क्रसर र उद्योग मापदण्ड पुनरावलोकन गर्न सिफारिस

नगेन्द्र अधिकारी

(काभ्रे) — जिल्ला समन्वय समितिले क्रसर उद्योगका लागि लागू गरिएको मापदण्ड पुनरावलोकन गर्न प्रदेश ३ सरकारलाई सिफारिस गरेको छ । नदीजन्य पदार्थको संकलन तथा व्यवस्थापनका लागि विधेयक बनाउने तयारीमा रहेको प्रदेश सरकारले सबै जिल्लासँग पुनरावलोकनका लागि सुझाव मागेको थियो । 

जिल्ला अनुगमन तथा समन्वय समितिको बैठकले प्रचलित मापदण्ड केही खुकुलो बनाउन सिफारिस गरेको समितिका सदस्यसचिव जिल्ला समन्वय अधिकारी कोमलप्रसाद धमलाले जानकारी दिए । उनका अनुसार, राजमार्ग, खोलाकिनार, वन तथा आरक्ष, धार्मिक, सांस्कृतिक, पुरातात्त्विक महत्त्वका स्थानबाट ५० मिटर, शिक्षण संस्था, स्वास्थ्य संस्था, सुरक्षा निकाय, न्यूनतम ५० घरधुरी भएको बस्तीबाट १ किलोमिटरमा रहनुपर्ने मापदण्ड सिफारिस गरिएको छ । पक्की पुलको तलमाथि २ सय ५० मिटरमा क्रसर उद्योग रहनुपर्ने मापदण्ड राख्न सिफारिस गरेको धमलाले जानकारी दिए । २०७० साल भदौ १७ गतेको मन्त्रिपरिषदबाट निर्णय भएर लागू भएको मापदण्डअनुसार, खोलाको किनारबाट ५ सय मिटर, राजमार्गबाट ५ सय मिटर, शिक्षण संस्था, स्वास्थ्य संस्था, धार्मिक, सांस्कृतिक, पुरातात्त्विक महत्त्वका स्थान तथा सुरक्षा निकाय, निकुञ्ज, आरक्ष र संरक्षण क्षेत्रबाट २ किलोमिटर, बाट २ किलोमिटर, हुनुपर्ने उल्लेख छ । तत्कालीन जिल्ला विकास समितिलले पनि मापदण्ड खुकुलो पार्नुपर्ने भन्दै परिमार्जन गर्न सुझाव दिएको थियो । जिल्ला अनुगमन तथा समन्वय समितिले गठन गरेको प्राविधिक उपसमिति हालै गरेको अनुगमनपछिको प्रतिवेदनमा जिल्लाका कुनै पनि उद्योगले प्रचलित मापदण्ड पूरा नगरेको उल्लेख छ । प्राविधिक समितिको प्रतिवेदनकै आधारमा जिल्ला समन्वय समितिले दर्ताबिनै सञ्चालनमा रहेका खानीहरूलाई उत्खनन रोक्न निर्देशन दिएको थियो । प्राविधिक उपसमितिले जिल्लाका २३ क्रसर (ढुंगा, गिट्टी, बालुवा प्रशोधन तथा उत्पादन) उद्योगहरूको अनुगमन गरेको थियो ।

Citizen


जिल्ला अनुगमन तथा समन्वय समितिको बैठकले नदीको पानीभित्र मेसिन प्रयोग गरी बहाव क्षेत्रमा सामग्री संकलन गरेको अवस्थामा पक्राउ परेमा पहिलो पटकका लागि १ लाख जरिवाना गर्ने निर्णय गरेको हो । टिपर र ट्रक प्रयोग गरेमा ३० हजार, मिनी ट्रक प्रयोग गरेमा २० हजार र ट्याक्टरलाई १० हजार जरिवाना गराउने निर्णय भएको जिल्ला समन्वय अधिकारी कोमलप्रसाद धमलाले जानकारी दिए ।

स्थानीय र जिल्ला अनुगमन तथा समन्वय समितिमा अभिलेखीकरण नगराई मेसिनरी स्काभेटर प्रयोग गरेमा १ लाख, तोकिएको भन्दा बढी गहिराइबाट उत्खनन गरेमा २ लाख, तोकिएभन्दा बढी मेसिन प्रयोग गरेमा प्रतिमेसिन १ लाख जरिवाना गर्ने निर्णय भएको छ । रातमा मेसिन प्रयोग गरी उत्खनन् गरेमा १ लाख ५० हजार, टिपर र ट्रक प्रयोग गरेमा ४५ हजार, मिनी ट्रक प्रयोग गरेमा ३० हजार र ट्याक्टरलाई १५ हजार जरिवाना हुनेछ । नदीको धार परिवर्तन गरी सामग्री संकलन वा उत्खनन् गरेमा १ लाख, वातावरणीय परीक्षण प्रतिवेदनमा उल्लेख भएभन्दा बाहिरको क्षेत्रमा सामग्री संकलन वा उत्खनन गरेमा २ लाख जरिवाना हुने उल्लेख छ । कसुर दोहोर्‍याए ५० प्रतिशत थप जरिवाना हुने निर्णय भएको धमलाले जानकारी दिए ।

प्रकाशित : चैत्र १, २०७५ ०७:४७
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

जहाँ तामाङ भाषा मात्रै बोलिन्छ

अनिश तिवारी

(सिन्धुपाल्चोक) — हेलम्बु गाउँपालिका ५ स्थित माथिल्लो गाउँ छाजोगाङमा तामाङ भाषा मात्र बोलिन्छ । तामाङ समुदायको बाहुल्य रहेको बस्ती ‘छाजोगाङ’ को अर्थ नै हो, प्रकृतिमय डाँडा । पुर्ख्यौली संस्कृति र मान्यता जोगाउन छाजोगाङमा तामाङ भाषा मात्रै बोल्ने गरिएको हो । 

संस्कृति जगेर्ना गर्न तामाङ भाषा मात्रै बोलिने सिन्धुपाल्चोकको हेलम्बु गाउँपालिका वडा ५ स्थित तामाङ बस्ती ।तस्बिर : अनिश/कान्तिपुर 


‘यो पुर्ख्यौली तामाङ परम्परा हो, भाषा नरहे हाम्रो अस्तित्व रहन्नजस्तो लाग्छ, त्यसैले यसलाई दैनिकी बनाइसकेका छौं,’ हेलम्बु ५ का ७० वर्षीय लालबहादुर तामाङले भने । यहाँको हरेक घरअगाडि बौद्ध परम्पराको ध्वजा ‘दर्जो’ झण्डा, पूजा कक्षमा कुलदेवता ‘लत्यान्जे’ लाई पुज्छन् । बोल्दा पवित्र होइने विश्वासमा आफ्नै खास भाषा प्रयोग गर्ने तामाङ परिवारले ७ पुस्ताको पुर्खा र नौ थरीका देवतालाई खुब मान्ने उनले सुनाए ।

छाजोगाङमा आउने र जाने हरेक पाहुनलाई शुभम् ‘ज्यावा मुला’ भन्दै दोसल्ला र मालाले तामाङ भाषामै सम्मान र बिदा गर्ने गरिएको छ । ‘तामाङ भाषा बोल्नुपर्छ भनेर बाध्यताकारी नियम त छैन तर तामाङ सम्प्रदायको यो पुर्ख्यौली मान्यतालाई पूरा गाउँलेले मानेका छौं,’ उनले भने ।

२०५० सालमा नेपाली बोल्नुपर्ला भनेर बाहिरबाट आएको मान्छे देख्दा लुक्ने गरेको सम्झँदा ९६ वर्षकी ठूली तामाङ दंग पर्छिन् । ‘उबेला त झन् बाहिरबाट आउनेहरूसँग नेपालीमा या अन्य भाषामा बोल्नुपर्छ भनेर भाग्थ्यौ, बोल्नुनै परेदेखि तामाङ नभए बोल्दैनथ्यौं,’ चिटिक्क परेको छाजोगाङको बस्ती देखाउँदै उनले भनिन् । उनका अनुसार मण्डल बनाएर धामीझाँक्री तामाङ भाषाकै मन्त्रले कुलदेव ‘लत्यान्जे’, गुरु रेन्पोछे, बुद्धदेखि हिमालका देवता महादेवलाई पुकार्छन् । भूकम्प आउँदा सबै देवतालाई पुजेको सुनाउँदै उनले भनिन्, ‘केही विपत् आइलागे कुलदेव लत्यान्जे, चुनिङ, सोल्फुजीलगायतका ९ वटा देवतालाई एकैसाथ बोलाइन्छ, त्यसपछि हाम्रो सबै समस्या टर्छ ।’ छाजोगाङबाहेक वरिपरि खरबुजे, सिरिसे गरी उच्च भेगका गाउँभर दुई सय तामाङ परिवारको बसोबास छ । भूकम्पको चार वर्षलगत्तै अधिकांशले रंगीन जस्तापाता प्रयोग गरेर भूकम्पप्रतिरोधी ठडयाइएका घर तामाङ संस्कृतिअनुरूप सिँगारेका छन् । तामाङ समुदायको मूल थलो हुनाले ठेट तामाङ भाषा बोलिने प्रचलन पुर्ख्यौली रूपमा सर्दै आइरहेको हेलम्बु गाउँपालिका ५ का अध्यक्ष हर्कबहादुर तामाङले बताए । ‘सडक सञ्जाल जोडिएपछि मात्रै केहीले नेपाली, अंग्रेजी भाषा पनि प्रयोग गर्न थाले, नत्र त पहिले अरू भाषा बुझ्ने मान्छे पाउनै मुस्किल हुन्थ्यो,’ वडाध्यक्ष तामाङले भने ।

१६ वर्षअघिसम्म तामाङबाहेक अन्य भाषा नबुझ्ने समस्या गाउँमा रहने गरेको उनले प्रस्ट्याए । ‘अब भने त्यस्तो छैन, तर धार्मिक मान्यतालाई मान्ने भएकाले तामाङ भाषा बोल्ने गरिन्छ,’ उनले भने ।

ह्योल्मो क्षेत्रको रूपमा चिनिएको हेलम्बुको इचोक, महाकाल, पाल्चोकसम्म तामाङबस्ती फैलिएको छ । इन्द्रावती गाउँपालिकाको नवलपुर, सिम्पालकाभ्रे, बाह्रबिसे नगरपालिकाको घुम्थाङ, कर्थली, घोर्थलीजस्ता उच्च हिमाली
गाउँमा तामाङ जातिको बाक्लो बस्ती पाइन्छ ।

प्रकाशित : चैत्र १, २०७५ ०७:४४
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्