ठूलो पानी परे पालको बास

राजेन्द्र मानन्धर

दोलखा — बाउबाजेको पालादेखिको समस्या कालिञ्चोक सुन्द्रावती मेहेलेमा अहिले पनि उस्तै छ । वर्षा लागेपछि बढी त्रास हुन्छ, पानी पर्न छाडेपछि पहिरोको कुरै चल्दैन । यसपाला अधिक पानी परेकाले त्यहाँका एक सय १४ घरपरिवार समस्यामा छन् ।

जिल्ला दैवीप्रकोप उद्धार समिति अध्यक्षसमेत रहेका प्रमुख जिल्ला अधिकारी सागरमणि पाठकले उक्त ठाउँका पहिरोपीडितहरू ठूलो पानी पर्दा पालमा बस्न जाने र अरू बेला घरमै बसिरहेको बताए । सुन्द्रावती मेहेलेका पहिरोपीडितहरू बसाइँ सर्ने विकल्प नभएकाले पुर्खांैदेखि पहिरोको खतरा भएको ठाउँमै बस्दै आएका हुन् ।


बस्ती स्थानान्तरणको उपाय नभएकाले पहिरोको संकट टार्न बर्सेनि त्यहाँ भूमेपूजा हुन्छ । सिमान्कृत थामीको सबैभन्दा ठूलो देवता भूमेको यस वर्ष पनि पूजा गरिएको अगुवा मानबहादुर थामीले बताए ।

Yamaha


यस वर्ष पनि पटक–पटक आएको भीषण वर्षाले त्यहाँका घरहरू र चौपायलाई क्षति पुर्‍याएको छ । स्थानीय गणेश थामीका अनुसार राति ११ बजे पूर्वसूचनाको आवाज तीन पटक सुनिएपछि पहिरो आइहाल्यो । हावाहुरी, वर्षा र हुस्सुले पूर्वसूचना दिँदा पनि भाग्न सकेनन् । कतिपयले पूर्वसूचना बजेकै थाहा नपाएको गुनासो गरेका छन् ।


परीक्षण उपकरण बग्यो
पहिरो आइरहने भएकाले वन मन्त्रालयअन्तर्गत जलाधार तथा भूसंरक्षण विभाग र संयुक्त राष्ट्रसंघीय खाद्य तथा कृषि संगठनको साझेदारीमा उक्त बस्तीमा पहिरोको पूर्वसूचना प्रणाली जोडिएको थियो । शुक्रबारको पहिरोले उक्त उपकरणको नामोनिसानै मेटाइदिएको छ । पहिरो जानेबारे पूर्वसूचना दिने उपकरण परीक्षणको रूपमा जडान गरिएको थियो ।


त्यहाँका वडाअध्यक्ष रामप्रसाद मैनालीले जोखिममा परेकाहरूलाई तत्काल स्थानान्तरण गर्नुपर्ने बताए । सुन्द्रावती क्षेत्रको मेहेले, च्यानडाँडा, मानेडाँडा, बिस्टोल, जोगीकोटे, कोठेटोलका कतिपय बासिन्दा पहिरोको त्रासले बारीका पाटा र छिमेकी बस्तीमा सर्न थालेको वडाअध्यक्ष मैनालीले जानकारी दिए । ‘वडाभरि करिब दुई सय परिवार पहिरो र बाढीको जोखिममा फसेका छन्,’ मैनालीले तत्काल बासका लागि शनिबार ६५ जनालाई ओताउने पाल वितरण गरिएको छ । तल्लो गाउँ र छापटोलमा खोला पसेर ठूलो क्षति भएको उनले बताए । बाढी र पहिरोपीडित क्षेत्रमा निरीक्षणपछि उद्धार र राहतका लागि तयारी गरिरहेको गाउँपालिका अध्यक्ष विनकुमार थामीले बताए ।


१३ बस्ती उच्च जोखिममा
दोलखाको १३ वटा बस्तीहरू बाढी र पहिरोको उच्च जोखिममा छन् । प्रमुख जिल्ला अधिकारी पाठकका अनुसार ३ सय ५० परिवारले पहिरो र बाढीबाट हुने जोखिमको सामना गरिरहेका छन् । जोखिमयुक्त बस्तीको स्थलगत निरीक्षण गरेर राहत र जीवन सुरक्षाको उपायहरू अपनाउन सुरु गरिएको जानकारी दिए । दोलखामा पहिचान भएका १ हजार २६ बस्ती छन् । भिरालो जमिन बढी भएकाले प्राय: आधाजसो बस्तीमा पहिराको खतरा छ । तर उच्च जोखिमका समस्यामा हालसम्म १३ वटा बस्ती परेको सूचना आएको छ ।

प्रकाशित : भाद्र १३, २०७५ ०९:१६
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT

७३ वर्षमा नागरिकता

वृद्धभत्ताको बाटो खुल्यो
प्रताप विष्ट

हेटौंडा — सात दशक पार गरिसके तर उनीहरूले वृद्धभत्ता पाउन सकेका थिएनन् । नागरिकता नभएकाले वृद्धभत्ता नपाएका हुन् । अर्काको घरमा काम गरे । विवाह पनि गरे । छोराछोरी पनि जन्मे । सोमबार नागरिकता पाएका छन् ।

नागरिकतासँगै उनीहरूले वृद्धभत्ता पाउने बाटो पनि खुलेको छ । छोराछोरीले पनि नागरिकता पाउन खुला भएको छ । नागरिकता पाउने चार जेष्ठ नागरिक दुर्गम बस्तीका होइनन्, उपमहानगरपालिकाभित्रकै हुन् ।


हेटौंडा उपमहानगरपालिका १२ का २००२ मा जन्मेका मख्खबहादुर घलान, २००३ की चिनीमाया भोम्जन, विसं. २००४ का चन्द्रबहादुर भोम्जन र २००५ का जीवन डिमडुङको हातमा सोमबार नागरिकताको प्रमाणपत्र परेको छ । आफ्ना अभिभावक गुमाएपछि नागरिकताको सिफारिस पाउन असहज भएकाले जनप्रतिनिधिको पहलमा उनीहरूले नागरिकता पाएका हुन् ।


हेटौंडा उपमहानगरपालिका क्षेत्रभित्रकै जेष्ठ नागरिकले नागरिकता नपाएको भन्ने खबर प्रमुख जिल्ला अधिकारी अस्मान तामाङलाई हेटौंडा उपमहानगरपालिका १२ का वडाध्यक्ष ललित घलानले गराएपछि प्रमुख जिल्ला अधिकारी तामाङले चासो देखाएका थिए । वडा कार्यालयको सिफारिस, स्थानीयको सर्जिमिनमा र प्रहरीको मुचुल्कापछि नागरिकताको प्रमाणपत्र प्रजिअ तामाङले चारै जनालाई प्रदान गरे । १६ वर्ष पूरा भएपछि पाइने नागरिकताको प्रमाणपत्र लिन खर्च लाग्दैन ।


वडाध्यक्ष घलानको सक्रियतामा कागजात तयार पारेर जिल्ला प्रशासन कार्यालयमा चारै जनालाई ल्याएका थिए । नागरिकता हातमा परेपछि ७३ वर्षीय चन्द्रबहादुरले ‘अब वृद्धभत्ता पाइने भो भनेर खुसी व्यक्त गर्दै भने, ‘वडाध्यक्षले गर्दा नागरिकता पाइयो ।’ वृद्धवृद्धा उमेरमा नागरिकता पाउने जेष्ठ नागरिकले गहभरि आँसु बनाउँदै खुसी व्यक्त गरेका थिए ।


नागरिकता पाउने चन्द्रबहादुर भोम्जन र चिनीमाया भोम्जन श्रीमान्–श्रीमती हुन् । चन्द्रबहादुरको आमा ९१ वर्षकी छन् । उनी पनि नागरिकताविहीन छिन् । लामो समयदेखि उनी थला परेकी छन् । उपमहानगरपालिकाभित्र वृद्धवृद्धाहरू अझै नागरिकताविहीन अवस्थामा छन् । दुर्गम गाउँका लोपोन्मुख आदिवासी चेपाङहरूमध्ये ४० प्रतिशत चेपाङ नागरिकताविहीन छन् ।


विगतमा स्थानीय प्रशासनले दुर्गम गाउँमा एकीकृत घुम्ती शिविर सञ्चालन गरेर नागरिकता प्रदान गर्दै आएको थियो । केही वर्षदेखि उक्त कार्यक्रम रोकिएको छ । एकीकृत घुम्ती शिविरको कार्यक्रम रोकिएकाले त्यसको मारमा दुर्गम गाउँका चेपाङ र तामाङ समुदाय परेका छन् ।

प्रकाशित : भाद्र १३, २०७५ ०९:१६
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT