‍याउँदारहेछन्,’ उनले भनिन् ।

Yamaha

ह्योल्मो संस्कृति झल्कने एकीकृत बस्ती निर्माण हुने भएपछि ह्योल्मो परिवारमा उज्यालो छाएको हेलम्बु गाउँपालिकाका अध्यक्ष निमाग्याल्जेन शेर्पाको कथन छ । ‘प्राचीन ह्योल्मो कला र संस्कृतिले घेरिएको एकीकृत व्यवस्थित बस्ती पाउने भएपछि स्थानीय उत्साहित छन्,’ उनले भने । गाउँपालिकाको पहलमा ह्योल्मो संस्कृति झल्कने झ्याल–ढोका बनाउने तालिम दिएको उनले सुनाए ।

हेलम्बु तेम्बाथानमा अक्सफामको आर्थिक र जनहित ग्रामीण सेवा समितिको प्राविधिक सहयोगमा तेम्बाथान एकीकृत बस्ती विकास केन्द्रद्वारा नमुना एकीकृत बस्ती ठडिँदै छ । ‘९ वटा घर बनिसकेका छन्, ३० वटाको डीपीसीको काम भइसकेको छ र १० वटामा ह्योल्मो संस्कृति झल्कने झ्यालढोका राखेर पर्खाल लगाउने काम सकिनै लागेको छ,’ जनहितका कार्यक्रम संयोजक श्रीधर न्यौपानेले भने, ‘बस्तीमा बन्ने प्रत्येक घरको ढोका र झ्यालमा ह्योल्मो संस्कृतिको बुट्टा र कला कुँदेर बनाइएको छ ।’

उनले घरबाहेकका सामुदायिक भवन, ह्योल्मो जातिको पूजा गर्ने अलग्गै मन्दिरको समेत निर्माण गरिने सुनाए । मौलिकतासहितको एकीकृत बस्तीमा दैनिक ५० भन्दा बढी कामदार खटेर अभियानलाई तीव्रता दिइरहेको उनले प्रस्ट्याए ।

‘बर्खाको सुरुवातमा सडकले केही समस्या बनाए पनि हालै केही अवरोध छैन,’ न्यौपानेले भने । तेम्बाथानका वडाध्यक्ष सांगे लामाका अनुसार सडक, धारादेखि सामुदायिक भवन ह्योल्मो परिवारकै अनुदानले बनाइनेछ । जसमा एकीकृत बस्तीभित्र बनाइने सबै घरहरू स्थानीय ह्योल्मो समुदायको ‘मर्चेगुम्बा’ शैलीको हुने उनले जनाए । बस्तीको लागि मेसिनबाट ‘ईसीबी’ इन्टरलक इँटा प्रयोगमा ल्याइएको छ ।

बस्ती वरीपरी ह्योल्मो जातिको परम्परागत संस्कृति चिनाउने बालबगैंचा,ढुंगे बाटोजस्ता विभिन्न भौतिक संरचनाले सिँगारिने योजना छ ।

Esewa Pasal

प्रकाशित : भाद्र ११, २०७५ ०८:४७
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT

कोदारी सडकमा पहिरै–पहिरो

अनिश तिवारी

डाक्लाङ (सिन्धुपाल्चोक) — कोदारी राजमार्गको विभिन्न स्थानमा पहिरो खस्न थालेपछि सीमाबासी पैदल हिँडेर जोखिमपूर्ण यात्रा गरिरहेका छन् । बाह्रबिसे बजारबाट तातोपानी जोड्ने पुल साँधीखोल्साले बगाएपछि बस पारि जान सकेका छैनन् । यहाँ अस्थायी ट्रयाक खोलेर सञ्चालनमा ल्याइए पनि दैनिक भइरहने वर्षाका कारण साँधीखोल्साले बगाउने गरेको छ ।

अविरल वर्षाले विभिन्न ठाउँमा पहिरो जाँदा बाह्रबिसेबाट तातोपानी पुग्ने सवारी, बस चल्न सकेको छैन । कोदारी राजमार्गको सिरिसे, चाकुभिर डाक्लाङ, लार्चा, नौ किलो, दसकिलो, पोप्लाङ हुँदै कोदारी, लिपिङ बजार जोड्ने सडक कटानमा परेको छ ।


‘बर्खाले सडकपिच्छै पहिरो गएको छ, खोर्सानीबारीमा अडिएका सवारी पनि पारि जान मान्दैनन्, ‘राजधानी जान डाक्लाङको पहिरो तर्दै गरेका पासाङ शेर्पाले भने । बिरामी, वृद्धवृद्धाले झनै सास्ती भोग्नुपरेको छ, हिँड्नै मुस्किल भएको उनले बताए । बाह्रबिसे तातोपानी खण्डको २६ किलोमिटरको डाक्लाङमा मर्मत गरिएको भाग पूरै भत्किएको छ । साँधीखोल्साले पुल बगाएपछि हिँडडुलमा झनै सास्ती भएको उनले सुनाए ।


‘यहाँको सडक कोसीको कटान र पहिरोले खाइहाल्यो, सडक बन्न कति समय लाग्ने हो, सधैं यसरी कतिन्जेल हिँड्नु,’ फुल्पिङकट्टी झिर्पु हिन्दीकी सानुकान्छी तामाङले भनिन् । नौकिलोस्थित सडक झन्डै सय मिटर भासिएको छ । भोटेकोसी जलविद्युत्ले सडक पुनर्निर्माण काम गरिरहे पनि अझै सकिएको छैन । जमिन जताततै फाटेर झर्न थालेपछि पुनर्निर्माणले तीव्रता पाउन नसकेको हो । पोप्लाङ सडकको पूरा भाग लार्चा खोलाले बगाएपछि सीमा बजारसँग सम्पर्क टुटेको छ । ‘नौकिलो कटेपछि त नेटवर्क, बिजुली केही छैन, पैदलै हिँड्न पनि ज्यानको माया मार्नुपर्छ,’ उनले भनिन् ।


पोप्लाङ खण्ड खोलाले बगाएर बजारसँगको सम्पर्क पूर्णरूपमा टुटाएको छ । नौकिलोबाट चार घण्टा हिँडेपछि तातोपानी पुग्न सकसपूर्ण रहेको नयाँ बस्तीका रामचन्द्र घतानीले सुनाए । ‘लिपिङ, तातोपानी बजारअघिको मात्रै होइन, बजार छेवकै भूभाग पूरा भासिएको छ,’ उनले भने, ‘यस्तै तालले बगे बर्खाले भागभाग बनाउँछ ।’


बिरामी र स्थानीय घण्टौं पैदल हिँडेर बाह्रबिसे आउने गरेको भोटेकोसी गाउँपालिका प्रमुख राजकुमार पौडेल सुनाउँछन् । ‘सीमामा पहिरो खस्ने क्रम रोकिएको छैन,’ उनले भने । सुक्खा बन्दरगाह बनाइरहेको चिनियाँ कम्पनी सीआरसीसीले यो खण्डको सडक पुनर्निर्माण गर्ने जिम्मा लिएको उनले बताए ।


‘तर बर्खाभर यो काम अघि बढ्न दिएको छैन,’ उनले भने, ‘सडक अवरोधले बन्दरगाहको कामलाई समस्या भइरहेको छ ।’ भोटेकोसी बाढीले कटान पारेको बाह्रबिसे तातोपानी खण्ड २६ किलोमिटर चिनियाँ कम्पनी सीआरसीसीले मर्मत गरेको थियो । हाल चिनियाँ कम्पनीले गरेको कालोपत्रे पहिरो लागेका दर्जनौं स्थानमा बिग्रिसकेका छन् ।


त्यहाँबाट पारि जाने तातोपानी, लिस्तीकोट लगायतका गाउँ पुग्नेहरू घण्टौं हिँड्नुपर्ने मारमा परेका छन् । सीमास्थित सशस्त्र प्रहरी बलका डीएसपी कृष्णगोपाल तामाङका अनुसार सीमागाउँ तग्रिन सकेको छैन । सीमा जोड्ने तातोपानी बजार नै जोखिममा परेपछि तातोपानी क्षेत्र खण्डहर बन्दै गएको छ । ‘दैनिक यात्रामा ज्यान जोखिममा राखेर जानुपर्छ, कहाँ कुन दिन सडक भासिन्छ थाहा छैन,’ उनले भने, ‘उद्धारका लागि सशस्त्र टोली बाटो बाटोमा खटाइरहेका छौं ।’


प्रकाशित : भाद्र ६, २०७५ १०:२९
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT