गैंडा गणना नहुने

प्रमिता ढकाल

भरतपुर — बजेट अपुग हुँदा निकुञ्ज तथा वन क्षेत्रमा यस वर्ष गैंडा गणना नहुने भएको छ । हरेक ४ देखि ५ वर्षमा गैंडा गणना हुँदै आएकोमा बजेटको टुंगो नलागेकै कारण यस वर्ष गणना नगरिने भएको हो ।

राष्ट्रिय निकुञ्ज तथा वन्यजन्तु संरक्षण विभागका महानिर्देशक मनबहादुर खडकाका अनुसार दाताको भर परेर लामो समय पर्खंदा आवश्यक बजेट नपाएपछि गणना प्रभावित भएको हो ।

गैंडाको संरक्षण र गणनामा हरियो वन, जुलोजिकल सोसाइटी अफ लन्डन नेपाल (जेडएसएल नेपाल), विश्व वन्यजन्तु कोष (डब्लूडब्लूएफ) लगायतले सहयोग गर्दै आएका थिए । गैंडा गणनामा १ करोडभन्दा बढी खर्च हुने गर्दछ । गैंडा कार्य योजनामा चारदेखि पाँच वर्षमा गैंडा गणना गर्नुपर्ने उल्लेख गरिएकाले आगामी वर्ष सरकारको बजेटमा नै छुट्ट्याउन आग्रह गरिने खडकाको भनाइ छ ।

‘यसपटक तयारी पनि पुगेन बजेट पनि भएन,’ खडकाले भने , ‘अर्को वर्षका लागि सरकारलाई नै बजेट छुट्ट्याउन भनेका छौं ।’ नेपालमा सन् १९९४ पछि सन् २०००, २००५, २००८, २०११ र २०१५ मा गैंडा गणना गरिएको थियो । सन् २०१५ मा भएको गणनामा चितवन राष्ट्रिय निकुञ्जमा सबैभन्दा बढी ६०५ गैंडा फेला परेका थिए । पर्सा, बर्दिया र शुक्लाफाँटा राष्ट्रिय निकुञ्जसहित ६ सय ४५ गैंडा रहेका थिए ।

दुई वर्षअघि चितवन राष्ट्रिय निकुञ्ज हुँदै बग्ने नदीहरूमा बाढी आउँदा चितवनका धेरै गैंडा बगेर भारत पुगेका थिए । दसवटा गैंडा भारतबाट उद्धार गरिएको थियो भने तीनवटा गैंडा अझै भारतमा रहेको निकुञ्जले जनाएको छ । चालू आर्थिक वर्षमा चितवन राष्ट्रिय निकुञ्जमा ४१ वटा गैंडा प्राकृतिक तथा कालगतिले मरेका छन् ।

गैंडाको संख्या यकिन नहुँदा उनीहरूको बासस्थान तथा आहारा व्यवस्थापनमा समेत समस्या हुने चितवन राष्ट्रिय निकुञ्जका प्रमुख संरक्षण अधिकृत वेदप्रसादढकालले बताए ।

प्रमुख संरक्षण अधिकृत ढकालका अनुसार अप्रिलको पहिलो साताभित्र गणना थालिसक्नुपर्ने हुन्छ । गणनाका लागि करिब एक महिना समय लाग्छ । आउँदो महिनाबाट घाँस र बुट्यान बढ्ने भएकाले गणना कठिन हुने उनले बताए । बाढीपछिको अवस्था थाहा पाउनको लागि संरक्षणकर्मीहरूले पनि यसै वर्ष गैंडा गणना गर्नुपर्नेमा जोड दिएका थिए ।

–प्रशिक्षार्थी

प्रकाशित : चैत्र २८, २०७५ ०८:१३
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT

सर्ट फिल्ममा युवा

प्रमिता ढकाल

भरतपुर — बीएससी नर्सिङकी विद्यार्थी रोजीका लागि अभिनय रुचिको विषय हो । उनी अभिनय मात्र गर्दिनन्, आफैं स्क्रिप्ट लेख्छिन् र निर्देशन पनि गर्छिन् । आफूले लेखेको कथामा आफ्ना साथी, परिवार सदस्य बटुलेर उनीहरूलाई नै निर्देशन गरी भिडियो बनाउँछिन् । तर उनी व्यावसायिक फिल्म निर्देशक भने होइनन् ।

चितवनमा आयोजित सर्ट फिल्मको आधारभूत कार्यशालाका सहभागी । तस्बिर : प्रमिता/कान्तिपुर

फिल्म खेल्ने, कथा लेख्ने, निर्देशन गर्ने उनको सोखलाई युट्युबले मद्दत गरिदिएको छ । आफूले बनाएका भिडियोहरू आफ्नै युट्युब च्यानलमा अपलोड पनि गर्छिन् । उनले अधिकांश भिडियो हास्यविधालाई केन्द्रित भई तयार पार्ने गर्छिन् ।

गैंडाकोटका पुष्कर अधिकारी पनि बेलाबखत सर्ट फिल्म बनाउने गर्छन् । पेसाले सञ्चारकर्मी उनलाई कथा लेखन, अभिनय तथा निर्देशनमा सोख छ । उनले आफ्ना साथीहरूसँग मिलेर समसामयिक विषय उठान गर्दै बनाएका सर्ट फिल्महरू युट्युबमा राख्दै आएछन् । रोजी र पुष्कर दुवैले फिल्म निर्माणको कुनै औपचारिक शिक्षा भने लिएका छैनन् । उनीहरूले युट्युबमा राखिएका ट्युटोरियल भिडियोबाट नै क्यामेरा चलाउन, सम्पादन गर्न सिकेको बताए ।

गत साता यहाँ रोजी र पुष्करले निर्देशन गरेका सर्ट फिल्महरूको प्रदर्शनी नै गरियो । रोजीले महिला स्वतन्त्रताको विषय उठान गरेर सर्ट फिल्म ‘विवशता’ बनाएकी हुन् भने पुष्करले ‘दौड’ बनाएर फुटपाथ व्यवसायीका दुःखका कुरा उठाएका छन् । चार दिन लगाएर ६ मिनेट लामो सर्ट फिल्म बनाएकी रोजी र पुष्करले यस पटक भने युट्युबमा हेरेर फिल्म बनाएका थिएनन् ।

विकल्प एन्ड अल्टरनेटिभले आयोजना गरेको कार्यशालामा उनीहरूले फिल्म निर्माण सिकेका हुन् । जहाँ उनीहरूले फोटोग्राफी, सिनेम्याटोग्राफी, निर्देशन, विषयवस्तु उठान र कथामा ढाल्ने शैलीका बारेमा प्रशिक्षण लिएर सर्ट फिल्मको आधारभूत प्रशिक्षण लिएका थिए ।

‘यसपालि मैले बनाउँदै आएको भन्दा निकै भिन्न विषयवस्तुमा आधारित रहेर फिल्म बनाउन सिकें,’ रोजीले खुसी हुँदै कान्तिपुरसँग भनिन्, ‘मैले पनि यस्ता विषयवस्तु उठान गर्न सक्छु भन्ने लागेको थिएन । तर यस्ता विषय हामीले नउठाए कसले उठाउँछन् त ? तालिमपछि अब भने आँट आएको छ ।’

५ दिन आधारभूत विषय सिकाइएपछि बाँकी १० दिन फिल्म बनाउने काममा खटिएका रोजी र पुष्करसहित २० सहभागीले चारवटा सर्ट फिल्म तयार गरेका थिए । सहभागीका फिल्ममा सामाजिक, आर्थिक परिवेश, व्यक्तिगत स्वतन्त्रता, आर्थिक स्वतन्त्रता र भ्रष्टाचारको मुद्दा उठाइएका थिए ।

पुष्करले यसअघि पनि सामाजिक विषयमा आधारित रहेर थुप्रै सर्ट फिल्म बनाइसकेका छन् । ‘तर क्यामेराको सही प्रयोग, एंगलको छनोट, छायांकन तथा सीमित समयमा पूर्ण जानकारी दिन अपनाउनुपर्ने शैलीबारे पहिले अनभिज्ञ थिएँ,’ पुष्करले भने, ‘फिल्म बनाउँदा मिहिनेतसँगै प्राविधिक रूपमा दिमाग लगाउन सक्नुपर्ने रहेछ ।’ यसअघि सोख पूरा गर्न रमाइलोका लागि सर्ट फिल्म बनाउने गरेका पुष्करले अब सामाजिक चेतनाका लागि बनाउने निधोसमेत गरेका छन् ।

सामाजिक सचेतनाको क्षेक्रमा सत्रिय विकल्प एन्ड अर्ल्टनेटिभले सन् २०१५ देखि नै सर्ट फिल्म बनाएर सामाजिक सञ्जालमा राख्न सुरु गरेको हो । आर्थिक, सामाजिक विषयमा सर्ट फिल्म बनाएर सरोकारवालालाई घचघच्याउन सर्ट फिल्म प्रभावकारी हुने देखिएपछि यसतर्फ अघि बढेको संस्थाका निर्देशक वसन्त अधिकारीले बताए ।

‘सामाजिक विषयकामुद्दा उठान गरी सामाजिक सञ्जालमार्फत फैलाउँदा छिटो र प्रभावकारी नतिजा पाउने देखिएको छ,’ अधिकारीले भने । संस्थाका भिज्युअल मिडिया अफिसर पुनम गिरीका अनुसार वर्तमान समयमा समाजमा तत्काल प्रतिक्रिया पाउन मल्टिमिडियाको उपयोग प्रभावकारी देखिएको छ । सहभागीहरूले निर्माण गरेको सर्ट फिल्मलाई एक महिनाभित्र सामाजिक सञ्जालमार्फत सार्वजनिक गरिने गिरीले बताए ।

प्रकाशित : चैत्र २५, २०७५ ०८:३३
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT