सुरक्षा योजना बनाउँदै विद्यालय

०७२ सालको भूकम्पपछि हरेक विद्यालयमा विपत् जोखिम न्यूनीकरणका लागि सुरक्षा योजना बनाउनुपर्ने प्रावधान
प्रकाश बराल

बागलुङ — विद्यालय सुधार योजनामा विपत् जोखिम न्यूनीकरण कार्यक्रम समावेश गर्न थालिएको छ । विद्यालयमा आइपर्न सक्ने विपत्बारे अनिवार्य योजना बनाउन शिक्षा मन्त्रालय र स्थानीय तहले आग्रह गरेपछि विद्यालय जुर्मुराएका हुन् । ०७२ सालको भूकम्प र त्यसबाट पुगेको क्षतिपछि हरेक विद्यालयमा सुरक्षा योजना बनाउनुपर्ने प्रावधान छ ।

तत्कालीन शिक्षा विभागले विभिन्न विज्ञ र गैरसरकारी संस्थाको सहकार्यमा विपत् पूर्वतयारी र जोखिम न्यूनीकरण योजनासमेत बनाउने अभियान थालेको थियो । नमूनाको रूपमा बनाइएका केही योजना र केही घटना अभ्यास समेतपछि विद्यालयमा यो काम थालिएको शिक्षा विकास तथा समन्वय इकाइ बागलुङका प्रमुख कुश्मराज उपाध्यायले बताए । ‘विद्यालय सुधार योजनामा अनिवार्य विपत् तथा जोखिम न्यूनीकरण कार्यक्रम बनाउन भनेपछि हाल बनाउने क्रम सुरु भएको छ,’ उनले भने, ‘योजना बनेपछि आन्तरिक र बाहिरी स्रोत जुटाएर काम गर्न पनि सजिलो भएको छ ।’


पहिलो चरणमा इकाइले केही गैरसरकारी संस्थाको सहकार्यमा नमूना अभ्यास गराएपछि काठेखोला गाउँपालिका र बागलुङ नगरपालिकाका ४० विद्यालयले योजना बनाएका हुन् । उनीहरूको योजनामा भूकम्प, बाढी पहिरो, चट्याङ र हावाहुरीलगायतका विपत् विगत १० वर्षमा भएका घटनाको संकलन गरेर योजनामा समावेश गरिएको हो । उक्त सिकाइबाट अब गर्नुपर्ने कामबारे योजना बनाएर इकाइमा समेत पठाइएको शिक्षकले बताएका छन् । ‘हाम्रा विद्यालयमा कति धेरै जोखिम रहेछन् भन्ने बल्ल थाहा पाइयो,’ मूलपानी माविका व्यवस्थापन समिति अध्यक्ष बद्रिबहादुर केसीले भने, ‘खहरे खोला तर्न नसकेर धेरै बालबालिका घर फर्कने गरेको भेटियो ।’ सामान्य फडे पुल बनाउन नसक्दा बालबालिकाको पढाइमा असर परेको पाइएको उनले बताए । विद्यालय छाड्ने दर बढ्नु र बालबालिका बजार केन्द्रित बन्नुमा जोखिमको आँकलन नगरेको र सुरक्षाको उपाय नखोजेको उनले अनुभव सुनाए ।

Yamaha


विद्यालयहरूले वार्षिक क्यालेन्डरसमेत बनाएका छन् । उक्त क्यालेन्डरमा मासिक रूपमा हुने जोखिमको सूचीकृत गरिएको छ । यहाँका विद्यालयले भूकम्पको कथालाई पाठ्यक्रममा समावेश गरेका छन् । हरेक कक्षामा कम्तीमा एउटा कक्षामा भूकम्पसहितका जोखिम बारेको कक्षा सञ्चालन हुने व्यवस्था भएको सिगाना माविका प्रधानाध्यापक गोपालकुमार शर्माले बताए । ‘कथाको रूपमा प्रस्तुत गरिने सामग्रीबाट बालबालिकामा सकारात्मक प्रभाव परेको छ,’ उनले भने, ‘उनीहरूले अभिभावकलाई पनि जोखिमबारे बुझाउने काम गरेका छन् ।’ पटकपटक चट्याङले क्षति पुगेकाले केही विद्यालयले अर्थिङ गर्न थालेका छन् । ठूला रूखको छेउमा घर तथा विद्यालय रहेका स्थानमा बढी चट्याङ परेको उनीहरूको अनुभव छ । विद्यालयमा अर्थिङ गर्दा गत चैतदेखि चट्याङको जोखिम हटेको तित्याङ माविका शिक्षक कुमार पौडेलले बताए । तंग्रामका केही विद्यालयले खोल्साखोल्सीमा छोटा पुल बनाउने अभियानै सञ्चालन गरेका थिए । स्थानीय तहमै गर्न सकिने धेरै काम भएकाले ठूला पूर्वाधारका माग मात्र जिल्लामा आउने गरेका छन् । यो अभियानलाई जिल्लाका सबै विद्यालयमा लैजाने योजना इकाइको छ ।


घटनाबाट बच्नका लागि नेपाली सेनाको सहयोगमा केही विद्यालयमा अभ्याससमेत गरिएको छ । सेनाले भूकम्प, बाढी पहिरो र आगलागीका घटनाबाट बचाऊ र सतर्कताबारे अभ्यास गराउन थालेका छन् ।

प्रकाशित : श्रावण २५, २०७५ ११:३०
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

विपन्नलाई पढाउँदै उद्योगी

गरिब तथा जेहेन्दारको पढाइमा सघाउन कतिपय उद्योगी व्यवसायीले विद्यालयमै अक्षयकोष खोलेका छन्
कान्तिपुर संवाददाता

बुटवल — रूपन्देहीको सियारी गाउँपालिकाका कमला र गणेश चौधरी निर्माण मजदुर हुन् । दिनभर काम गरेर छाक र पढाइ खर्च जुटाउने यी दम्पतीका चार छोराछोरी छन् । तर, यस वर्षदेखि उनीहरूलाई कापी कलमको चिन्ता हटेको छ ।

त्यहाँ रहेको अर्घाखाँची सिमेन्ट उद्योगले पठन सामग्री उपलब्ध गराएपछि सजिलो भएको कमलाले बताइन् । बालबालिकालाई वर्षभरि पुग्ने शैक्षिक सामग्री पाएपछि गाउँपालिकाका धेरै अभिभावक खुसी छन् ।


सामुदायिक र संस्थागत गरी ४२ विद्यालयका ३ हजार ३ सय विद्यार्थीका लागि अर्घाखाँची सिमेन्टले यस वर्ष शैक्षिक सामग्री उपलब्ध गराएको हो । यी गाउँपालिकाभित्रका प्रारम्भिक कक्षादेखि प्राथमिक तहसम्म अध्ययनरत बालबालिकाले शैक्षिक सामग्री पाएका हुन् । उद्योगका सञ्चालक पशुपति मुरारकाले बालबालिकाको शिक्षामा सहयोग गर्न गाउँपालिकाको समन्वयमा २० लाख रुपैयाँ बराबरका शैक्षिक सामग्री वितरण गरेको बताए । ‘पोसाकसहित स्टेसनरी दिएका छौं,’ उनले भने, ‘यो सहयोग अर्को वर्ष पनि निरन्तर हुनेछ ।’ गाउँपालिकाले ‘हामी सबैको इच्छा अनिवार्य आधारभूत शिक्षा’ भन्ने नारासहित बालबालिकालाई विद्यालय झिकाऊ, सिकाऊ र टिकाऊ अभियान चलाएको छ । उद्यमी खेमराज पुन धेरै बालबालिकालाई पढ्ने अवसर जुटाउनेमध्येका एक हुन् । खेम इन्टरप्राइजेजसहित औषधि उद्योगमा लगानी गरेका उनले विपन्नको शिक्षामा सहयोग गर्न चारपुस्ते छुट्टाछुट्टै सहयोग कोष बनाएका छन् । हजुरआमादेखि छोराबुहारीसम्मका कोष छन् । चारवटै कोषमा गरी ६० लाख रुपैयाँ जम्मा भएको छ ।


खेमराजले ५१ औं जन्मदिनको अवसरमा पाँच वर्षअघि विपन्न र अशक्तलाई पढाइमा सहयोग गर्न खेम–ओमी पुन कल्याणकारी प्रतिष्ठान खोलेका थिए । प्रतिष्ठानमा ४१ लाख रुपैयाँ जम्मा भएको छ । प्रतिष्ठानका महासचिव नारायणप्रसाद पन्थका अनुसार यसबाट पाँच वर्षयता पाल्पा कारागारमा आमासँगै रहेका बालबालिकालाई पढाउने र पोषक खानेकुरा दिइन्छ । पढाउन सहयोगी शिक्षक राखिएको छ । अहिलेसम्म झन्डै ६० जेलका बालबालिकाले यसबाट फाइदा लिएका छन् । दुई जना कारागार जीवन बिताएका युवाले एसएलसीपछि उच्च शिक्षा पढेका छन् । एमबीबीएस पढ्ने पाँच विद्यार्थीको मासिक खर्च पनि कोषले बेहोरेको छ । छोराको बिहेमा हुने खर्च जोगाएर उनले १० लाखको राजु–सरिता सहयोग कोष खोलेका छन् ।


गुल्मीको भार्सेमा जन्मेका खेमले जन्मस्थानमा बाबु मनबहादुर र आमा गौरीका नामबाट ०६७ सालबाट मनगौरी पुन शैक्षिक अक्षय कोष खोलेका हुन् । त्यसमा आफ्नो ६ लाख र दुई दाजुको एक लाख गरी सात लाख रुपैयाँको छ । कोषबाट स्थानीय जनकल्याण माविका विपन्न बालबालिकाले बर्सेनि पाठ्यपुस्तक र पोसाक पाउने गरेका छन् । हजुरआमा कला पुनको नामबाट ०६७ देखि गुल्मी, भार्सेको आमा समूहको शिक्षा र सशक्तीकरणमा खर्चने गरी दुई लाख छुट्याएका छन् ।


रूपन्देहीमा रहेको यशोदा फुड्स प्रालिले मेचीमहाकाली शैक्षिक अभियान चलाएको छ । विपन्न तर जेहेन्दर विद्यार्थीको पढाइमा सहयोग गर्न भन्दै अभियान सुरु गरेको उद्योग सञ्चालक चुन्नप्रसाद पौडेलले बताए । अभियानअन्तर्गत छनोट गरिएका विद्यालयमा जाने र एक विद्यालयका दुई जनालाई छात्रवृत्ति दिइनेछ । छात्रवृत्ति रकम प्रतिविद्यार्थी १० देखि १२ हजार रुपैयाँ छ । चालु साता झापा र रूपन्देहीबाट एकसाथ अभियान सुरु गरेका छन् । ‘यस वर्ष ३० जिल्लाका करिब एक सय गरिब तथा जेहेन्दार विद्यार्थीलाई छात्रवृत्ति दिने योजना छ,’ फुड्सका बजार प्रबन्धक छविलाल बन्जाडेले भने, ‘आवश्यकताका आधारमा रकम र संख्या पनि बढाउने सोच छ ।’


विपन्नको पढाइमा सहयोग गर्नका लागि कतिपय उद्योगी व्यवसायीले विद्यालयमै अक्षय कोष खोलेका छन् । कालिका मानवज्ञान माविमा मात्रै यस्ता अक्षय कोष तीन दर्जन पुगेका छन् ।

प्रकाशित : श्रावण २५, २०७५ ११:०१
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT