विदेश गएको श्रीमान् नै घर नफर्केपछि ...

‘पैसा, स्वतन्त्रता, सामाजिक सञ्जालको विस्तारले यौन जीवनसँगै सामाजिक मूल्य मान्यतामा असर’
घनश्याम खड्का

म्याग्दी — श्रीमान् याम केसी अस्ट्रेलिया हिँडेपछि धौलागिरि गाउँपालिका ७ की २९ वर्षीया शीला भण्डारीले छोरी र सासूससुराको रेखदेख मात्र गरिनन्, खेतबारी र वस्तुभाउसमेत सम्हालेर राखिन् । विदेश पुगेका श्रीमान् घर फर्केनन्, उल्टै अविश्वास गरे ।

लोग्नेको साथ नपाउने मनले ठम्याएपछि शीलाले अंश दाबी नगरी अदालतमा सम्बन्धविच्छेदका लागि फिराद गरिन् । अदालतले चाहेका बेला छोरी एञ्जललाई भेट्न पाउनेगरी सम्बन्धविच्छेद गरिदियो ।

रघुगंगा गाउँपालिका ८, कुइनेमंगलेकी ३२ वर्षीया मीना छन्त्यालले फ्रान्समा रहेका श्रीमान् उत्तमले विवाह गरी ल्याएपछि निर्वाह गर्नुपर्ने दायित्व पूरा नगरेकाले अंश नलिई दुई छोरा बाबुले हेर्नेगरी सम्बन्धविच्छेदका लागि अदालतमा फिराद गरिन् ।

Yamaha

अदालतमा प्रतिवादीका तर्फबाट ससुरा ललिमन छन्त्यालले प्रतिउत्तर लगाउँदै ‘मैले श्रीमतीलाई खोजखबर नगर्दा निजको जीवन निरश हुनु स्वाभाविक हो । निजले माग गरेअनुसार सम्बन्धविच्छेद गर्न मञ्जुर छु,’ भन्ने छोराले पठाएको लिखित जवाफ पेस गरे । अदालतले हालै छोरा पुस्कल र संगम बाबुको जिम्मा रहने र अंश दाबी नगर्नेगरी सम्बन्धविच्छेद गराइदियो । बेनी नगरपालिका ४ की २१ वर्षीया मेलिना खत्री र २२ वर्षीय सुदीप खत्रीबीच २०७३ माघ १८ मा प्रेम विवाह भएको थियो ।

विवाहपछि सुदीप अस्ट्रेलिया हिँडे । ‘अध्ययनका लागि विदेश अस्ट्रेलिया जान सहमति भएको हो । विस्तारै कुरा बाझिए, मन फाटयो,’ सम्बन्धविच्छेदका लागि जिल्ला अदालतमा मेलिनाले चढाएको फिरादमा भनेकी छन्, ‘आफ्नो सीप र क्षमताले काम गर्न सक्ने हुँदा अंश चाहिन्न सम्बन्धविच्छेद गरिपाऊँ ।’ प्रतिउत्तरमा सुदीपले भनेका छन्, ‘मैले केही भनेको छैन, श्रीमती नै तर्केकी हुन् ।’

मालिका गाउँपालिका ६ की २५ वर्षीया केशसरा रोका र सोही ठाउँका चेमप्रसाद रोकाको प्रेम विवाह भएको थियो । उनीहरूबाट दुई छोरा छन् । चेमप्रसाद वैदेशिक रोजगारीमा मलेसिया हिँडेपछि छोराहरूलाई अंग्रेजी स्कुल पढाउन केशसरा सदरमुकाम बेनी झरिन् । उनी बेनी बस्न थालेपछि श्रीमान्सँगको सम्बन्धमा अविश्वासले डेरा जमायो ।

वैवाहिक जीवन धरापमा परेपछि केशसराले नै सम्बन्धविच्छेदका लागि अदालतमा फिराद गरिन् । ‘प्राय: श्रीमान् विदेश मात्र बस्ने, सम्पर्क हुँदा मानसिक पीडा दिने गरेकाले बरु कानुनले अंश पाउने हक दिएको भए पनि अंश नलिई छोराहरू विपक्षीले हेर्नेगरी सम्बन्धविच्छेद गरी पाऊँ,’ उनको फिरादमा छ । प्रतिउत्तरमा चेमप्रसादले भनेका छन्, ‘मैले फोन गर्दा झर्कने, झगडा गर्ने । म त अब अर्कैको भएँ, तँसँग बस्दिनँ भनेकाकाले सम्बन्धविच्छेद गर्न मञ्जुर छु ।’

म्याग्दी जिल्ला अदालतमा आव ०७४/७५ मा दर्ता भएका १ सय ३८ सम्बन्धविच्छेदका मुद्दाका यी प्रतिनिधि उदाहरण हुन् । यस्ता मुद्दाका मिसिलहरूको अध्ययन गर्दा जिल्लामा उमेरै नपुगी विवाह र वैदेशिक रोजगारीले पारिवारिक ‘यौन अविश्वास’ बढेर दम्पतीहरू सम्बन्धविच्छेदको अवस्थामा पुगेको देखाएका छन् । अदालतका अनुसार सम्बन्धविच्छेदका घट्ना बर्सेनि बढेका छन् । सम्बन्धविच्छेद गराउनेमा १६ देखि २७ वर्ष उमेर समूहका धेरै छन् ।

‘अधिकांश सम्बन्धविच्छेदमा विप्रेषणको प्रभाव परेको देखिन्छ । फिरादहरू हेर्दा जैविक आवश्यकताको सही व्यवस्थापन नभएर पनि सम्बन्धविच्छेदका घटना बढेका हुन् भन्नुपर्छ,’ स्रेस्तेदार राजु ढुंगानाले भने, ‘हरेक वर्ष सम्बन्धविच्छेद, विवाह बदर र नाता कायमका मुद्दाको संख्या बढ्दै गएका छन् ।’ बालविवाह, मेलाजात्रा तथा खुला संस्कृति र रोजगारीका लागि अधिकांश युवा (विशेषगरी पुरुष) विदेश हिँडेपछि बुहारी र परिवारबीच अविश्वास बढ्दो छ । वैदेशिक रोजगारी र विप्रेषण रकम नै सम्बन्धविच्छेदको मुख्य कारण भए पनि अधिकांश मुद्दामा सामान्य खानलाउन नदिएको, कुटपिट गरेको र बेवास्ता गरेको कारण देखाइएको हुन्छ ।

‘सम्बन्धविच्छेदका अधिकांश मुद्दाको खास कारण परपुरुष/स्त्री यौन सम्बन्ध नै हुन्छन् । तर, यौन प्रमाण नहुने हुँदा उल्टो गालीबेइज्जती मुद्दा लाग्ने भएकाले अदालतमा फिराद लेख्दा यी कुरा लेख्न मिल्दैन,’ अधिवक्ता ठहरबहादुर भण्डारीले भने। बाबुआमाबीच सम्बन्धविच्छेद भएका बालबालिकाको संरक्षणको भार वृद्ध हजुरबा–हजुरआमामाथि परेको छ ।

बाबुआमाको संरक्षणमा हुर्कनुपर्ने धेरै बालबालिकाले बर्सेनि संरक्षकत्व गुमाएका छन् । यस्ता बालबालिकाहरूमा मनोवैज्ञानिक असर परेको छ । ‘सम्बन्धविच्छेदको मुद्दामा अदालतले फैसला गर्दा नाबालक भए स्वत: आमासँग, उमेर पुगेका बालबालिका भए बाबु वा आमाको संरक्षकत्वमा रहन्छन् भन्ने विश्वास राख्छ ।

बालबालिकाको संरक्षणको अधिकारबारे अभिभावकलाई सचेत पनि गर्छाैं,’ न्यायाधीश राजकुमार कोइरालाले भने, ‘तर, बाहिर व्यवहारिक जीवनमा बालबालिकाले दु:ख पाएको देखिन्छ ।’ न्यायिक उपचारका लागि अदालतमा मुद्दा लिएर आउनेलाई एउटा न्यायिक निष्कर्ष दिए पनि समाज फरक धारमा गइरहेको देखिएको उनले बताए ।

म्याग्दी बहुमुखी क्याम्पसका समाजशास्त्रका सहप्रध्यापक गोरखबहादुर जिसी १०/१२ दिनसम्म लाग्ने लाग्ने मेलाजात्रामा किशोरावस्थामै रमाइलो गर्ने चलनले उमेर नपुग्दै विवाह र यौनस्वच्छन्दता बढ्दा सामाजिक सम्बन्धहरू भत्केको बताउँछन् ।

कलिलो उमेरका किशोरीलाई विवाह गरी ‘यौन लत’ लगाएर श्रीमान् विदेश हिँड्दा पारिवारिक ‘यौन अविश्वास’ बढेको उनको भनाइ छ। ‘मोबाइल फोन, फेसबुकको पनि दुरुपयोग भएको छ,’ उनले भने, ‘पैसा, स्वतन्त्रता, सामाजिक सञ्जालको विस्तारले यौन जीवनमा मात्र होइन जन्म, विवाह, मृत्यु संस्कारदेखि मेलाजात्रा र परम्परागत सामाजिक मूल्य मान्यतामा नकारात्मक असर पारेको छ ।’

प्रकाशित : श्रावण २९, २०७५ ०९:४५
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

गुप्तेश्वरमा भीड साउनमा मात्रै

अगन्धर तिवारी

पर्वत — गुप्तेश्वर गुफामा सोमबार बिहानैदेखि भक्तजनको घुइँचो रह्यो । कुश्मा ४ स्थित उक्त गुफामा व्रतालुको भीड लागेको हो । अन्तिम मात्रै नभएर साउनका सबै सोमबार यहाँ श्रद्धालुको भीड लागेको थियो ।

पर्वतको कुश्मास्थित गुप्तेश्वर गुफामा पूजाका लागि लामबद्ध भक्तजन । तस्बिर : अगन्धर तिवारी । कान्तिपुर

साउनका सोमबार भीड हुने गुफामा अरू दिन भने सुनसानजस्तै हुन्छ । गुप्तेश्वरलाई वर्षका सबै दिन साउने सोमबारजस्तै बनाउन सके महत्त्व बढ्ने स्थानीयको भनाइ छ । बेनीकी लक्ष्मीदेवी सुवेदीले कुश्माकै बासिन्दालाई गुप्तेश्वरको महत्त्व नभएको गुनासो गरिन् । ‘हामी गुप्तेश्वर भनेर टाढाबाट आउँछौं,’ उनले भनिन्, ‘नजिकका निकै कम आउने रहेछन् ।’

सुवेदीसहित १२ महिला म्याग्दीको बेनीबाट जिप रिजर्भ गरी गुप्तेश्वर आएका हुन् । पर्वतको पाङकी सीता पौडेलले स्थानीय सरोकारवालाले गुप्तेश्वरको पूर्वाधार विकासमा ध्यान नदिएको गुनासो गरिन् । सोमबार पूजा गर्न आउनेहरूका लागि व्यवस्थित प्रवेश, पूजा गर्न लाइनको व्यवस्था, आसपासमा पार्क तथा विश्रामस्थल, पाहुनाघरलगायतको व्यवस्थापन नभएको गुनासो तीर्थालुको छ ।

सदरमुकाममै भएर पनि कुश्मादेखि करिब ५ सय मिटरको दूरीमा पर्ने यो गुफाको धार्मिक मात्रै नभएर ऐतिहासिक महत्त्व पनि छ । साविक शिवालय ४ भण्डारीटोलका रत्नबहादुर कार्कीले विक्रम संवत् १९९१ मा बाख्रा चराउन जाँदा यो गुफा फेला पारेको स्थानीय बताउँछन् । एउटा बाख्रो गुफाभित्र पसेर ननिस्किएपछि कार्की साथीहरू लिएर गुफाभित्र पसेका थिए ।

गुफा भएको ठाउँमा उतिबेला सिस्नो र असुरोको झाडी थियो । कार्कीसहित स्थानीय दलबहादुर राना र सर्वजित जोशी लगायतको टोलीले फेला पारेको गुफाको ऐतिहासिक महत्त्व प्रचार भएपछि २००७ सालतिरबाट यहाँ शिवको मूर्ति र सामान्य मन्दिर बनाएर पूजाआजा हुँदैआएको स्थानीय अगुवा बालगोपाल श्रेष्ठ बताउँछन् ।

करिब १ किमि लामो गुफाको अन्तिम विन्दु अहिलेसम्म पनि कसैले पत्ता लगाउन सकेको छैन । प्रवेशद्वारबाट करिब सय मिटरभित्र पुगेपछि प्राकृतिक रूपमै निर्माण भएका शिवलिंग, विभिन्न देवीदेवताका मन्दिरलगायत कलात्मक आकृतिहरू देख्न सकिन्छ ।

२०१० को दशकमा यसको चर्चा राष्ट्रियस्तरसम्म पुगेको संरक्षणमा लागेकाहरू स्मरण गर्छन् । ‘महेन्द्र राजाले हजार मुरी माटो दान दिएका थिए,’ गुप्तेश्वर धार्मिक तथा पर्यटकीय विकास संस्थाकी अध्यक्ष मानकुमारी गिरीले भनिन्, ‘उतिबेला गुठी संस्थानले यहाँका पुजारीलाई मासिक भत्तासमेत पठाउँथ्यो, लोकतन्त्रपछि गुम्यो ।’

गुफा संरक्षण र यसको भौतिक पूर्वाधार विकास गर्न ०४४ मा गठित गुप्तेश्वर धार्मिक तथा पर्यटकीय विकास संस्था अझै सञ्चालनमा छ । पदाधिकारीको २/२ वर्षको कार्यकाल रहनेगरी गठन भएको समितिमा अहिलेसम्म धेरै फेरिए पनि गुफा र आसपासका क्षेत्रमा भौतिक पूर्वाधार निर्माण हुन सकेका छैनन् । शिव आराधना गरिने गुफामा साउनका सोमबार, बाला चतुर्दशी, शिवरात्रिमा भक्तजनको भीड लाग्छ । यो साउनमा मात्रै करिब १५ हजारले दर्शन गरेको समितिको दाबी छ ।

गुफामा ८ वर्षअघि भारतको गुजरातबाट आएका बोलबम गिरीले उतिबेलादेखि नै अखण्ड धुनी बाल्दै आइरहेका छन् । हरेक २वर्षमा आय–व्यय सार्वजनिक गर्ने संस्थाको विधानमा उल्लेख भए पनि सुरुका केही वर्ष आम्दानी सार्वजनिक हुन्थेन । २ वर्षयता भने समितिले आय–व्यय सार्वजनिक गर्दै आएको छ ।

स्थानीय डम्डारे खोलाले बर्सेनि कटान गर्दै गइरहेको गुफामा भौतिक पूर्वाधार विस्तारका लागि गुफा भएको क्षेत्रमा भएको जमिन फराकिलो पार्न मेसिनरी वाल लगाउने, ग्याबिन जाली लगाउने, पुजारी निवास, सत्तल, व्यवस्थित मन्दिरलगायतका पूर्वाधार अत्यावश्यक रहेको समिति सचिव अच्यूत तिवारीले बताए । ‘व्यवस्थापनका लागि गुरुयोजना बनाएका छौं,’ उनले भने, ‘त्यसका लागि तीन करोड रुपैयाँ चाहिन्छ ।’

प्रकाशित : श्रावण २९, २०७५ ०९:४४
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT