जहाँ तामाङ भाषा मात्रै बोलिन्छ

अनिश तिवारी

(सिन्धुपाल्चोक) — हेलम्बु गाउँपालिका ५ स्थित माथिल्लो गाउँ छाजोगाङमा तामाङ भाषा मात्र बोलिन्छ । तामाङ समुदायको बाहुल्य रहेको बस्ती ‘छाजोगाङ’ को अर्थ नै हो, प्रकृतिमय डाँडा । पुर्ख्यौली संस्कृति र मान्यता जोगाउन छाजोगाङमा तामाङ भाषा मात्रै बोल्ने गरिएको हो । 

संस्कृति जगेर्ना गर्न तामाङ भाषा मात्रै बोलिने सिन्धुपाल्चोकको हेलम्बु गाउँपालिका वडा ५ स्थित तामाङ बस्ती ।तस्बिर : अनिश/कान्तिपुर 


‘यो पुर्ख्यौली तामाङ परम्परा हो, भाषा नरहे हाम्रो अस्तित्व रहन्नजस्तो लाग्छ, त्यसैले यसलाई दैनिकी बनाइसकेका छौं,’ हेलम्बु ५ का ७० वर्षीय लालबहादुर तामाङले भने । यहाँको हरेक घरअगाडि बौद्ध परम्पराको ध्वजा ‘दर्जो’ झण्डा, पूजा कक्षमा कुलदेवता ‘लत्यान्जे’ लाई पुज्छन् । बोल्दा पवित्र होइने विश्वासमा आफ्नै खास भाषा प्रयोग गर्ने तामाङ परिवारले ७ पुस्ताको पुर्खा र नौ थरीका देवतालाई खुब मान्ने उनले सुनाए ।

Citizen


छाजोगाङमा आउने र जाने हरेक पाहुनलाई शुभम् ‘ज्यावा मुला’ भन्दै दोसल्ला र मालाले तामाङ भाषामै सम्मान र बिदा गर्ने गरिएको छ । ‘तामाङ भाषा बोल्नुपर्छ भनेर बाध्यताकारी नियम त छैन तर तामाङ सम्प्रदायको यो पुर्ख्यौली मान्यतालाई पूरा गाउँलेले मानेका छौं,’ उनले भने ।

२०५० सालमा नेपाली बोल्नुपर्ला भनेर बाहिरबाट आएको मान्छे देख्दा लुक्ने गरेको सम्झँदा ९६ वर्षकी ठूली तामाङ दंग पर्छिन् । ‘उबेला त झन् बाहिरबाट आउनेहरूसँग नेपालीमा या अन्य भाषामा बोल्नुपर्छ भनेर भाग्थ्यौ, बोल्नुनै परेदेखि तामाङ नभए बोल्दैनथ्यौं,’ चिटिक्क परेको छाजोगाङको बस्ती देखाउँदै उनले भनिन् । उनका अनुसार मण्डल बनाएर धामीझाँक्री तामाङ भाषाकै मन्त्रले कुलदेव ‘लत्यान्जे’, गुरु रेन्पोछे, बुद्धदेखि हिमालका देवता महादेवलाई पुकार्छन् । भूकम्प आउँदा सबै देवतालाई पुजेको सुनाउँदै उनले भनिन्, ‘केही विपत् आइलागे कुलदेव लत्यान्जे, चुनिङ, सोल्फुजीलगायतका ९ वटा देवतालाई एकैसाथ बोलाइन्छ, त्यसपछि हाम्रो सबै समस्या टर्छ ।’ छाजोगाङबाहेक वरिपरि खरबुजे, सिरिसे गरी उच्च भेगका गाउँभर दुई सय तामाङ परिवारको बसोबास छ । भूकम्पको चार वर्षलगत्तै अधिकांशले रंगीन जस्तापाता प्रयोग गरेर भूकम्पप्रतिरोधी ठडयाइएका घर तामाङ संस्कृतिअनुरूप सिँगारेका छन् । तामाङ समुदायको मूल थलो हुनाले ठेट तामाङ भाषा बोलिने प्रचलन पुर्ख्यौली रूपमा सर्दै आइरहेको हेलम्बु गाउँपालिका ५ का अध्यक्ष हर्कबहादुर तामाङले बताए । ‘सडक सञ्जाल जोडिएपछि मात्रै केहीले नेपाली, अंग्रेजी भाषा पनि प्रयोग गर्न थाले, नत्र त पहिले अरू भाषा बुझ्ने मान्छे पाउनै मुस्किल हुन्थ्यो,’ वडाध्यक्ष तामाङले भने ।

१६ वर्षअघिसम्म तामाङबाहेक अन्य भाषा नबुझ्ने समस्या गाउँमा रहने गरेको उनले प्रस्ट्याए । ‘अब भने त्यस्तो छैन, तर धार्मिक मान्यतालाई मान्ने भएकाले तामाङ भाषा बोल्ने गरिन्छ,’ उनले भने ।

ह्योल्मो क्षेत्रको रूपमा चिनिएको हेलम्बुको इचोक, महाकाल, पाल्चोकसम्म तामाङबस्ती फैलिएको छ । इन्द्रावती गाउँपालिकाको नवलपुर, सिम्पालकाभ्रे, बाह्रबिसे नगरपालिकाको घुम्थाङ, कर्थली, घोर्थलीजस्ता उच्च हिमाली
गाउँमा तामाङ जातिको बाक्लो बस्ती पाइन्छ ।

प्रकाशित : चैत्र १, २०७५ ०७:४४
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT

हराउनेमा महिला र बालबालिका बढी

प्रताप विष्ट

(हेटौंडा) — मकवानपुरको सुदूरपूर्व बकैया गाउँपालिका १ धियालकी विवाहित २४ वर्षीया शान्ति लामा र बाग्मती गाउँपालिका २ की जुना थिङ घरबाट हेटौंडा घुम्न आएको ३५ दिन भयो । अहिलेसम्म उनीहरू घर फर्केका छैनन् । माघ २५ गते उनीहरू घरबाट निस्केका थिए । दुवैको चार वर्ष पुग्दै गरेको एक/एक जना छोरी छन् ।

लामा र थिङले घरमा बच्चा छाडेर बेपत्ता भएका छन् । लामा र थिङ नातेदार पनि हुन् । उनीहरूका पति रोजगारीका लागि मलेसिया गएको दुई वर्ष बितिसक्यो । बुहारीहरू घर फर्केनन् भनेर दुवैको ससुराले जिल्ला प्रहरी कार्यालय हेटौंडाको महिला सेलमा दुई साताअघि निवेदन दिएका छन् ।

बकैया र बाग्मती गाउँपालिकाको मात्र होइन, भीमफेदी भैंसेकी २४ वर्षीया विवाहित सृजना विक पनि बेपत्ता भएको दुई महिना भइसक्यो । उनको पतिले अहिलेसम्म फेला पार्न सकेका छैनन् । प्रहरीलाई खोजबिन गरिदिन पनि निवेदन दिएका छन् । पति सुमन विक विदेशबाट फर्केको दिनदेखि पत्नीको खोजबिनमा जुटिरहेका छन् । मलेसियाबाट पति विक काठमाडौं ओर्लेकै दिनदेखि सृजना घरबाट बेपत्ता भएकी हुन । घरका सासुससुरालाई काठमाडौंमा पति लिन जानको लागेको भनेर उनी घरबाट निस्केकी थिइन् । उनी पतिलाई स्वागत गर्न पनि पुगिनन् र घर पनि फर्किनन् । २ र ४ वर्षका दुई छोरालाई छाडेर उनी बेपत्ता भएकी हुन् । पतिले विदेशबाट पठाएको सबै पैसा कुम्ल्याएर उनी बेपत्ता भएकी हुन् ।

मकवानपुरकै बसामाडीकी १९ वर्षीया सुनीता घिमिरे विदेश जान्छु भनेर हिँडेको ५ महिना भइसकेको छ । ‘विदेशमा गएर हराएको हो की, अन्त कतै गएको हो अहिलेसम्म अत्तोपत्तो छैन,’ बाबु दुर्गाबहादुर घिमिरेले भने । छोरीको खोजबिन गरिदिन जिल्ला प्रहरी कार्यालय हेटौंडामा निवेदन दिएका छन् । वैदेशिक रोजगारीका निम्ति साढे एक वर्षअघि कतार पुगेका मकवानपुर गढी सुकौराका लक्ष्मण भ्लोनको पनि पत्नी तीन साताअघि घरबाट बेपत्ता भएकी छन् । उनका ससुराले जिल्ला प्रहरी कार्यालय हेटौंडामा खोजबिन गरिदिन निवेदन दिएका छन् ।

फागुन महिनामा विवाहित १३ जनासहित १५ जना महिला बेपत्ता भए । यसैगरी, मनहरी गाउँपालिका ४ का २ बालक र एक बालिका माघ १५ गतेदेखि हराएका छन् । घरबाट हेटौंडा बजार घुम्न आएका तीन बालबालिका अहिलेसम्म घर फर्केका छैनन् । अभिभावकले छोराछोरी हराएकाले खोजी गरिदिन अनुरोध गर्दै तस्बिरसहित निवेदन दिएका छन् । फागुन महिना मात्र ५ बालिकासहित ७ जना बालबालिका हराएको महिला सेलले जनाएको छ । चालू आवको ८ महिनामा मकवानपुरका ४५ जना अविवाहितसहित १ सय ६२ जना महिला हराएका छन भने ३३ जना बालिकासहित ३९ जना बालबालिका बेपत्ता छन् । हराएकामध्ये ८२ जना महिला र २८ जना बालबालिका फेला परेको जिल्ला प्रहरी कार्यालय मकवानपुरका महिला सेल प्रमुख प्रहरी निरीक्षक चन्द्रनारायण त्रिपाठीले बताए । चालू आवको ८ महिनामा महिला र बालकालिका गरेर २ सय जना बेपत्ता भएका थिए । तीमध्ये ९१ जना फेला परेका छैनन् ।

‘महिला र बालकालिक बेपक्ता हुने त्रम बढ्दो छ,’ बालकालिका क्षेत्रमा काम गर्दै आएका प्रकाश खतिवडाले भने, ‘महिला र बालबालिकालाई कता लगेर बेपत्ता पार्छन्, पत्तो लगाउन मुस्किल परेको छ । ‘प्रहरी सूचीमा बेपत्ता भनिएकाहरू घरमा आइसकेका होलान् तर कार्यालयलाई जानकारी नदिएका कारणले हराउनेको सूची धेरै देखिएको हो,’ प्रहरी उपरीक्षक मुकेशकुमार सिंहले भने । मकवानपुरबाट बेपत्ता अधिकांश महिला र बालकालिकाहरू भारतको वेश्यालय र सर्कसमा बेचिने गरेका छन् । केही पतिलाई छाडेर दोस्रो विवाह गरेर सम्पर्कविहीन हुने गरेका छन् । ‘छोरी, बुहारी, नातिनातिनाहरू हराउँदा उनीहरूको आफन्तहरू रुँदै निवेदन दिन आउने गर्छन् तर पछि फ्लअप पनि गर्दैनन् र घर फर्केको पनि जानकारी नै दिँदैनन्,’ प्रहरी उपरीक्षक सिंहले भने, ‘फेला परेपछि परिवारले जानकारी नै नदिने रोगले गर्दा बेपत्ता महिला र बालकालिकाको संख्या धेरै देखिएको हो ।’

‘महिला र बालकालिकालाई विभिन्न प्रलोभनमा पारेर अवैधानिक ढंगले विदेशमा लगेर बिक्री गर्ने गरेका छन्,’ बालकालिकाको क्षेत्रमा लामो समयदेखि काम गर्दै आएको सिविन हेल्प लाइनका प्रमुख झविन्द्र ज्ञवालीले भने, ‘पैसाको लोभमा परेर महिला र बालकालिकाहरू दलालहरूको हातमा पर्ने गरेका छन् ।’ वैदेशिक रोजगारी र बहुविवाहले महिला र बालकालिका हराउने गरेको उनले बताए ।

प्रकाशित : चैत्र १, २०७५ ०७:४२
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT