गोरखा दरबार पुननिर्माण- जगमै बित्यो २० महिना

हरिराम उप्रेती

(गोरखा) — पुनर्निर्माणका क्रममा रहेको गोरखा दरबारको जगको काममै २० महिना बितेको छ । निर्माण कम्पनीको चरम लापरबाहीका कारण काम निकै सुस्त छ । 

२०७४ कात्तिक २९ गते ठेक्का सम्झौता गरेको ठेकेदार कम्पनी पचली सिवाको जेभि कन्ट्रसनले २०७४ पुस २ गते दरबार जगैदेखि भत्काएको छ । २०७६ मंसिर मसान्तभित्र बनाइसक्नुपर्ने सम्झौता रहेकोमा पाँच महिना मात्र बाँकी छँदा कामै सुरु भएको छैन ।

‘हामीले बोलेको सुन्दैनन्,’ स्थानीय रामबहादुर कुंवरले भने, ‘इट्टा, काठ छरपस्ट छन्, निर्माणस्थलमा कामदार देखिँदैनन ।’ दरवार पुनर्निर्माण नहुदा पर्यटकको संख्या पनि घटेको उनले बताए । ‘अहिले मान्छे पनि छैनन्, व्यापार पनि छैन,’ उनले भने, ‘पर्यटक इतिहास हेर्न र अध्ययन गर्न आउने हुन्, यस्तो भद्रगोल अवस्था हेर्न किन आउने ?’ जग निर्माण क्रममा फुटाउनै नपर्ने ढुङ्गा पनि फुटाइएको उनको भनाइ छ । ‘पहरामाथि बनेको दरबार हो, ढुङ्गा फाल्ने भए बुढापाकाले उहिल्यै फाल्थे,’ उनले भने, ‘पहिले जस्तो थियो, त्यस्तै बनाउनुपर्‍यो ।’

यही अवस्था रहे अबको ३ वर्षमा पनि दरावर नठडीने स्थानीय राजकुमार अच्छामीले बताए । ‘कोही कामदार पैसा पाइन भन्दै फर्किएका छन्,’ उनले भने, ‘कामदार नै कम छन्, कसरी छिटो काम हुनु ?’ भूकम्पले चर्किएपछि ४ करोड ३७ लाख रुपैयाँ लागतमा पुनर्निर्माण योजना अघि सारिएको हो । पुरानै स्वरूपमा बनाउन आवश्यक काष्ठकलाका सामग्री, झिँगटी र इँट्टा सुरक्षित राखिएको छ । यो दरबारबाट शाहवंशीय राजा राम शाहदेखि पृथ्वीनारायणसम्मले शासन गरेको इतिहास छ ।

ठेकेदारलाई चाडो काम सक्न बारम्बार ताकेता गरिरहेको गोरखा दरबार हेरचाह अड्डाका निमित्त प्रमुख रामेश्वर कट्टेलले बताए । ‘लगातार काम भए दरवार ठडीन मात्र अझै डेढ वर्ष लाग्ला,’ उनले भने । काठ अभावमा झन्डै २ महिना रोकिएको काम अहिले सुरु भएको उनको भनाइ छ । जग निर्माणपछि चाहिने चाहिने थाम, लकासी लगायत सामाग्री वनाउन काठमाडौँबाट कामदार आएका छन् ।

अहिलेसम्म २५ प्रतिशत काम सम्पन्न भएको छ । निर्धारित समयमै काम सक्ने निर्माण कम्पनीका म्यानेजिङ डाइरेक्टर सुशीलबाबु श्रेष्ठले दावी गरे । ‘पुरानो दरबार भत्काएर स्टोर गर्न ५ महिना लाग्यो’ उनले भने, ‘फाउन्डेशन बलियो बनाउन पनि समय लाग्यो । हेर्दा ढिलो देखिए पनि काम धेरै भएको छ ।’

दरबारसँगै रहेको कालिका मन्दिरको पनि प्राविधिकहरूले ३ साताअघि स्थलगत अध्ययन गरेका छन् । पुनर्निर्माण गर्ने वा रेक्ट्रोफिटिङ (मर्मत) गर्ने निर्क्योल भइनसकेको कट्टेलले बताए । ‘रिपोर्ट आइसकेको छैन,’ उनले भने ।

कालिका मन्दिरको गारोको केही भाग चर्किएको छ भने छानाको झिँगटी बाँदरले छरपस्ट पारेको छ । छाना जोगाउन अहिले झिँगटी माथि जस्ता राखिएको छ । दरवार परिसरमै रहेको सितल पाटीको झिगटी बाँदरले झारेपछि त्रिपाल ओढाइएको छ । आइतबार जिल्ला रेडक्रसले त्रिपाल उपलब्ध गराएको हो । दमै पाटीमा भने गोरखा दरबार हेरचाह अड्डाले त्रिपाल खरिद गरेर ढाकेको छ ।

प्रकाशित : असार ३०, २०७६ ११:०६
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

बैंक खोज्दै आठ दिन

हरिराम उप्रेती

(गोरखा) — संघीयता कार्यान्वयनसँगै सदरमुकाम केन्द्रित अधिकांश सरकारी कार्यालय स्थानीय तहमा गएका छन् । एक स्थानीय तहमा कम्तीमा एउटा बैंकको शाखा स्थापना गर्ने सरकारी नीति छ ।

जिल्लाका अधिकांश स्थानीय तहमा बैंक पनि खुलेका छन् । यतिका सुविधा गाउँमै पुग्दा पनि तिब्बती सीमा क्षेत्र सामागाउँ र छेकम्पारबासीलाई भने सामान्य कामका लागि १० दिन समय खर्चनुपर्ने बाध्यता छ ।

चुमनुब्री गाउँपालिका–१ सामागाउँमा उपभोक्ता समितिमार्फत सामुदायिक भवनमा काठ बिछ्याउने काम सम्पन्न भयो । योजनाका लागि ५ लाख बजेट छुट्टिएको र पैसा झिक्न एक वर्षमा दुईपटक सदरमुकाम आउनुपरेको समितिका अध्यक्ष दोर्जे लामाले बताए । चार महिनाअघि योजना सम्झौता गरेर उनले ४१ हजार झिके । ‘काम सकियो, अब बाँकी पैसा झिक्न सदरमुकाम आएको,’ उनले भने । आर्थिक वर्ष सकिनै लाग्दा उपभोक्ता समितिमार्फत सञ्चालित योजनाको भुक्तानी लिन समितिका अध्यक्ष, कोषाध्यक्ष र सचिव सदरमुकाम केन्द्रित छन् ।

‘चार दिन हिँडेर सदरमुकाम आइपुग्यौं, बैंकमा पनि भीडभाड छ, काम सक्नै दुई दिन लाग्ने भयो,’ उनले भने । सामागाउँकै १० लाख रुपैयाँको लागतमा सामा खोलामा पुल निर्माण सकिएको छ । भुक्तानी भएको छैन । ‘हिउँदमा योजना सम्झौता भएपछि एकपटक सदरमुकाम आएर केही रकम झिकेर लगें, त्यो बेला हिउँ परेर हिँडिसाध्य थिएन, अहिले बर्खा लाग्यो पैसा झिक्नैपर्‍यो, बाटो खराब छ, दुःखसाथ सदरमुकाम आएका छौं,’ उपभोक्ता समितिका अध्यक्ष ग्लाल्जेन लामाले भने ।
सामागाउँबाट पहिलो दिन गवमा बस्नुपर्ने र दोस्रो दिन गाउँपालिकाको केन्द्र सिर्दिबास आइपुगिन्छ । तेस्रो दिन माछाखोला बास बसेर चौथो दिन सदरमुकाम आइपुग्ने सामागाउँका मिङमार लामाले बताए । ‘बलियो मान्छेलाई आउन मात्र ४ दिन लाग्छ,’ उनले भने, ‘कम्तीमा २ दिन काम सक्न लाग्छ, फर्कन पनि उत्तिकै समय लाग्छ ।’

वडाबाट सञ्चालित योजनाको रकम बैंकबाट लिन सामागाउँबाट मात्र १० भन्दा बढी उपभोक्ता समितिका पदाधिकारी सदरमुकाम आएको उनले बताए । चुमनुब्रीमा कुमारी बैंकको शाखा भए पनि पैसा छैन । ‘बैंकका कर्मचारी पर्याप्त पैसा छैन भन्छन्,’ छेकम्पारका वडाध्यक्ष पासाङफुन्जो लामाले भने, ‘कहिले नेट चलेन भनिदिन्छन्, बैंक मात्र भएर नहुँदोरहेछ ।’ सुरक्षाको अभाव देखाउँदै बैंकले पर्याप्त रकम नराख्दा स्थानीय मारमा परेका हुन् ।

छेकम्पारबाट सदरमुकाम आउन कम्तीमा ५ दिन लाग्छ । बर्खा लागेसँगै पैदलमार्गमा ढुंगा खस्ने जोखिम छँदै छ । मसान्तसम्म योजना फरफारक गरेर भुक्तानी लिनैपर्ने बाध्यता भएपछि ६ वटा उपभोक्ता समितिका पदाधिकारी सदरमुकाम आएको पासाङले बताए । उनले भने, ‘गाउँगाउँमा सिंहदरबार होइन दुःखचाहिँ आयो ।’ बजेट मात्र आएर गाउँको विकास नहुने उनको तर्क छ । ‘निर्वाचित भएको पनि २ वर्ष बित्यो, समस्या पहिलेको जस्तै छ, सुविधा पनि गाउँमै भइदिए सजिलो हुन्थ्यो,’ उनले भने ।

सिर्दिबासको फिलिममा रहेको मालपोत र नापीमा कर्मचारी नहुँदा जनताले दुःख पाएको उनले बताए । ‘नामसारी गर्न नक्सा निकाल्न पनि सदरमुकाम आउनुपर्छ,’ उनले भने, ‘सूचना दिएर महिनाको एक साता यो दिन बस्छौँ भनेर भनिदिए सजिलो हुन्थ्यो । जग्गाको काम लिएर फिलिम आयो त्यहाँ कर्मचारी हुँदैनन्, सदरमुकाम आयो तपाईको काम फिलिमबाटै हुन्छ भनेर फर्काइदिन्छन् ।’

छेकम्पारबाट गाउँपालिका केन्द्र फिलिम आउन मात्र दुई दिन लाग्ने उनले बताए । ‘गाउँपालिकाको केन्द्रमा आएर फर्कन नै कम्तीमा पाँच दिन छुट्टाउनुपर्छ,’ पासाङले भने । योजनाबारे बुझ्न, नागरिकता बनाउन तथा सिफारिस लिन स्थानीयलाई गाउँपालिकाको केन्द्र आउनुपर्ने बाध्यता छ ।

गाउँपालिकाकै केन्द्रसम्म आएर फर्कन कम्तीमा दुई रात बास बस्नैपर्छ । बिही र चुम्चेतमा योजनाको रकम लगिसकेको गाउँपालिकाका कर्मचारी गणेश त्रिपाठीले बताए । अन्य वडाका उपभोक्ता समिति यतिखेर रकम झिक्न सदरमुकाममा छन् । चालु वर्ष गाउँपालिकाबाट चालु र पुँजीगत गरेर २३ करोड रकम आएको छ ।

‘हामी कर्मचारी पनि पनि तलब लिन सदरकमुकामै जानुपर्छ,’ उनले भने । ५ लाखदेखि ७० लाखसम्मका योजनाको फरफारकका लागि स्थानीय सदरमुकाम आउनुपरेको उनले बताए ।

प्रकाशित : असार २८, २०७६ १०:२४
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT