गाउँपालिकाद्वारा १७ वटा पिङ

‘संस्कृति, कलाको संरक्षण र सीपको हस्तान्तरण गर्न पिङ हाल्न लागेका हांै’
प्रताप विष्ट

हेटौंडा — गाउँ घरमा दसैंमा रमाईरमाई खेल्ने रोटेपिङ लोप हुने अवस्थामा पुगेको छ  । रोटेपिङ र लिङ्गेपिङमा रमाउनेहरू हराउँदै गएका छन्  ।

सहर उन्मुख गाउँका अधिकांश युवाहरूले रोटेपिङ देख्नसमेत पाएका छैनन् । दसैंतिहारको रमाइलोसँग जोडिएको पिङ सस्कृति हराउँदै गएकाले त्यसको संरक्षण र जर्गेना गर्ने उद्देश्यले मकवानपुरगढी गाउँपालिकाले काठको रोटेपिङसहित १७ वटा पिङ हाल्ने भएको छ ।


‘संस्कृतिको जर्गेना र पिङ संस्कृतिको संरक्षण गर्ने उद्देश्यले गाउँपालिकाका सबै वडाहरूमा दसैंमा पिङ हाल्न लागेका छौं,’ गाउँपालिकाका अध्यक्ष विदुर हुमागार्इंले भने, ‘संस्कृति, कलाको संरक्षण र सीपहरूको हस्तान्तरण गर्न पिङ हाल्न लागेका हौं ।’ काठको रोटेपिङ बनाउने कालिगढ (सिकर्मी)हरू नै गाउँमा नपाउने अवस्था पुगिसकेको छ । रोटेपिङको प्रचलन हराएकाले गाउँमा भएका कालिगढहरूले सीप पनि हस्तान्तरण गर्ने अवसर पाएका छैनन् ।

Yamaha


‘सीप हस्तान्तरण गर्न र गाउँमा अर्गानिक ढंगले दसैं मनाउनका लागि गाउँपालिकाले प्रत्येक वडामा २/२ वटा र गाउँपालिकाको कार्यालय रहेको केन्द्रमा काठको रोटेपिङ हाल्न लागेको छ,’ अध्यक्ष हुमागाईंले भने, ‘वडा–वडामा रोटेपिङ हाल्न कालिगढको अभाव र काठको पनि समस्या देखियो, अर्को वर्ष वडा–वडामा एक/एकवटा रोटेपिङ हाल्ने र लिङ्गेपिङको संख्या पनि वढाउनेछांै ।’


लिङ्गेपिङको लागि हरियै रूख वा बाँस भए पनि हुन्छ तर रोटेपिङको निम्ति आवश्यक पर्ने काठहरू सुकेको हुनुपर्छ । एउटा रोटेपिङको निम्ति बलियो जातको ३० क्युफिटभन्दा बढी काठ आवश्यक पर्छ । चुच्चे खोला सामुदायिक वनले रोटेपिङको निम्ति काठ उपलब्ध गराउने र गाउँमा रहेका उमेरपाका भएसकेका सिकर्मीहरूले रोटेपिङ बनाउने जनाएका छन । ८ वडामा विभाजित उक्त गाउँपालिकाका प्रत्येक वडामा २/२ वटा लिङ्गेपिङ हाल्ने जनाएको छ । गाउँमा पिङहरू भए भने दसैंतिहारमा मदिरा सेवन गरेर होहल्ला गर्ने र तासजुवा खेल्ने विकृतिमा पनि कमी आउने स्थानीय रामजी सापकोटाले बताए । गाउँपालिकाले पिङको संस्कृतिलाई जीवन्त राख्न खोजेकोमा खुसी हुँदै उनले भने, ‘पिङ हाल्न गाउँपालिका र वडा समितिले स्थानीयवासीलाई सहभागिता गराउनुपर्छ ।’


मकवानपुमा एक उपमहानगरपालिका, एक नगरपालिका र ८ गाउँपालिका छन । गाउँपालिकाले आफ्नै अगुवाइमा रोटेपिङसहित सवै वडामा पिङ हाल्न लागेको यस जिल्लाको यो मात्र एक गापा हो ।


यसैगरी, मनहरी गाउँपालिकाले हाँडीखोलामा एउटा र मनहरीमा एउटा लिङ्गेपिङ हाल्ने योजना बनाएको छ । ‘गत वर्ष पनि २ वटा लिङ्गेपिङ हालेका थियौ’गापा अध्यक्ष एकराज उप्रेतीले भने,‘यो वर्ष पनि त्यसै गर्छौं ।’ पिङ संस्कृति मासिइसकेको थियो स्थानीय तहका जनप्रतिनिधिहरूले ध्यान पुर्‍याए भने जोगिन्छ कि भन्ने स्थानीय बूढापाकाहरूलाई लागेको छ । ‘भौतिक पूर्वाधारहरू निर्माण गरेर मात्र विकास नहुने भएकाले संस्कृतिहरूको जर्गेना गर्नुपर्छ,’ स्थानीयवासी सापकोटाले भने ।


तीन दशकअघिसम्म गाउँ/गाउँमा रोटेपिङ र लिङ्गेपिङ हुन्थ्ये । निधारमा रातो टीका, कानमा जमरा सिउरेर र नयाँ कपडा लगाएर पिङमा घुइँचो लाग्थ्यो । अहिले त्यो क्रम घट्दो मात्र होइन, लोपोन्मुख अवस्थामा पुगेको स्थानीय बताउँछन् ।

प्रकाशित : आश्विन २४, २०७५ १०:०१
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT

ढकन उत्पादन सुरु

नौलो प्रविधिबाट निर्मित ढकन बलियो, टिकाउ र किफायती हुने दाबी
रमेशकुमार पौडेल

चितवन — घर, उद्योग, सडक र अन्य साना ठूला आयोजनाहरूका चेम्बर ढाक्न आवश्यक पर्ने धेरैजसो ढकनहरू विदेशबाटै मगाउनुपर्छ  । नेपालमा यस्ता ढकन थोरै उत्पादन हुन्छन्  ।

भरतपुरमा नयाँ प्रविधिबाट चेम्बरका ढकनको उत्पादन सुरु भएको छ । भरतपुरका सूर्यप्रसाद न्यौपानेले विदेशमा सिकेको सीपलाई नेपालमा नै उपयोग गरेर यस्ता ढकनहरू उत्पादन गरेका हुन् ।


नेपालमा कस्ट आइरन (किट) बाट बनेका चेम्बरका ढकनहरू प्रयोग हुने गरेको छ । यस्तो ढकन उत्पादन गर्ने कारखाना नेपालमा एउटा मात्रै छ । वर्षमा नेपालमा ७० अर्व रुपैयाँ बराबरको यस्ता ढकनहरू खपत हुने गरेको न्यौपाने बताउँछन् । नेपालको उत्पादन निकै थोरै छ ।

न्यौपानेले किटको नभएर ग्लास फाइबरको कम्पोजिट म्यानहोल कभर (चेम्बरका ढकन) उत्पादन गरेका हुन् । ‘यो किटको भन्दा सात गुणा बढी बलियो हुन्छ । मूल्य लगभग उस्तै पर्छ,’ ढकन उत्पादन गर्ने सूर्यकिरण फाइबर इन्डस्ट्रिज प्रालिका प्रबन्धनिर्देशक न्यौपानेले भने । यस्तो कम्पोजिट ढकन (एसएमसी म्यान होल कभर) उत्पादन गर्ने प्रविधि नेपालमा मात्रै नभएर दक्षिण एसियामा नै नौलो भएको उनले बताए । आफ्ना उत्पादन भुटानसमेत निर्यात गरेको उनको भनाइ छ ।


‘नेपालमा यो वर्ष हामीले १५ करोड रुपैयाँ बराबरका म्यानहोल कभर बिक्री गर्ने लक्ष्य राखेका छौं । घरदेखि सडक र अन्य आयोजनामा अत्यावश्यक यस्ता ढकन नौलो प्रविधिबाट बनेका कारण आकर्षक मात्रै छैन, बलियो, टिकाउ र किफायती पनि छ,’ न्यौपानेले भने । यसले ५० टन भार बहन गर्न सक्छ । यसका फलामकोमा जस्तो खिया लाग्दैन । रसायन र लवणले क्षति नगर्ने खालको छ ।


घरमा चाहिने तीन हजार रुपैयाँदेखि सडकजस्ता पूर्वाधारमा प्रयोग हुने २५ हजार रुपैयाँसम्मका ढकनहरू आफूले उत्पादन गर्ने न्यौपानले बताए । ‘यो कभर बनाउन विभिन्न १४ थरी रसायनहरू चाहिन्छ । ३५ प्रतिशत कच्चा पदार्थ नेपालमै पाइन्छ । मुख्य कच्चा पदार्थ रेजिम र ग्लास फाइबर विदेशबाटै मगाउनुपर्छ,’ न्यौपानेले भने ।


भारतको चण्डिगढमा फाइबरका समान उत्पादनसम्बन्धी अध्ययन गरेपछि न्यौपाने खाडी क्षेत्रका विभिन्न मुलुकहरू गए । ‘त्यहाँ फ्रान्सका जहाजका भित्री खण्डहरू बनाउने फाइबर उद्योगमा लगभग सात वर्ष काम गरेँ । त्यसपछि नेपालमा नै केही गर्छु भनेर आएको हुँ,’ न्यौपानेले भने । नेपालमा १० वर्षअघि उद्योग खोल्दा जहाजका पार्टसहरू बनाउने सम्भावना थिएन । त्यो बेला उनले ११ करोड रुपैयाँ खर्च गरेर सूर्यकिरण फाइबर सुरु गरे । जसमा फाइबरका झ्याल ढोका, चौकस र छाना छाउँदा बीच बीचमा राखिने अर्धपारदर्शी पाताहरू उत्पादन सुरु गरे । बाथ टब पनि बनाए ।


यी उत्पादनहरू लोकप्रिय हुँद गएपछि उत्साहित भएर नयाँ काममा पनि हात हालेको उनले बताए । यो कामका लागि सात करोड रुपैयाँ थप लगानी गरेको उनले बताए ।

प्रकाशित : आश्विन २४, २०७५ १०:०१
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT