धसिङ्गरेबाट तेल

४ महिनादेखि धसिङ्गरेको तेल उत्पादन
एक केजी तेल निकाल्न १ सय ७५ केजी धसिङ्गरे
तेलको मूल्य प्रतिकेजी सात हजार रुपैयाँ
प्रताप विष्ट

थाहा (मकवानपुर) — साउने संक्रान्तिमा लुतो फाल्दा पडाउन र दहीको ठेकी माझ्न प्रयोग गर्ने गरेको मछिनो कसैले पैसा तिरीतिरी किन्लान् भनेर दामन क्षेत्रका बासिन्दाले सोचेका थिएनन् । अझ त्यही स्याउलाबाट तेल निस्किन्छ भन्ने त उनीहरूलाई कल्पनै थिएन ।

मकवानपुरको थाहा नगरपालिका—४ नयाँगाउँमा धसिङ्गरेको तेल निकाल्न धसिङ्गरेको पात र डाँठ भट्टीमा उसिन्दै ।तस्बिर : प्रताप

मकवानपुरको उत्तरी क्षेत्रमा पर्ने थाहा नगरपालिका–४ नयाँगाउमा धसिङ्गरे (मछिनो) को तेलको उत्पादन सुरु गरिएको छ । ‘पहिले वन पाल्ने चलन नभएको बेला त मछिनोको धेरै सोत्तर बनाइयो, यो पनि जडीबुटी नै हो भनेर त थाहै थिएन,’ स्थानीय बासिन्दा मानबहादुर लोल भने ।

स्थानीय क्षेत्रमा मछिनो र जडीबुटीको नाम जान्नेहरूले धसिङ्गरे भन्ने यो जडीबुटीबाट गाउँघरमै धमाधम आम्दानी गरेका छन् । स्थानीय दुर्गामाया बलले भनिन्, ‘हामी त घरमै भएको चिज नचिनेर पो गरिब भएका रहेछौं ।’ मकवानपुरको महाभारत पर्वत शृंखलाको वरपर प्रशस्त मात्रामा पाइने धसिङ्गरेको सदुपयोग गरी आय आर्जन गर्न स्थानीय चिनारी धसिङ्गरे तेल उद्योगले ४ महिनादेखि उत्पादन सुरु गरेको छ ।

‘धसिङ्गरेको तेल उत्पादन गर्ने मेसिन चाँडै ल्याएको भए पनि तेल उत्पादन सुरु गरेको चार महिना मात्र भयो,’ उद्योगका अध्यक्ष राजेश केसीले भने, ‘उत्पादन सुरु गर्न ढिला भो ।’ उक्त मेसिन च्वाइस नेपालले उपलब्ध गराएको हो । मेसिनको मूल्य करिब ७ लाख रुपैयाँ पर्ने उद्योगले जनाएको छ । अहिले यसको प्रतिमहिना ६० किलो तेल उत्पादन क्षमता रहेको छ ।

गाउँमै धसिङ्गरेको तेल उद्योग खुलेपछि दामनलगायत उक्त क्षेत्रका बासिन्दा दंग परेका छन् । उद्योगमा कार्यरत तीन जनाले रोजगारी पाएका छन् भने, जंगलबाट मछिनो बोकेर ल्याउने ९ जनाले पनि आय आर्जनको काम पाएका छन् । । वस्तुभाउ चराउन जाँदा मछिनो ल्याएर पनि स्थानीय बासिन्दाले आम्दानी गरिरहेका छन् । उनीहरूले प्रतिकिलो धसिङ्गरेको १२ रुपैयाँमा बिक्री गर्छन् ।

एक केजी तेल निकाल्न करिब १ सय ७५ केजी धसिङ्गरे चाहिन्छ । डाँठसहितको धसिङ्गरेलाई डिस्टिलेसन प्रविधिबाट पकाएर बाफमा परिणत गरी फेरि चिस्याएर तेल निकालिन्छ । उत्पादित तेल प्रतिकेजी ७ हजार रुपैयाँमा बिक्री हुने गरेको छ । च्वाइस नेपालले नै उक्त उद्योगमा उत्पादित तेल खरिद गर्ने गरेको छ । ‘बजारको समस्या छैन,’ अध्यक्ष केसीले भने, ‘मागअनुसारको उत्पादन गर्न सकिएको छैन ।’

उत्पादित तेल शरीर मालिस गर्न, मञ्जन र आयोडेक्स प्रयोग हुने उद्योगले जनाएको छ । कच्चा पदार्थ संकलन गर्दा डाँठ काट्ने र यसरी डाँठ काटा धसिङगरेको बोट अझ मौलाउने गरेको छ । थाहा नपा–४ स्थित ऋषेश्वर सामुदायिक वनमा धसिङ्गरेको जंगल नै छ । उक्त उद्योगले ऋषेश्वर सामुदायिक वनलाई प्रतिकेजी धसिङ्गरेको ५० पैसा राजस्व बुझाउने गरेको छ । उक्त उद्योगलाई दैनिक ५ सयदेखि ६ सय केजी धसिङ्गरे आवश्यक पर्छ ।

प्रकाशित : भाद्र १७, २०७५ ०८:५७
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

बेवारिसेहरूको उद्धार

‘आश्रमका स्वयंसेवक प्रेरणाका स्रोत हुन्, जोकोहीले यसरी वृद्धवृद्धाको स्याहारसुसार गर्न सक्दैनन्’
प्रताप विष्ट

हेटौंडा — आफन्तबाट बिछोडिएका र प्रताडितहरूको आश्रय स्थल बन्छन्, सहरका सडक पेटीहरू । हेटौंडामा भने सडकमै कष्टकर जीवन व्यतित गर्ने बालबालिका र वृद्धवृद्धा देखिँदैनन् ।

हेटौंडाका सडकपेटीबाट उद्धार गरेर ल्याएर हेटाैंडा उपमहानगरपालिका—४ स्थित मानवसेवा आश्रममा राखिएका वृद्धवृद्धाहरू । तस्बिर : प्रताप

हेटौंडाका दुइटा सेवादायी संस्थाले सडकमा कष्टकर जीवन बिताएका वृद्धवृद्धा र सडक बालबालिकाहरूलाई उद्धार सेवा दिएका छन् । उनीहरूले पालनपोषण र संरक्षण गरेका कारण हेटाैंडाका सडक पेटीमा दु:खद् जीवन व्यतीत गरिरहेका वृद्धवृद्धा र बालबालिका नदेखिएका हुन ।

६ वर्षअघिसम्म हेटाैंडाको सडक पेटीलाई आफ्नो आश्रय स्थल बनाउने दर्जनौं वृद्धवृद्धा र बालबालिका थिए । २०६९ भदौ १३ गते स्थापित मानव सेवा आश्रमले उद्धार, औषधि उपचार, पालनपोषण गर्न थालेपछि सडकमा बेवारिस वृद्धवृद्धा र मानसिक रोगी देखिन छाडे ।

आश्रमको अवलोकन गर्न आएका काठमाडौं महानगरपालिकामा मेयर विद्यासुन्दर शाक्यले ‘मानव सेवा आश्रमका अभियन्ताहरू प्रेरणाका स्रोत हुन्, जोकोहीले यसरी वृद्धवृद्धाको स्याहारसुसार गर्न सक्दैन’ भन्दै प्रशंसा गरेका थिए । काठमाडाैंमा महानगरपालिकाको आर्थिक सहयोगमा मानव सेवा आश्रमले आफ्नो शाखा सञ्चालन गरेको छ । काठमाडांै
सहरका पेटीहरूमा कष्टकर जीवन बिताइरहेका वृद्धवृद्धा र बालबालिकालाई राख्ने आश्रम निर्माण गर्न जमिन पाएमा महानगरपालिकाले भवन बनाइदिने बताए ।

हेटाैंडास्थित आश्रममा अहिले १ सय ५ वृद्धवृद्धा छन् । ४ सय ५ वृद्धवृद्धालाई परिवारमा पुन:स्थापना गरिसकेका छन् । आश्रममा ६१ जना मानसिक समस्याका व्यक्ति छन् । तीन जना अशक्त छन् । आश्रमका शाखा चितवन र काठमाडाैं, ललितपुर, गोरखा, लमजुङ, वीरगन्ज, बागलुङ, पोखरा, बुटवल गरी १० जिल्लामा छन् ।

ती आश्रममा ४ सय ५८ वृद्धवृद्धा आश्रय लिइरहेका छन् । गोरखा जिल्लाको आश्रममा ५२ बालबालिका मात्र छन् । मानव सेवा आश्रमले वृद्धवृद्धालाई राख्न हेटौंडा ९ मा भवन निर्माण गरिरहेको छ ।

२०६८ कात्तिक २७ गते हेटौंडामा स्थापना गरेको ‘मामाघर’ नेपालले सडक बालबालिकालाई उद्धार गरेर पालनपोषण र पढाउने गरेको छ । २/३ दिन सडकमा पेटीलाई सुत्ने थलो बनाउने र फोहोरको डुंगुरनजिक प्लास्टिक खोजतलास गर्नेबित्तिकै मामाघर नेपालले त्यस्ता बालबालिकालाई उद्धार गर्दै आएको छ ।

मामाघर नेपालले ७ वर्षको बीचमा १ सय ५४ जना बालबालिकालाई सडकबाट उद्धार गरिसकेको छ । तीमध्ये १ सय १६ बालकलाई परिवारमा नै पुन:स्थापना गराएको मामाघर नेपालका संरक्षक अर्पण पराजुलीले बताए । परिवारमा पुन:स्थापित बालक सबै स्कुल जाने गरेका छन् । २४ जना बालक हेटांैडा उपमहानगरपालिका ४ स्थित मामाघरकै संरक्षणमा छन् । उनीहरू १ देखि ९ कक्षासम्म पढ्छन् । ‘सबै बालक भुटनदेवी उच्च माविमा पढ्ने गर्छन्,’ मामाघर नेपाल, मकवानपुरका अध्यक्ष शालिकराम ढकालले भने, ‘यहाँ रहेका बालक पढ्न तेजिला छन् ।’

मामाघरका संरक्षक अर्पण पराजुलीले ५२ दिन लगाएर हेटौंडाको सडक बालबालिकाको अवस्था अध्ययन गरेपछि मामाघर जन्मिएको हो । मामाघर नेपालले पनि सडक पेटीका बालबालिकाहरू राखेर पालन पोषण र संरक्षण गर्न हेटौंडा ११ मा भवन निर्माण गरिरहेको छ । वृद्धवृद्धालाई आश्रय दिने र सडक बालबालिकालाई राख्ने भवन स्थानीय दाताहरूको सहयोगमा निर्माण भइरहेको छ ।

आमाको स्मृतिमा ५ लाख ११ हजार
सडकमा कष्टकर जीवन बिताएकाहरूलाई उद्धार गरी आश्रम दिने मानव सेवा आश्रमको भवन निर्माण गर्न आमाको स्मृतिमा छोराछोरीले ५ लाख ११ हजार १ सय ११ रुपैयाँ सहयोग गरेका छन् । हेटौंडा उपमहानगरपालिका ५ की स्व. मंगलादेवी श्रेष्ठको स्मृतिमा छोराहरू सागर श्रेष्ठ, माधव, कञ्चन, देवप्रसाद, दीपक, प्रदीप र छोरी रूपाले आश्रमको भवन निर्माण गर्न रकम सहयोग गरेका थिए ।

आश्रमको छैटाैं वार्षिकोत्सव अवसरमा बुधबार आयोजित कार्यक्रमका प्रमख अतिथि प्रदेश ३ का सामाजिक विकास मन्त्री युवराज दुलाल र आश्रमका प्रमुख रामजी अधिकारीलाई उक्त रकम प्रदान गरे । हेटाैंडा उपमहानगरपालिका ९ मा उद्धार गरेर ल्याइएका वृद्धवृद्धालाई राख्न ४० कोठे भवन निर्माणाधीन अवस्था छ ।

प्रकाशित : भाद्र १६, २०७५ ०८:३९
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT