जोखिम मोलेर मेला 

स्थानीय दनुवार समुदायले केही रकम लिएर नदी वारपार गराइदिने गर्छन्, तीर्थालुहरु भने नदी पार गर्ने क्रममा बगेमा मुक्ति मिल्ने भन्दै जोखिम उठाउँछन् । 
राजकुमार कार्की

सिन्धुली — बीपी राजमार्ग भएर भिमान हुँदै पूर्वतर्फ लागि कमला नदी किनारमा पुगेर भक्तजनहरू बाढीको पर्वाह नगरी हेलिने गर्छन् । चाहे पैदल होस् या सवारी साधनमा आए पनि कमलानदीमा बोलबम भन्दै हेलिनु तीर्थालुहरूको परीक्षाजस्तै हुने गरेको वर्षौंदेखि नदी वारपारमा सघाउने स्थानीय शम्भु दनुवारले सुनाए ।

दुधौली नगरपालिका २ हत्पते लङ्गुरखोलास्थित प्रसिद्ध धार्मिक तीर्थस्थल मधुगंगा महादेव मन्दिरमा पहेंलो रङको वस्त्र लगाएर साउन महिनाको सोमबार लाग्ने मेला भर्नका लागि खाली खुट्टा हिंडेर आउने श्रद्धालु भक्तजनको थामिनसक्नु भिड लाग्ने गरेको छ ।

मन्दिरमा प्रत्येक वर्ष साउन महिनाभरि मेला लाग्ने गरेको र उक्त मेला भर्न छिमेकी जिल्ला सर्लाही, महोत्तरी, सिरहा, रौतहट, बारा, पर्साका अतिरिक्त भारतका सीतामाढी, मधुबनीलगायत सहरबाट बोलबम भक्तजनको ओइरो लाग्ने गरेको स्थानीय बासिन्दा बताउँछन् । सोमबारको मेला भर्न झक्तजन आइतबारदेखि नै मन्दिरतर्फ लाग्ने गरेका छन् ।

कमला नदीमा निर्माणाधीन पक्की पुल ९ वर्षदेखि अलपत्र अवस्थामा रहेको छ । स्थानीय दनुवार समुदायले केही रकम लिएर नदी वारपार गराइदिन्छन् तर नदी पार गर्ने क्रममा बगेमा मुक्ति मिल्ने भन्दै तीर्थालुहरू हेलिने गरेको दनुवारले बताए । विगतको १० वर्ष अवधिमा ३० जनाको हाराहारीमा कमला नदी पार गर्दा बगाएर तीर्थालुको मृत्यु भएको छ ।

दुधौलीकै हर्साही खनियाँ जोड्ने कमला नदीमा पक्की पुल निर्माण भएको छ तर तीर्थालुहरू आफ्नो रुट परिवर्तन गर्दैनन् । वडा नं १ को झुंगा नजिकबाट तीर्थालुहरू पार गर्ने दशकौंदेखिको रुट भएकाले परिवर्तन नगर्ने भएकाले उनीहरू खुसी भएर मृत्युसँग जुध्दै मेला भर्न जाने गरेको अर्का स्थानीय रिजेन्द्र बरालले जनाए ।

उनका अनुसार मन्दिरमा साउन महिनाभरि मेला लाग्ने भए पनि सोमबारका दिन भक्तजनको उपस्थिति थामिनसक्नु हुने गरेको छ । शुद्ध मनले निराहार बसी महादेवको दर्शन गरेमा मनले चिताएको इच्छा पूरा हुने विश्वासले भक्तजनको भिड लाग्ने गरेको हो । मधुगंगा महादेव मन्दिरमा प्रत्येक वर्ष साउन महिनाभरिमा श्रद्धालु भक्तजन एक लाखको हाराहारीमा आउने गरेकामा यो वर्ष बढी नै आउने अनुमान मन्दिरका पुजारी बद्रीबहादुर मगर लगाउँछन् ।

सन्तान, धन, शिक्षा प्राप्ति र रोगव्याध हटाउनका लागि भक्तजन महादेवको दर्शन गर्न आउने गरेको तीनै पुजारी मगरले बताए । ‘महादेवप्रतिको विश्वासले नै भक्तजनको भिड लाग्ने गरेको हो,’ उनले थपे । श्रद्धालु भक्तजनहरूकै सहयोगबाट हालसम्म मन्दिर परिसरमा सात वटा धर्मशाला निर्माण भइसकेको छ । त्यसो त विकट जंगलको अनकन्टार कुनामा रहेको उक्त महादेव मन्दिरमा जान भने त्यति सजिलो छैन । तराईबाट आउने भक्तजनले दुधौली नगरपालिका ३ को झुंगासम्म मोटरबाट आएपछि कमला नदी पार गर्नुपर्छ ।

त्यसपछि झन्डै चार घण्टाको उकालो पैदल चढी हत्पते डाँडामा पुगेर फेरि दुई घण्टा ओरालो झरेपछि मात्रै मन्दिरमा पुग्न सकिने स्थानीय बासिन्दा बताउँछन् । नगरपालिकाले मन्दिरमा जानआउन सजिलोका लागि पक्की सिंढी निर्माण गरेकाले यस वर्षदेखि केही सहज हुनेछ । मन्दिरमा कच्ची सडक निर्माण गरेको भए पनि वर्षातले सबै बिगारिदिएकाले पैदल यात्राको विकल्प छैन । कमला नदीमा पुल नहुँदा तीर्थयात्रीको पार गर्ने क्रममा बगाएर प्रत्येक वर्ष मृत्यु हुने गरेको छ ।

साउन महिनामा लाग्ने बाबाधाम मेलाका कारण स्थानीय बासिन्दाको आयआर्जनमा समेत वृद्धि भएको छ । भक्तजन हिंड्ने बाटाको दायाँबायाँमा राखिएका नाङ्ले किराना पसल मेलाका कारण निकै फस्टाएका छन् । हत्पते प्राविधिक सहायक हेरम्बराज अधिकारी प्रत्येक वर्ष साउनमा मेलाको सुरुसँगै देखिने सयौं नाङ्ले पसलले मनग्ये आम्दानी गर्ने गरेको बताउँछन् । महादेव मन्दिरको पर्याप्त प्रचारप्रसार तथा व्यवस्थापनराम्रो हुन सके अझ बढी धार्मिक पर्यटक भित्र्याउन सकिने उनको ठम्याइ छ ।

महादेव मन्दिरमा भक्तजनले चढाउने गरेको भेटी बर्सेनि लाखौं रुपैयाँ संकलन हुने गरेको र उक्त भेटी रकमको समेत उचित सदुपयोग हुन नसकेको स्थानीयको भनाइ छ । मन्दिरमा चढाएको भेटीबाट संकलित रकम खोजी गरी त्यस क्षेत्रकै विकासमा खर्चिनुपर्ने उनीहरूको धारणा छ ।

प्रकाशित : श्रावण २०, २०७६ ०७:४१
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT

काखे नानी च्यापेरै तालिममा  

रमेशकुमार पौडेल

चितवन — कालिका र रत्ननगर साँधसिमाना जोडिएका नगरपालिका हुन् । रत्ननगरको सौराहा देश विदेशमा प्रख्यात पर्यटकीय क्षेत्र हो । कालिका नगरपालिका–११ सिद्धिकी २५ वर्षीय सजिता चेपाङले आइतबार पहिलो पटक सौराहा टेकिन ।

सानो काखे बच्चा साथै लिएर उनी आएकी थिइन् । सौराहाको मुख्य विशेषता बारे उनी बेखबर छन् । पाँच दिनका लागि सौराहा बस्न आएकी उनको उद्देश्य पर्यटन हैन अरु नै छ ।

उनलाई १० बजे आउन भनिएको थियो । तर डेढ घण्टा ढिलो पुगिन् । काखको सन्तानलाई सजिलो होस् भनेर भान्टा रंगको पछ्यौराले बाधेर छडके पारेर बोकेकी थिइन् । हस्याङफस्याङ गर्दै उनी कोठाभित्र पसेर कुर्चीमा बस्न नपाउँदै बच्चाले दूध चुस्न खोज्यो । उनी नपुग्दै ‘चेपाङको विकास किन भएन, चेपाङ महिला किन पछाडि परे’ भन्नेबारे चर्चा सुरु भएको थियो । ती सुन्नभन्दा बच्चा भुलाउनै व्यस्त हुनुपर्ने बाध्यतामा उनी थिइन् ।

सौराहाबाट उनको गाउँ सिद्धिको मझबाङ ५० किलोमिटर पनि पर छैन तर सौराहा आउन उनले बिहानैदेखि तयारी गर्नुपरेको थियो । ‘मझवाङदेखि तीनदोभान हिँडेर आएँ । अरु बेला तीनदोभानमा गाडी पाइन्थ्यो तर आज भेटिएन । एकजना दाइले मोटरसाइकलमा यहाँसम्म पुर्‍याइदिनुभयो, जसका कारणले अलि चाँडो आइयो,’ सजिताले भनिन् ।

सौराहादेखि उत्तर रत्ननगर, जुटपानी, शक्तिखोर हुँदै सिद्धि पुगिन्छ । समय कति लाग्यो, हातमा घडी नबाँध्ने हुनाले उनलाई हेक्का भएन । खोला छन्, पहाड छन्, त्यसैले जान आउनअप्ठ्यारो छ भन्छिन् उनी । काखको बच्चा ११ महिनाअघि जन्मेको छोरा सनिप चेपाङ हो । अर्को साढे चार वर्षको छोरा जोसेफ पनि छ ।

सानैमा बिहे गर्ने र धेरै सन्तान जन्माउने चेपाङ गाउँमा सजिताले १८ कटेपछि बिहे गरिन् र बच्चा पनि धेरै छैनन् । यस्ता महिला चेपाङ गाउँका लागि उदाहरणीय हुन्छन् । उनलाई अगुवा महिलाका रूपमा मान्यता दिइएको छ । अब सजिताले आफ्नो समुदायका लागि अरु पनि काम गर्नुपर्ने भएको छ । स्थानीय तह गठन भएपछि वडा वडामा बजेट पहिलाको भन्दा धेरै जाने गरेको छ । महिलालाई भनेर बजेट छुट्याउनुपर्छ ।

सजिताजस्ता चारजना महिला काखे बच्चासहित सौराहा आएका छन् । वडासदस्यमा विजयी अगुवा महिला पनि कार्यक्रममा छन् । अञ्जु चेपाङ इच्छाकामना गाउँपालिकाको वडा १ को महिला कोटामा विजयी वडासदस्य हुन् । ‘म ७१ सालदेखि स्वास्थ्य स्वयंसेविका थिएँ । गाउँका समुहमा पनि बस्ने गर्थे । त्यही भएर वडासदस्यमा पनि उठेर जितेँ,’ अञ्जुले भनिन् । स्वयंसेविका भएर गाउँ डुल्दा उनले चेपाङको अवस्था थाहा पाइन् । १६ जनासम्म सन्तान जन्माएका आमाहरू भेटिन् । खोप लगाए बिरामी भइन्छ भन्ने धारणा राख्ने भेटिन् ।

‘अहिले उमेर पुगेपछि बिहे गर्ने, सन्तान कम जन्माउने, खोप लगाउने, बिरामी भए स्वास्थ्य केन्द्रमा गएर उपचार गर्ने क्रम बढेको छ तर अशिक्षा, गरिबी त कायमै छ,’ अञ्जुले भनिन् । यस्ता समस्या हटाउन जनप्रतिनिधिका हिसाबले कार्यक्रम बनाए पनि पालिकाबाट स्वीकृति हुन नसकेको उनको अनुभव छ । आर्थिक संकट टार्न आधुनिक कृषि सहयोगी हुन सक्छ तर चाहेर पनि समुदायका लागि यो काम गर्न नसकेको उनले बताइन् ।

इच्छाकामना गाउँपालिका–५ बकसेर्नाकी निमिसा चेपाङले जेनतन एसएलसी उर्त्तीण गरिन् । घरमा ६ बहिनी छोरी र चार भाइ छोरा भएका कारण आर्थिक अवस्थाले नसक्ने भएका कारणले बाबु आमाले उनलाई अगाडि पढाएनन् । यस्ता व्यक्तिहरू ठाउँ ठाउँमा भेटिने उनले बताइन् ।

‘गाउँमा बाटो बिजुली पुगेको छ । तर चेपाङको अवस्था कमजोर नै छ । यो समस्या कसरी निराकरण गर्ने भनेर सवैले सोच्नु आवश्यक छ’ निमिसाले भनिन् । चेपाङ गाउँमा बालबिबाह र धेरै सन्तान जन्माउने समस्या घट्दै गएको तर अरु समस्या यथावत रहेको उनी बताउँछिन् ।

यो वर्षदेखि कक्षा ११ पढ्न सुरु गरेकी कालिखोलाकी १७ वर्षीया अस्मिता चेपाङ जाँड रक्सी नखाए चेपाङ समुदायका धेरै समस्या हटेर जाने बताउँछिन् । ‘गाउँमा जाँडरक्सी खाने चलनले अन्न र पैसाकोनोक्सन भएको छ । थोरै फल्नेकोदो मकै जाँड बनाएर नोक्सान भएको छ । अलि अलि कमाएको पैसारक्सीमा खर्च हुने गरेको छ । योठूलो विकृति हो । यो हटाउनुपर्छ,’ अस्मिताले भनिन् ।

प्रकाशित : श्रावण २०, २०७६ ०७:४०
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT