फुटपाथ छेकेर व्यापार

विना थापा

कास्की — साउनका सोमबार पोखरामा बैदामको केदारेश्वर र अरू दिन विन्ध्यवासिनी मन्दिरका फुटपाथ खुद्रे व्यापारीले ढाक्छन् । साउनका सोमबार शिवजीका मन्दिर धाउनेमध्ये बोलबम तीर्थयात्री बगरको गाईघाटमा पुग्छन् ।

त्यहाँबाट सेतीको जल लिएर केदारेश्वर मन्दिर आइपुग्छन् । गेरु वस्त्र लगाउने बाहेक पनि सर्वसाधारणको भीड गाईघाट र केदारेश्वरमा उत्तिकै हुने गरेको छ ।


दुवै ठाउँ फुटपाथ ढाकेर फूलपाती, पूजा सामग्री, खेलौना र तरकारीको व्यापार चल्छ । मगन्ते पनि बग्रेल्ती बसेका हुन्छन् । अन्त बजार क्षेत्रमा जस्तो देवालय छेउछाउ महानगरपालिकाका नगर रक्षकले फुटपाथका व्यापारीलाई खेददैनन्् । त्यसैले पनि तीर्थालुलाई असजिलो पार्दै व्यापार गर्नेको रोजाइमा गाईघाट र केदारेश्वर छ । वर्षायाम, त्यसमाथि पोखराको भूगोल ।

बिहान बेलुकी पानी परेकै छ । सेतीको जल लिन पुगिने गाईघाट क्षेत्र झर्दा बाटामा जति फुटपाथे व्यापारीको भीड छ, त्योभन्दा धेरै भीड केदारेश्वरमा हुन्छ । गाईघाट क्षेत्रमा सडकमा पानी जम्दैन, त्यसैले हिलोको समस्या छैन तर केदारेश्वर क्षेत्र वर्षाले हिलाम्य हुन्छ । हिलाम्य बाटोका दायाँ–बायाँ मन्दिर आउजाउ गर्नेलाई बाधा पुग्ने गरी व्यापारी बसेका हुन्छन् । मन्दिरको भित्री गेटसम्म आउजाउ गर्नेलाई बाधा पार्दै बस्नेको ठूलो संख्या मगन्तेहरू हुन्छन् । सपरिवार बसेका मगन्तेले श्रद्धालुलाई हात समातेर रोक्दै सहयोगको याचना गर्ने गरेका छन् । यसरी बस्ने मगन्तेमा ९० प्रतिशत
भारतीय छन् ।

‘केदारेश्वरलाई व्यवस्थित बनाइनुपर्छ, जथाभावी व्यापार गर्नेहरू बसेर मान्छेलाई हिँड्न सकस हुन्छ, त्यसमाथि फोहोर पनि हुनेगरेको छ,’ स्थानीय माया पहारीले भनिन्, ‘व्यापार गर्न बसे पनि साँझ–बिहान आफूले गरेको फोहोर आफैं तह लगाउनुपर्छ ।’ पर्यटकीय क्षेत्र भएकाले फोहोर व्यवस्थापन हुन जरुरी रहेको उनले बताइन् । फुटपाथे व्यवसायी सोमबारका लागि आइतबार नै ठाउँ ओगटेर राख्छन् । बिहानैदेखि व्यपार गर्छन् । उनीहरू उठेपछि फोहोर त्यत्तिकै हुने मन्दिर आउजाउ गर्नेहरू बताउँछन् ।

केदारेश्वरमा फोहोर उठाउन पारिश्रमिकको व्यवस्था गरेर एकजना कामदार राखेको बैदामको मूलथोक टोलविकास संस्थाले जनाएको छ । ‘गएको सोमबार १० बोरा मैला निस्किएको थियो,’ अध्यक्ष हिरू पुनमगरले भने, ‘मन्दिर आउनेलाई चाहिने सामान बेच्नेलाई रोक्नु पनि राम्रो मानिँदैन । घर बाहिरको मैला महानगरपालिकाको गाडीले लान नमान्दा भने व्यवस्थापन अलि गाह्रो भएको छ ।’ सीमित क्षेत्र तोकेर महानगरपालिकाले फुटपाथको व्यवस्थापन टोलविकास संस्थालाई दिनुपर्ने उनले बताए ।

फोहोर र आवातजावतमा बाटो अवरोध भएको गुनासो आएको पोखरा ६ का वडाध्यक्ष जगतबहादुर पहारीले बताए । ‘धार्मिस्थलको व्यवस्थापन हामीले बाहिरबाट गर्दा हस्तक्षेपजस्तो देखिन्छ, मन्दिर व्यवस्थापन समितिको अगुवाइ भए मात्रै राम्रो हुन्छ,’ उनले भने, ‘सडक र फुटपाथ छेकेर बस्न, व्यापार गर्न पाइँदैन ।’ आस्थासँग जोडिएको संवेदनशील क्षेत्र भएकाले व्यवस्थापनका लागि आफूले छलफल चलाउने उनले बताए ।

प्रकाशित : श्रावण २३, २०७५ १०:५८
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT

पहिरो रोक्न गाडियो हलो

कान्तिपुर संवाददाता

लमजुङ — भासिएको जमिन र झर्दै गरेको पहिरो कसरी रोक्ने ? हामी प्राविधिकको सल्लाहअनुसारको उपाय लगाउनुपर्छ भनौंला तर दोर्दी गाउँपालिका ८ खिन्चोक बेंसीका स्थानीयले गाउँमाथिको जल्केनीपाखामा खेत जोत्न प्रयोग गरिने काठको हलो गाडेका छन् ।

गाउँमा जल्केनीपाखा र बेलौतीखोलाबाट जमिन भासिएर पहिरो झरेर पुरिन लागेपछि स्थानीयले परम्परागत जुक्ति निकालेका हुन् । उनीहरूले सडकबाट जमिन भासिँदै गरेको ठाउँ पहिरोको शीर जल्केनीपाखाबाट पहिरो झर्न नदिन प्रयोग भइसकेको हलो गाडेका हुन् । बेंसीबाट खिन्चोक गाउँ जोड्ने सडकमा पहिरो खस्न थालेपछि गाउँ बारेर पूजापाठ गरी हलो गाडेका स्थानीय उत्तमबहादुर घलेले बताए । पूजापाठ कुमार केटाले गरेर गाउँलेले हलो गाडेका हुन् । ‘पहिरो रोकथामका लागि हलो गाड्ने हाम्रो पहिलेदेखिको परम्परा हो । हलो गाडेपछि पहिरो रोकथाम हुन्छ भन्ने विश्वास छ,’ उनले भने । उनीहरूले काँचो धागोले बाँधेर पातीको बोटलाई खेलौनाजस्तो लिंगे पिङ बनाई १२/१३ वर्षका कुमार केटालगायतले पूजापाठ गरी ध्वजा बाँधेर अबिर लगाई हलो गाडेको स्थानीयले बताए ।


स्थानीय मेघराज घलेका अनुसार पहिरो रोकथामका लागि हलो गाड्नु भनेको परम्परागत उपाय हो । ‘पहिरोले गाउँ लान लागेपछि के गर्ने ? सल्लाह गरेर बाउबाजेले भनेझैं हलो गाड्यौं,’ उनले भने, ‘मनमा डरत्रास छ । असार अन्तिममा हलो गाडेपछि धेरै ठूलो पहिरो गएको छैन, पूरै जमिन भासिएको छैन । यसले रोक्यो भन्ने हाम्रो विश्वास हो ।’ उनले रातको समय घरमा सुत्न नसकिएको बताए । ‘हलो गाडेर के गर्ने, विश्वास छ । विश्वास भएर के गर्ने, प्रकृतिको कुरा के हुन्छ, के हुँदैन,’ उनले भने, ‘अलिअलि पानी पर्न थाल्दा मात्रै अन्यत्र गएर बस्नुपर्ने अवस्था छ । यसअघि हामीले घर छाडेर अन्यत्रै गएर बसेका थियौं ।’ उनका अनुसार गाउँका करिब ३५ घर अति जोखिममा छन् । ‘पानी परिरहे कुनबेला के हुन्छ भन्ने थाहा छैन,’ उनले भने ।

पहिरो रोक्न भन्दै गाडिएको हलो ।तस्बिर : कान्तिपुर


जिल्ला विपत् व्यवस्थापन समितिले खिन्चोक बेंसी गाउँका ३२ घर जोखिममा रहेको जनाएको छ । खानेपानी साथै विद्युत्को समस्या रहेको जनाइएको छ । गत साउन ९ को बैठकले रेडक्रस सोसाइटी र ग्रामीण सामुदायिक विकास केन्द्र (आरसीडीसी) का प्राविधिकमार्फत उक्त ठाउँको स्थलगत अध्ययन गरी प्रतिवेदन पेस गर्न निर्देशन दिएको थियो । स्थलगत अध्ययन तथा स्थानीयसँगको प्रत्यक्ष भेटघाट गरी विप् व्यवस्थापन समितिलाई प्रतिवेदन बुझाएको आरसीडीसीअन्तर्गत नेपाल विपत् पूर्वतयारी तथा न्यूनीकरण परियोजनाका कार्यक्रम अधिकृत प्रमोद घिमिरेले बताए । उनका अनुसार खिन्चोक बेंसीको माथिल्लो पाखाबाट झर्दै गरेको पहिरो र भासिएको जमिन पूरै बगेमा सबै घरमा क्षति पुग्ने देखिएको छ । उनका अनुसार अध्ययन टोलीले उक्त गाउँ तत्काल अस्थायी रूपमा स्थानान्तरण गरी समस्याको दीर्घकालीन समाधान निकाल्नुपर्ने प्रतिवेदन पेस गरेको छ ।


जिल्ला विपत् व्यवस्थापन समितिका संयोजक एवं प्रमुख जिल्ला अधिकारी झंकनाथ ढकालले खिन्चोक बेंसी गाउँका ३२ घरपरिवारका लागि वर्षायामभरका लागि अस्थायी रूपमा बसोबास गर्न फलेनीको बालकल्याण मावि नजिकैको खाली जग्गा उपलब्ध गराइदिन दोर्दी गाउँपालिकालाई अनुरोध गरेको बताए । सोमबारको बैठकले स्थानीयका लागि अस्थायी आश्रयस्थल निर्माण गर्न जिल्लामा क्रियाशील विपतको क्षेत्रमा काम गर्दै आएको सरकारी तथा गैरसरकारी कार्यालयलाई अनुरोध गरिएको बताए ।

प्रकाशित : श्रावण २३, २०७५ १०:५७
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT