प्रभावकारी भएन बाली विज्ञान

प्रयोगात्मक अभ्यासका लागि जमिन र प्राविधिक उपकरणको अभाव
कान्तिपुर संवाददाता

पर्वत — प्राविधिक उपकरण र जमिनको अभावमा फलेवास ४ मुडिकुवास्थित माटीदेवल माविलाई बाली विज्ञान अध्यापनमा समस्या परेको छ । पाँच वर्षअघि उक्त विषयको पढाइ सुरु भएको हो ।

पर्वत–


हाल बाली विज्ञान अध्ययन गर्ने ९१ विद्यार्थी छन् । जिल्लाकै विद्यालयमध्ये नमुना प्राविधिक शिक्षा पढाउने भनिएको विद्यालयमा विद्यार्थीलाई पर्याप्त अभ्यास गराउन नपाएको प्राविधिक विषय इन्चार्ज लालबहादुर क्षत्रीले बताए । विद्यार्थीलाई ६० प्रतिशत सैद्धान्तिक र ४० प्रतिशत व्यावहारिक अध्यापन गराइनुपर्छ ।

Yamaha


इन्चार्ज लालबहादुर क्षत्रीका अनुसार ‘कृषिको पढाइमा विद्यार्थीलाई प्रयोगात्मक अभ्यास गराउन सिँचाइयुक्त खेतबारी आवश्यक हुन्छ,’ उनले भने, ‘स्कुलसँग उपयुक्त जमिन छैन । बाहै्र महिना तापक्रम सन्तुलन राख्ने ग्रिन हाउस (हरितगृह) नभई हुँदैन ।’ विज्ञानका धेरैजसो विषयको प्रयोगात्मक अभ्यासका लागि प्रयोगशालामा आवश्यक उपकरण छैनन् । कक्षा ९ मा अनिवार्य कम्प्युटर विषय पढाउन पर्याप्त संख्यामा कम्प्युटर छैनन् । ‘पहिलो कुरा यो विषयको पाठ्यभार नै वैज्ञानिक छैन,’ क्षत्रीले भने, ‘गाउँको विद्यालयमा प्राविधिक उपकरण पाउन निकै समस्या छ । माग गरेको बेलामा आउँदैनन्, आएका उपकरण विद्यार्थीलाई पर्याप्त हुँदैनन् ।


प्राविधिक उपकरण र प्रयोगात्मक अभ्यासस्थलको अभावले विद्यार्थीले पनि मन लागेको कुरा खुला भएर सिक्न नपाएको बताएका छन् । ‘पाठ्यक्रममा भएका कुरा पढेरभन्दा गरेर धेरै बुझ्नुपर्ने छन्,’ विद्यार्थी उषा तिवारीले भनिन्, ‘किताबमा भएअनुसारको सबै अभ्यास गर्न पाइँदैन ।’ पाठ्यभारअनुसार अवलोकन भ्रमणबाट समेत सिकाइमा सहयोग पुग्ने भए पनि अवलोकन भ्रमण नभएको विद्यार्थीको गुनासो छ । विद्यालयले आर्थिक अभाव र छुट्टै बजेटको व्यवस्था नहुँदा विद्यार्थीलाई नियमित भ्रमण गराउन नसकेको जनाएको छ ।


विद्यालयका प्रधानाध्यापक रामप्रसाद रिजालका अनुसार पछिल्लो समय यो विषयमा विद्यार्थीको आकर्षण बढदो छ । बाली विज्ञानको पढाइ हुने जिल्लाकै यो मात्रै विद्यालय भएकाले सबैजसो गाउँका विद्यार्थी यहाँ अध्ययनरत छन् । कक्षा ९ देखि १२ सम्म अध्ययन गर्ने विद्यार्थी जिल्लाबाहेक बागलुङका केही गाउँका समेत छन् । शैक्षिक सत्र ०७१ बाट सुरु भएको बालीविज्ञानका कक्षाहरूमध्ये पछिल्लो वर्ष विद्यार्थी आकर्षण बढदै गएको भर्ना संख्याले पनि देखाएको छ । हाल कक्षा १२ मा ११, ११ मा १६, १० मा २५ र कक्षा ९ मा २८ विद्यार्थी छन् ।


प्राविधिक विषयका इन्चार्ज क्षत्रीका अनुसार मध्यमस्तरको जनशक्ति उत्पादन गर्न शिक्षा विभागले सिर्जना गरेको यो विषय सामान्य विद्यार्थीका लागि निकै जटिल छ । ‘साइन्सका अलावा कृषिको पढाइ हुँदा दोहोरो चाप छ,’ उनले भने, ‘मध्यम जनशक्ति उत्पादन भनेपछि सहज कोर्स हुनुपर्नेमा यो विषयमा थप कोर्स र पाठ्यभार लादिएको छ । यो वैज्ञानिक छैन ।’ कक्षा १२ पास गरेपछि सबै विषय पढ्न खुला हुने भएकाले बढी क्षमतावान् विद्यार्थीका लागि मात्रै कोर्स बनाइएको उनको आरोप छ । कोर्स जटिल र बढी तयारी गर्नुपर्ने भएकाले शिक्षक नपाइने समस्या पनि उस्तै रहेको विद्यालयले जनाएको छ ।


बाली विज्ञान पढाइ हुने मुलुकभर ९२ विद्यालय छन् । सबै विद्यालयमा समान कोर्स भएकाले लक्ष्यअनुसारको कोर्स नभएको भन्दै शिक्षा मन्त्रालयमा सबै विद्यालयले कोर्ष सच्याउन दबाब दिएका छन् । मन्त्रालयले आगामी सत्रमा सच्याएर पठाउने आश्वासन दिएको विद्यालयले जनाएको छ ।

उपकरण सहयोग
फलेवासको उक्त विद्यालयलाई प्रधानमन्त्री कृषि आधुनिकीकरण परियोजना मकै जोन कार्यान्वयन इकाइ कार्यालयले ५ लाख बराबरका आवश्यक उपकरण सहयोग गरेको छ । चारवटा कम्प्युटर, दुई ल्यापटप, १ सय ९४ प्राविधिक पुस्तक, दुई प्रोजेक्टर र कुर्सी–टेबल सहयोग गरिएको इकाइ प्रमुख वरिष्ठ कृषि अधिकृत वसन्तकुमार श्रेष्ठले बताए । सहयोग सामग्री फलेवासका नगर प्रमुख पदमपाणि शर्माले हस्तान्तरण गरेका थिए ।

प्रकाशित : श्रावण २५, २०७५ ११:३१
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

अध्ययनबिनैको निर्माणले विनाश

प्रकाश बराल

बागलुङ — अस्पताल निर्माण गर्दा बुर्तिबाङ बजारमा झर्ने खहरे खोलालाई तर्काएर सानो कुलोमा सीमित पारिएको थियो । बजारभित्र पुग्दा उक्त कुलोलाई नालीजस्तै भित्रभित्रै बगाइयो ।एक दशकसम्म उक्त खोलामा बाढी आएको थिएन । नाली भएर खोला बगेको यो अवधिमा यहाँ दर्जनौं घर थपिए ।

तिनले पनि खोलालाई नालामा साँघुरो पार्दै लगे । गत साउन १ को वर्षाले खहरे उर्लेर आयो । अस्पतालको दुई तला पुर्‍यो । पक्की र ठूलो भएकाले भवन भत्केन तर खहरेले ल्याएको पहिरोले बजारमा पसेर विध्वंस मच्चायो । १० घरधुरीको नाम निसान रहेन, अरू १८ घरमा क्षति पुग्यो ।


निसीखोलातर्फ जाने सडकमा पनि सडकको पानी सोहोरिएर गएपछि पहिरो खस्दा दुई घर पुरिए । ती घटनामा मानवीय क्षति नभए पनि भौतिक सम्पत्तिको नोक्सानी करोडौं रुपैयाँको भयो । तत्काल अब त्यहाँ फेरि घर बनाएर बस्न नसक्ने अवस्था भएको छ । गत असारमा गलकोटको हरिचौरमा आएको पहिरोले इलाका प्रहरी कार्यालयको गोलघर र झोलुंगे पुल बगायो । यो घटनापछि आसपासका केही घर जोखिममा परेका छन् । उक्त पहिरो खस्नुमा ग्रामीण सडकबाट सोहोरिएर आउने भलबाढी कारण भएको स्थानीय बताउँछन् । ‘प्रकृतिको गति रोक्न खोजेर गरिएको विकासले धेरै विनाश निम्त्याएको छ,’ बुर्तिबाङका हेमबहादुर विकले भने, ‘नालीमा खोलो नअटेपछि विध्वंस भएको हो । खहरे खोलालाई व्यवस्थापन नगरी बजार बसेको रहेछ ।’ पहिरो खसेपछि धेरैको क्षति र प्रकृति नियन्त्रण गर्न खोजिएको महसुस गरेको उनले बताए ।


प्राविधिक अध्ययनले पनि त्यस्तै देखाएको छ । अघिल्लो वर्ष निसीखोला गाउँपालिकाको २ नम्बर वडाका थुपै्र ठाउँमा पहिरो खस्यो । घटनामा तीन जनाको मृत्यु भएको थियो भने दर्जनौं घर विस्थापित भएका थिए । यसको मूल कारण पनि अव्यवस्थित सडक भएको पाइएको थियो । सम्भावित जोखिमको अध्ययनबिनै खनिएका सडकले पानीको बहाव फेरिदिँदा पहिरो खस्ने क्रम बढेको हो । ‘सडक कता बनाउने, कता संरक्षण गर्ने भनेर हामीले अध्ययन गरेका छैनौं,’ जिल्ला भूसंरक्षण अधिकृत शेरबहादुर श्रेष्ठले भने, ‘पुराना खोलाको कम्तीमा २० वर्षअघि र पछिको इतिहास हेर्नुपथ्र्यो । नहेरिकनै सडक खनिएको देखियो ।’ ठूलो क्षति भएपछि उद्धारका लागि तारजाली खोज्न आउनेको भीड लाग्छ । कार्यालय नै खारेजीमा परेपछि पीडितले त्यो अवसरसमेत नपाएको उनले बताए । अघिल्लो वर्षको पहिरोले निसीखोलाका केही घरपरिवार गाउँ फर्कनै सकेनन् । बालबालिकाले विद्यालय पुग्ने पुरानो बाटोसमेत मेटिएर सास्ती खेपेका छन् ।


बस्ती–बस्तीमा ग्रेड नमिलेका सडक खनिने क्रम बढ्दो छ । बागलुङ नगरपालिका ९ तित्याङमा खनिएको सडकमा बुकेनी गाउँ नै जोखिममा परेको छ । सडकसँगै धान खेत र केराबारी बगाएको छ । यहाँका सात घर उच्च जोखिममा परेका छन् । टेन्डर प्रक्रिया ढिला भएकाले वर्षातमा सडक खन्नु परेको जनप्रतिनिधि गुनासो गर्छन् ।


‘धेरै घुम्ती बनाएर डाँडोमा सडक लगिएकाले खोल्साको पानी अब सडकमा हिँड्न थालेको छ,’ सडक डिभिजन कार्यालय बागलुङका प्रमुख थानेश्वर खत्रीले भने, ‘मुख्य र व्यवस्थित सडक बनाएर सेवा लिनुपर्नेमा घरघरमा जाने सडक बनाएर बस्ती सखाप पारिएको छ ।’ करोडौं बजेट सकेपछि बस्ती विस्थापित भयो भने दुर्भाग्य हुने उनले बताए । एक महिनाअघि काठेखोला ८ को लेखानीमा बाटो भासिँदा अझै पैदल यात्रा सहज भएको छैन । हिउँदमा एस्काभेटर प्रयोग गरेर ढुंगा निकालिँदा सडक भासिएकाले समस्या भएको हो । ‘सडक सानो खर्चले बन्दैन,’ वडाध्यक्ष चित्रकला छन्त्यालले भनिन्।

प्रकाशित : श्रावण २५, २०७५ ११:३१
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT