फड्को मार्दै पालुङटार

भीम घिमिरे, हरिराम उप्रेती

गोरखा — लिगलिगकोटमा घलेहरूको दौडमा ऐतिहासिक घटना सुन्दै आएकोमा एकपटक तत्कालिन नेकपा माओवादी विस्तारित बैठकका कारण पालुङटारको नाम चर्चामा आयो ।

गोरखाको पालुङटार ५ ठााटीपोखरी बजार । तस्बिर : हरिराम । कान्तिपुर

राजनीतिक घटनाक्रमसँगै पछिल्लोपटक प्रतिनिधिसभा सदस्यको निर्वाचनमा बाबुराम भट्टराई र नारायणकाजी श्रेष्ठको क्षेत्र भएकाले पुन: चर्चा पायो। पालुङटारले यतीबेलाको भन्दा विकासमा फड्को मारेको छ। मूल बजार क्षेत्रमा पक्की सडक छ । ठाँटीपोखरी बजारमा घरहरू, होटल र पसल थपिएका छन् । सदरमुकाम र अन्य सहर आउजाउ गर्न सीधा सवारीसाधन सञ्चालन सुरु भएको छ ।

तुरतुरे–ठाँटीपोखरी सडक कालोपत्रे भएको छ । पृथ्वी राजमार्गमा मुग्लिनबाट पोखरातर्फ लाग्दा दमौली नपुग्दै आउने डुम्रे बजारमा दुई बाटा छन् । सोझै गए पोखरा, पूर्व–उत्तर लागे लमजुङ पुगिन्छ । लमजुङ पुग्ने बाटो हुँदै अघि बढ्दा तुरतुरेबाट पालुङटारको बाटो छुट्टिन्छ । तुरतुरेबाट मस्र्याङ्दी नदी तरेपछि पालुङटार पुगिन्छ । बाटामा वर्षौंदेखि जहाज आउजाउ हुन छाडेको पालुङटार एयरपोर्टको घाँसे मैदान भेटिन्छ ।

५० वर्षअघि नुन किन्न नारायणगढ पुग्ने गरेको विष्णुप्रसाद देवकोटालाई अझै सम्झना आउँछ । दैनिक उपभोग्य सामग्री खरिद गर्न पालुङटारमा पसल थिएनन् । ‘बाटोमा खान तीन पाथी फापर बोकेर नारायणगढ जान्थ्यौं,’ उनी भन्छन्, ‘भनेको दिन फर्किएर नआए जहान चिन्ता मानेर बस्थिन् ।’ क्रमश: विकासले फड्को मार्दै गएपछि तनहुँको डुम्रे हुँदै भन्सार व्यापारिक केन्द्र बन्यो । डुम्रे–भन्सार हुँदै तुरतुरेसम्म ०३० सालतिर मोटरबाटो आएपछि पालुङटारका बासिन्दालाई अझै सहज भयो ।

Yamaha

अहिले पालुङटार क्रमश: सहरमा परिणत हुँदै जाँदा देवकोटालाई अचम्म लागेको छ । ‘अहिले यहाँका घरघरै पसल छन्,’ उनले भने, ‘उहिले कस्तो थियो अहिले कस्तो बन्यो । विकासले धेरै फड्को मार्‍यो ।’ पालुङटारको हाल बजार रहेको ठाँटीपोखरी क्षेत्र घैया धान खेती हुने ठाउँका रूपमा चर्चित थियो । ‘घैया बाहेक अरू खेती हुन्नथ्यो । अहिले जमिन केही बाँझै छन्, केही घडेरी बने,’ उनले भने ।

०४८ पछि पालुङटार क्षेत्रमा क्रमश: पूर्वाधार विकासका योजनाले गति लिएको ठाँटीपोखरीका ६७ वर्षीय दयाराम देवकोटा बताउँछन् । ‘डल्लाको माटोको गारो भएका घरहरू मात्र हुन्थे । त्यस्ता घर अब देख्न पनि पाइँदैन,’ उनले भने, ‘पिलर उठेका पक्की घरले बजार ढाकिसक्यो ।’ तत्कालीन माओवादीले पालुङटारमा विस्तारित बैठक राखेपछि झनै विकासले फड्को मारेको उनी सुनाउँछन् । ‘सडकमा मोटर फस्थ्यो । विस्तारित बैठकमा रातारात काम भयो,’ उनले भने, ‘अहिले यहाँ घडेरीको भाउ छोइनसक्नु भएको छ ।’

ऐतिहासिक लिगलिगकोट पालुङटार नगरपालिका क्षेत्रभित्रै पर्छ । शाहवंशीय राजाको उद्गम थलोको रूपमा लिगलिगकोटलाई लिइन्छ । बाइसेचौबीसे राज्य भएको समयमा गोरखामा शासन गरेका शाहवंशका राजाहरूले नेपाल एकीकरण अघि बढाएका थिए । त्यो ऐतिहासिक कोट पालुङटारमा अझै छँदै छ । समुद्र सतहको २ सय २८ मिटरदेखि ८ हजार १ सय ६३ मिटर सम्मको भूभाग भएको यो नगरपालिका मध्यपहाडी भूगोलमा अवस्थित छ ।

संघीयता कार्यान्वयनसँगै नगरपालिकामा परिणत भएको पालुङटार यतिखेर ‘स्मार्ट सिटी’ बन्ने अभियानमा जुटेको छ । भौगोलिक हिसाबले डाँडा र समथर भूभाग रहेको पालुङटारलाई ‘स्मार्ट’ बनाउन यहाँ जन्मिएर रोजगारीको सिलसिलामा विभिन्न जिल्ला र देश पुगेकाहरू पनि आफ्नो भागिदारी खोज्न लागिपरेका छन् ।

यसका लागि पालुङटार नगरपालिकाले हालै विज्ञ सम्मेलन आयोजना गरेर विभिन्न क्षेत्रका व्यक्तित्वसँग सुझाव संकलन पनि गरिसकेको छ । पालुङटारमा प्रदेश ४ का लागि औद्योगिक क्षेत्र प्रस्तावित योजनामध्येको हो । आफैं इन्जिनियरिङ पेसाका नगरप्रमुख दीपकबाबु कँडेल विज्ञको सुझावलाई आधार मानेर समृद्ध पालुङटारको योजना बनाउन लागिपरेका छन् । ‘मध्यपहाडी भूगोलका अरू नगरपालिकाहरू जस्तै हो पालुङटार,’ उनले भने, ‘योजनाबद्ध काम गर्न सकियो भने विकासका धेरै सम्भावना बोकेको छ । हामी अल्पकालीन र दीर्घकालीन योजना बनाउन लागिपरेका छौं ।’ सहरी विकास, उद्योग, कृषि, शिक्षा र खानेपानीलगायतका क्षेत्रमा विज्ञको सुझावलाई आधार मानेर योजना अघि बढाइने उनले बताए ।

नगरपालिकालाई स्मार्ट सिटीका रूपमा विकास गर्न गुरुयोजना तयारीको प्रक्रिया सुरु भइसकेको छ । ‘पालुङटारलाई पालुङटार बनाउने हो, काठमाडौं वा अन्य सहर जस्तो बनाउने होइन,’ उनले भने, ‘पालुङटारबाट अरू सहरले पनि सिकून् ।’ घरधुरी, पूर्वाधारको अवस्था र आवश्यकताका विषयमा लगत संकलनपछि नगरपालिकाले नक्सांकनको काम सम्पन्न गरेको उनले बताए ।

भौतिक संरचनासँगै नगर क्षेत्रका खोला, खेतीयोग्य जमिनको विस्तृत तथ्यांक लिने काम पनि अघि बढाइएको छ । ३८ हजार जनसंख्या भएको नगर क्षेत्रमा १७ हजार भौतिक संरचना छन् । ‘नेपाल सरकारले दिएको ढाँचाअनुसार २६ गणकलाई घर घरमा खटिएर तथ्यांक संकलन गरिरहेका छन्,’ स्मार्ट सिटी अध्ययन टोलीका प्रमुख डा. कीर्तिकुसुम जोशीले भने, ‘मनाङदेखि काठमाडाैं र पोखरादेखि भरतपुरसम्मको अन्तरसम्बन्धलाई ध्यानमा राखेर स्मार्ट सिटीका लागि अध्ययन भइरहेको छ ।’ सबै क्षेत्रको अध्ययन सक्न १० महिना लाग्ने उनले बताए । ‘दिगो विकासमा आधारित सहर बनाउने लक्ष्य हासिल गर्न सञ्चार प्रविधिको अधिकतम उपयोग गर्छौं,’ उनले भने, ‘नगरवासीले पाउने सेवा घरमै बसेर अनलाइनमार्फत उपभोग गर्न पाउने वातावरण बनाउने योजना छ ।’ पाँच वर्षभित्र आधारभूत आवश्यकता पूरा गर्ने, १० वर्ष उन्नति र २० वर्षे रणनीतिक योजना तयार पारेर काम गरिने उनले बताए ।

पालुङटार क्षेत्रमा हाल चारवटा लोकमार्ग पर्छन् भने दर्जनौं भित्री सडक छन् । भित्री सडकको स्तरोन्नति गर्नुपर्ने अवस्थाका छन् । संघीयता कार्यान्वयनसँगै गाभिएका साबिकको खोप्लाङ, धूवाँकोट र मिरकोट गाविसमा पक्की सडक पुगेको छैन । गोरखा सदरमुकामबाट बाह्रकिलो सातदोबाटे हुँदै पालुङटार पुग्न सकिने सडकखण्डको ३ किमि खण्ड कालोपत्रे नहुँदा स्थानीयले बर्खामा सधैं सास्ती पाएका छन् । वन समूहसँगको विवादका कारण उक्त खण्ड कालोपत्रे हुन नसकेको हो ।

पालुङटारलाई डुम्रे–लमजुङ सडकले जोडेको छ, त्यहीँ सदरमुकामसम्म पुग्ने बाटो छुट्टै छ । ‘पूर्वाधारको विकास नयाँ ढंगले गर्नुपर्ने देखिन्छ,’ अध्ययन टोली प्रमुख जोशीले भने, ‘लिफ्ट गरेर पानी ल्याउँदा सोलार सिस्टम जडान गर्नुपर्ने देखिन्छ ।’ चेपे र मस्र्याङ्दी नदीको पानी लिफ्ट गरेर सिँचाइमा उपयोग गर्ने योजनालाई पनि प्राथमिकतामा राखिएको उनले बताए । आँपपीपल अस्पतालको सेवा सुधार गर्ने र विद्यालयमा शैक्षिक प्रणाली सुधारसँगै प्राविधिक शिक्षामा जोड दिने योजना छ ।

‘समृद्धिका लागि मिलेर काम गर्छौं’


दीपकबाबु कँडेल मेयर

नगरपालिका घोषणा भएको दुई वर्षमात्रै भयो । त्यसैले हामी पूर्वाधार र आन्तरिक स्रोतमा अरू पुराना नगरपालिका जति समृद्ध छैनौं । तर, हामीसँग स्मार्ट सिटीका लागि योजना छ, सम्भावना पनि प्रस्ट छ । आन्तरिक स्रोत यतिबेला २ करोड ५० लाख छ, ३ करोड रुपैयाँ पुर्‍याउने लक्ष्य छ । प्रदेशको औद्योगिक क्षेत्र हाम्रै नगरपालिकाका ल्याउने सरकारको निर्णयलाई स्वागत गरेर जग्गाको सम्भाव्यता खोजिसकेका छौं ।

औद्योगिक क्षेत्रलाई हाल ५ हजार रोपनी जग्गा जुटाउन सकिन्छ । सरकारको समृद्धिको लक्ष्यमा काम गर्नका लागि जुनसुकै दलको नेतृत्व भए पनि प्रदेश र संघीय सरकारले स्थानीय तहलाई सघाउनुपर्छ भन्ने मेरो मान्यता हो । अहिलेसम्म संघ र प्रदेश दुवै सकारात्मक नै देख्दै छु । स्थानीय तहले बनाउने योजनालाई सफल पार्न माथिल्ला दुई सरकारको सहयोग नभई हुँदैन ।

संघीयता कार्यान्वयनको पहिलो फेज भएकाले यसको लाभ जनतालाई अनुभव गराउन तेरोमेरो भनेर हुँदै हुँदैन । गुरुयोजना बनाएर काम गर्छौं भन्ने जनप्रतिनिधि र स्थानीय तहलाई प्रदेश र संघले सघाउँछ भन्ने लाग्छ ।

Esewa Pasal

प्रकाशित : श्रावण २७, २०७५ ०९:४३
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

आफैं बनाएर प्याराग्लाइडिङ उडान

भीम घिमिरे, हरिराम उप्रेती

पोखरा/गोरखा — आफैँले प्याराग्लाइडिङ बनाएर गाउँमा उडान गरेका एकबहादुर आलेको भिडियो सामाजिक सञ्जालमा शेयर भइरहँदा पोखरामा पेशेवर पाइलटहरू रमाइलो मानिरहेका छन् । 

फोटो: गोरखाको आरुघाट गाउँपालिका १० का एकबहादुर आले आफैंले बनाएको प्याराग्लाइडर उडाउँदै । तस्बिर सौजन्य : एकबहादुर आले

साहसिक हवाइ खेलमा पर्ने प्याराग्लाइडिङका लागि पाइलटले तालिम लिनैपर्छ । उनीहरूले उडाउने ग्लाइडर पनि उत्पादक कम्पनीले एरोनोटिकल इञ्जिनियरको डिजाइनमा सुरक्षा जाँचपछि मात्रै प्रमाणपत्रका साथ बजारमा पठाउनुपर्छ । बिना कुनै सुरक्षा जाँच, रहरले उडान भरेका आलेको भिडियो लामो समय उडान अभ्यासपछि पनि पाइलटको प्रमाणपत्र नपाएकाहरूबीच चर्चाको विषय भएको हो ।

गोरखाको आरुघाट गाउँपालिका १० आरुचनौटेका ५८ वर्षीय आले अढाइ वर्षअघि भुपु सैनिक सम्मेलनमा भाग लिन पोखरा आएका थिए । आकाशमा उडेका रंगीचंगी प्याराग्लाइडिङ उनलाई औधी मन पर्‍यो । ‘त्यो बेला पाँच हजार खर्च गरेर प्याराग्लाइडिङ चढेँ,’ उनले भने, ‘ल्याण्ड भएपछि हातले लम्बाइ चौडाइ नापेको केही अट्कल त पाइहालियो, फर्किएर आएपछि आफैँ बनाउन सकिन्छ कि जस्तो लागेर काम आटेँ ।’

जागिरबाट अवकासपछि तुल, ब्यानर र साइनबोर्ड लेखेर दिन बिताउँदै आएका उनलाई आफैँ प्याराग्लाइडर बनाउने रहर लाग्यो ।

रहर पुरा गर्न त्यति सहज भने थिएन । ‘रेनकोट बनाउने कपडाको व्यापारीसँग सम्पर्क गर्दा कति महिना त प्याराग्लाइडरको कपडै पाइएन,’ उनले भने, ‘बल्ल बल्ल एकजना व्यापारीले कोरियाबाट सय मिटर ग्लाइडरको कपडा ल्याइदिए ।’ कपडा पाएपछि झण्डै दुई महिना नाइनलको डोरी खोज्न भौतारिनुपरेको उनले बताए ।

‘प्यारासुट डोरी नाइलनको बलियो चाहियो, पसल पसल चहारेँ, डोरी पाइँदैन,’ उनले भने, ‘बल्ल बल्ल एउटा पसलमा डोरी पाएपछि काम सुरु गर्ने निधो गरेँ ।’ क्रमश: सामान जुट्दै गएपछि उनको प्याराग्लाइडर बनाउने रहर पुरा हुने छाँट देखियो । प्याराग्लाइडरमा चाहिने आवश्यक कब्जा र हुकहरु टिनले काटेर उनले आफैँ बनाए ।

‘युट्युब र गुगलमा हेर्दै कसरी बनाउने भन्ने आइडिया लिएँ,’ उनले भने, ‘सामान पनि इन्टरनेटमै के–के चाहिने रैछ भनेर हेरेर खोजेको हुँ ।’ प्याराग्लाइडरसँगै उनले आपतकालिन् झोला पनि बनाएका छन् ।
नयाँ खोजमा समय बिताउन रुचाउने आलेले प्याराग्लाइडर त बनाए तर, पहिलोपटक उडाउने प्रयास भने असफल भयो । ‘पहिलोपल्टको प्याराग्लाइडर त किन हो उडेन,’ उनले भने, ‘मैले हरेस खाइँन । फेरि अर्को बनाउन थालेँ । दोस्रोको त परीक्षण उडान पनि गरिसकेँ ।’ गत असोजमा उनले आरुघाटकै डाँडामा पुगेर पहिलोपल्ट सफल परीक्षण गरेका थिए । आफैंले बनाएको प्याराग्लाइडर चढेर उनी १२/१५ चोटी आकाशमा उडिसकेका छन् ।

उनको भिडियो सामाजिक सञ्जालमा शेयर भएका छन् । उनको प्याराग्लाइडर आठ किलो तौलको छ । ‘अरुले हेली बनाएर उडायो रे भन्ने त सुनेका हुँ,’ उनले भने ‘नेपालीले प्याराग्लाइडर बनायो भन्ने सुनेको छैन ।’

आफैँ प्याराग्लाइडर बनाएर सफल उडान गरेका उनले अनुमति लिनुपर्ने निकायको खोजी भने गरेका छैनन् । ‘पहिलो प्याराग्लाइडर निर्माता म हो की होइन, यो नेपालमै कसैले बनाएको छैन भन्ने मैले बुझेको छु,’ उनले भने, ‘यदि म नै पहिलो व्यक्ति हुँ भने सरकारले एउटा प्रमाणपत्र दिए मात्र पनि अझै हौसला बढ्थ्यो ।’

आफूले बनाएको प्याराग्लाइडरको प्राविधिक जाँच गर्नुपर्ने र कानूनी मान्यता दिनुपर्ने उनको माग छ । ‘आर्थिक लाभ लिने आस छैन,’ उनले भने, ‘नेपालमा पहिलो प्याराग्लाइडर बनाउने एक बहादुर हो भनेर नाम दर्ज होस् ।’

प्याराग्लाइडर बनाउन मात्र तीन लाखभन्दा बढी खर्च लागेको उनले बताए । इजाजत कहाँ गएर लिनुपर्ने भन्ने थाहा नपाएकाले त्यो प्रक्रिया बुझ्न मन भएको उनको भनाइ छ । नेपाली सेनाको सिंहनाथ गणबाट अवकाश पाएको २० वर्षपछि आलेले आफैँ प्याराग्लाइडर बनाएर उडाएपछि उनका गाउँलेहरु पनि छक्क परेका छन् ।

साहसिक खेल प्याराग्लाइडिङलाई व्यवसाय बनाएर पोखरामा सञ्चालित कम्पनी करीब ६५ वटा छन् । उड्न सिकाउने दुईवटा स्कुलले तालिम दिन्छन् । पटक पटक तालिमे र व्यवसायिक पाइलट पनि दुर्घटनामा परेका छन् । ‘हवाइ खेलकुद भनेपनि उडाउने काम रहर गरेर मात्रै थाल्नु उचित मान्न सकिँदैन,’ नेपाल हवाइ खेलकुद संस्थाका महासचिव वसन्त दवाडी भन्छन्, ‘यसरी कसैले आफैँ प्याराग्लाइडर बनाएर उडाएको जानकारी छैन ।’

साहसिक हवाइ खेल भएकाले प्याराग्लाइडर सबै सुरक्षामा निश्चित भएपछि मात्रै इजाजत लिएर उडाउन पाइने उनले बताए । ‘उडाउन उपयोग हुने सामान सबैको सेफ्टी जाँच हुन्छ,’ उनले भने, ‘उडाउनेले पनि तालिम लिनैपर्छ ।’
दुई दशकदेखि पोखरामा उडान गर्दै आएका प्याराग्लाइडिङका पहिलो नेपाली पाइलट राजेश बमजन पनि सुरक्षा प्रबन्ध नभइ उडान गर्नु जोखिम हुने बताउँछन् । ‘रहर र रमाइलोका लागि गरेपनि यो जोखिमको खेल हो,’ उनले भने, ‘मैले पनि आलेको भिडियो सोसल साइटमा हेरेँ । यो बारेमा राम्रैसँग बुझ्नैपर्छ ।’

नेपालमा प्याराग्लाइडिङका लागि उपयोग हुने ग्लाइडर यूरोपेली मुलुक र चीनका कम्पनीका उत्पादन हुने गरेको उनले बताए ।

‘बाहिरबाट ल्याएका सामानमा पनि सुरक्षा जाँचको प्रमाणपत्र हुन्छ,’ उनले भने, ‘उडाउन पनि तालिम लिनैपर्छ ।’ एकजना पूर्वसैनिकको नयाँ काम गर्ने रहर सम्मानयोग्य भएपनि सुरक्षाको उचित प्रबन्ध र सम्बद्ध निकायको अनुमतिसँगै रेखदेखमा गरिनुपर्ने काम भएकाले प्याराग्लाइडर कस्तो छ भन्ने बुझ्नैपर्ने उनको भनाइ छ ।

‘साहसिक हवाइ खेल भएकाले यो खेलाँची गर्नहुने कुरा हुँदै होइन,’ उनले भने, ‘तालिम लिएर पनि पाइलट नै हुने प्रोसेसमा धेरै चरण पार गर्नुपर्छ ।’

नेपाल नागरिक उड्डयन प्राधिकरणका अनुसार प्याराग्लइडिङको उडानको इजाजत दुई प्रकारले दिने गरिएको छ । ‘व्यवसायिक हो भने कम्पनी दर्ता गरेर पर्यटन मन्त्रालयबाट इजाजत लिनुपर्छ,’ प्राधिकरणका सूचना अधिकारीसमेत रहेका उपनिर्देशक त्रिलोचन पौडेलले भने, ‘व्यक्तिगत र मनोरञ्जनात्मक हो भने नजिकको विमानस्थल कार्यालयबाट इजाजत लिनुपर्छ ।’

त्यसका आफ्नै प्रक्रिया रहेको उनले बताए । पोखरा विमानस्थलका प्रवक्ता काशीनाथ पौडेल अनुमति नलिइ कसैले पनि उडान गर्नु गैरकानुनी हुने बताउँछन् ।

‘दुईजना उड्ने टेण्डम र एकजना उड्ने सोलो भन्ने दुइ प्रकारको प्याराग्लाइडिङ हुन्छ,’ उनले भने, ‘उडाउन चाहनेले ट्रेनिङ स्कुलबाट प्रमाणपत्र लिएकै हुनुपर्छ, अनि कुनै कम्पनीमा आबद्ध भएर पनि बिमाका प्रक्रिया पुरा गरेपछि मात्रै उडाउन पाइन्छ ।’

उडानका क्रममा हुनसक्ने दुर्घटनालाई ध्यानमा राख्दै सरकारले निर्धारण गरेको मापदण्ड र प्रक्रिया नपुर्‍याइ प्याराग्लाइडिङ गर्न नहुने उनले बताए ।

प्रकाशित : जेष्ठ २०, २०७५ १५:२२
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT