मनाङ यात्रामा अझै सकस

कान्तिपुर संवाददाता

लमजुङ — हिमाली जिल्ला मनाङ जाने एकमात्र बेंसीसहर–चामे सडकको लमजुङ खण्डमा पर्ने मस्र्याङ्दी गाउँपालिका–४ घट्टेखोला बुमछहरा नजिकै शुक्रबार ८ घण्टा सडक अवरुद्ध भयो ।

मनाङको चामे गाउँपालिका ३, कोतो र तिर्चङाल्डामा गएको पहिरो पन्छाएपछि गन्तव्यतर्फ जाँदै सवारी साधन । तस्बिर: कान्तिपुर

बढ्दो मस्र्याङ्दीले कटान गरेपछि भासिएको सडक पुर्न र कुनाबाट नयाँ ट्रयाक खोलेपछि अस्थायी रूपमा बाटो खुलेको स्थानीय होटल व्यवसायी पञ्चबहादुर गुरुङले बताए ।

उनका अनुसार पानी परेमा फेरि भासिने र पहिरो जाने सम्भावना छ । बेंसीसहर–चामे सडककै मनाङको चामे गाउँपालिका ३, तिर्चुङाल्डा र कोतोबीचको सडक भासिँदा १ साता सवारी आवागमन अवरुद्ध बन्यो । मानिस हिँड्नलाई वैकल्पिक बाटो बनाउनुपर्‍यो । यही भदौ ५ बाट सञ्चालनमा ल्याइएको बाटोमा फेरि पहिरो बग्न थालेको छ ।

मस्र्याङ्दीको कटानले करिब डेढसय मिटर सडक भासिनुका साथै पहिरो गएपछि चक्रीय अन्नपूर्ण पदमार्गका पर्यटक समेत अलपत्र परे । स्थानीय रमेश लामाका अनुसार बाटो त खुल्यो । पानी पर्न रोकिएको छैन । सवारीसँगै मानिस हिँड्न गाह्रो परेको छ । भ्राताङस्थित एग्रो मनाङ प्रालिका २ वटा डोजर ल्याएर बाटो खुलाइएको चामे गाउँपालिका अध्यक्ष लोकेन्द्र घलेले बताए ।

साउन १७ मा बेंसीसहर नगरपालिका ६, बेलौती बिसौना नजिकै उत्तीसघारी खरखरेमा पहिरो जाँदा एक रात एक दिन सडक अवरुद्ध बन्यो । करिब १ सय मिटर चौडाइमा गएको पहिरो हाल पनि बग्ने गरेको स्थानीय बताउँछन् । उक्त पहिरोले माथिका करिब २० घरजति जोखिममा पारेको वडाअध्यक्ष भोजबहादुर रिमालले बताए । उनका अनुसार उक्त ठाउँमा हरेक वर्षायाममा पहिरो जान्छ ।

यी त उदाहरणमात्रै हुन् । बेंसीसहर–चामे सडकको कुल ६५ किलोमिटर लम्बाई सडकमा दिनका दिन पहिरो खस्छ । म्यार्दीखोलाले बेलिब्रिज बने पनि तिमाङखोला, थान्चोकखोला लगायतमा पुल छैन । उक्त ठाउँमा बाढीको समस्या छ । बाढी र पहिरोले दैनिक सवारी आवामगनमा अवरोध पुर्‍याएको स्थानीय बताउँछन् । सवारी नरोकिएको कुनै दिन छैन ।

बाटोबाटै झरिरहने पहिरोले गन्तव्यमा पुग्न नसकेको जिपचालक होमबहादुर गुरुङ बताउँछन् । ‘बर्खाको बाटो । बाढी र पहिरो छ । कतिबेला के हुन्छ थाहै छैन,’ उनले भने, ‘सडकका माटो सबै बाढीले बगाएपछि ढुंगामात्रै बाँकी छ, त्यस्तो ठाउँमा कसरी हिँड्ने ?’ चालक सोम मग्रातीका अनुसार बाढी पहिरोले धेरै सवारी गन्तव्यमा पुग्न सक्दैनन् । प्रयास गर्दा बाटो र बाढीमा फस्ने गरेको छ । कतिपय सवारी साधन बिग्रिएका छन् । ‘मनाङ गुड्ने जिपको पट्टा नभाँचिएको कुनै दिन छैन । कहिलेकाहीं बाटोमै अर्को गाडी फेर्नुपर्छ । बाढीपहिरोको मात्रै नभएर बाटो धेरै नराम्रो भएकाले गुडाउनै नमिल्ने भएको छ,’ उनले भने । हिउँदभरि मोटरसाइकल चलाउने मस्र्याङ्दी गाउँपालिका–४ ताघ्रिङका वडाअध्यक्ष सुमन गुरुङले हिलो र बाटो बिग्रिएकाले मोटरसाइकल चलाउन नसक्ने बताए ।

मनाङका डीएसपी खडबहादुर खत्री भौगोलिक विकटता, भौगोलिक अवस्था, निरन्तरको वर्षा र बाढीपहिरोले सवारी साधन नियमित सञ्चालन हुन नसकेको बताए । मनाङ खण्डमा पहिरोको समस्या भन्दा बढी बाढीको समस्या छ । एउटै पहिरोले एक सातासम्म सडक बन्द गरायो । सडकमा पहिरोको समस्या बढी मात्रामा लमजुङ खण्डमा हुने गरेको छ । बेंसीसहरदेखि लमजुङ र मनाङ सीमासम्म ३५ किलोमिटर छ । म्यार्दीदेखि चामेसम्म ३० किलोमिटर हो ।

लमजुङका प्रमुख जिल्ला अधिकारी झंकनाथ ढकालका अनुसार बढी मात्रामा लमजुङ खण्डमा पहिरो खस्ने गर्छ । खरखरे, अर्खलेबेंसी, काप्रेभीर, च्याम्चे लगायत क्षेत्र पहिरो खसिरहने ठाउँ हुन् । ‘पहिरो गएपछि हामीले जसरी हुन्छ, छिटोभन्दा छिटो बाटो खुलाउने प्रयास गरेका छौं ।’ उनका अनुसार डिभिजन सडक कार्यालय दमौली, निर्माणाधीन जलविद्युत् आयोजना लगायतका डोजर प्रयोगबाट बाटो खुलाउने गरिएको छ । सडक डिभिजन कार्यालय दमौलीका डिभिजन इन्जिनियर भानु जोशीका अनुसार यस वर्ष म्यार्दीमा बेलिब्रिज बनाइएको छ । अब तिमाङखोलालगायत अन्य ठाउँमा बनाउने तयारी गरिएको छ ।

यसअघिसम्म सडक मर्मत गरिरहेको डिभिजन सडक कार्यालय, निर्माणाधीन जलविद्युत् आयोजनाले सडक स्तरोन्नति गर्न थालेपछि पछि हटेको छ । ‘हामी सडक स्तरोन्नतिका लागि लागेका छौं । ५ वर्षको अवधिमा हामीले धेरै बाटो सुधार पनि गरिसकेका छौं,’ उनले भने, ‘प्राकृतिक प्रकोपलाई वर्षायाममा केही गर्न नसकिँदो रहेछ ।’

प्रकाशित : भाद्र १०, २०७५ ०९:४३
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

गर्भपतन गराउने बढे

कान्तिपुर संवाददाता

स्याङ्जा — कानुनी रूपमा विवाह गर्ने उमेर २० वर्ष निर्धारण गरिएको छ । समाजमा अझै पनि उमेर नपुग्दै विवाह गर्ने चलन छँदै छ । अझ पछिल्लो समय विवाह गर्ने उमेर नै नपुगी बसेको गर्भ पतन गराउनेको संख्या वृद्धि भएको पाइएको छ । 

गर्भपतनको अवस्थाबारे छलफल गर्दै जिल्ला स्वास्थ्य समिति स्याङ्जाका सहभागी । तस्बिर : प्रतीक्षा काफ्ले 

आइपास नेपालको सहयोगमा सञ्चालित जिल्ला परियोजनासल्लाहकार समितिको बैठकमागर्भपतन गराउने महिलामध्येअविवाहित बढी रहेको बताइएको हो । गर्भपतन गराउनेमा ११/१२ कक्षामा अध्ययनरत उमेर समूहका किशोरी धेरै रहेको बैठकमा बताइएको छ । आइपास कार्यक्रम संयोजक थमकुमारी कुँवरले स्याङ्जामा गर्भपतनको अवस्था कहालीलाग्दो रहेको बताइन् ।

सुरक्षित गर्भपतनको व्यवस्था हुँदाहुँदै असुरक्षित गर्भपतन गराउन निजी क्लिनिकमा जानेको संख्या पनि उत्तिकै रहेको बताउँदै उनले भनिन्, ‘हामीले निजी क्लिनिकको तथ्यांक खोजी गर्दा डरलाग्दो संख्या भेटिन्छ । तर, सार्वजनिक गर्न सकेका छैनौं ।’ सरकारी मापदण्ड तोकिएका स्वास्थ्य संस्थामा आउनेको मात्र संख्या सार्वजनिक गर्न मिल्ने उनले बताइन् । १९ प्रतिशत गर्भपतन असुरक्षित तरिकाबाट हुने गरेको पाइएको उनले बताइन् । ‘कुल मातृ मृत्युमध्ये ७ प्रतिशत असुरक्षित गर्भपतनका कारणले हुने गरेको छ,’ उनले भनिन् ।

जिल्ला जनस्वास्थ्य कार्यालयका तथ्यांक अधिकृत यामप्रसाद शर्माले ४१ प्रतिशत उमेर पुगेका महिलाले गर्भपतन कानुनी रूपबाट गर्दै आएको बताए । उनका अनुसार ४८ प्रतिशत महिलाले सुरक्षित गर्भपतनबारे जानकारी हुँदाहुँदै व्यवहारमा कार्यान्वयन गरेका छैनन् । ५८ प्रतिशत महिलाले गर्भपतन गराउने गरेको तथ्यांक उनले सार्वजानिक गरे ।

नेपालमा बर्सेनि करिब ३ लाख ३२ हजार महिलाले गर्भपतन गराउँछन् । तीमध्ये ५८ प्रतिशतले असुरक्षित गर्भपतन गराउँछन् । स्याङ्जामा सुरक्षित गर्भपतन सेवाका लागि सूचीकृत स्वास्थ्य संस्था १२ भए पनि सेवा प्रदान गरिरहेका १० वटा छन् ।

जिल्ला जनस्वास्थ्यको तथ्यांकअनुसार ०७४/७५ मा २० वर्ष उमेर नपुगेका ६२ जना र २० नाघेका ७ सय ८२ जनाले गर्भपतन गराएका छन् । आव ०७३/७४ मा २० वर्षभन्दा कम उमेरका ४४ र २० नाघेका ५ सय ५२ जनाले गर्भपतन गराएका थिए । जनस्वास्थ्यका तथ्यांक अधिकृत राजेन्द्र पराजुलीले १९ प्रतिशत महिलाले मात्र सरकारी स्वास्थ्य संस्थामा सेवा लिने गरेको बताए ।

५ नगर र ६ वटा गाउँपालिकासहित जिल्लामा ११ वटा स्थानीय तह रहेको स्याङ्जामा अर्जुनचौपारी, बिरुवा र फेदीखोला गाउँपालिकामा अझैसम्म सुरक्षित गर्भपतनको सेवा पुग्न सकेको छैन । ‘गर्भपतनको सेवा अझै पनि सीमित स्वास्थ्य संस्थामा मात्र उपलब्ध छ,’ जिल्ला जनस्वास्थ्य प्रमुख डा.अमृत पोखरेलले भने, ‘गर्भपतन सम्बन्धी सामाजिक लाञ्छना र भेदभावको चलन अझै हटिसकेको छैन ।’
मान्यता प्राप्त स्वास्थ्य संस्थामा गएर कानुनी प्रावधानभित्र रहेर सुरक्षित गर्भपतन गराउन पाउनु जनताको अधिकार भएको जिल्ला समन्वय समिति एवं जिल्ला स्वास्थ्य समिति प्रमुख सीता सुन्दासले बताइन् ।

‘यो महिलाहरूको अन्य प्रजनन स्वास्थ्य समस्या वा बाध्यताको समाधान हो,’ उनले भनिन्, ‘महिलाले आत्मसम्मानपूर्वक सुरक्षित गर्भपतन सेवा प्राप्त गर्नसक्ने वातावरणको निर्माण सबै मिलेर गर्नुपर्छ ।’

के छ कानुनमा ?
संविधानमा धारा ३५ स्वास्थ्य सम्बन्धी हकको धारा ३८ (२) मा महिलालाई सुरक्षित मातृत्व र प्रजनन स्वास्थ्य सम्बन्धी हक हुने उल्लेख छ । धारा ५१ (३) प्रजनन अवस्थामा आवश्यक सेवा सुविधा उपभोगको सुनिचिश्चितता गर्ने उल्लेख छ । गर्भवती महिलाको मन्जुरीबिना गर्भपतन गर्ने उद्देश्यले भ्रूणको लिंग पहिचान गर्न पाइँदैन ।

सरकारले मान्यता नदिएको संस्था र तालिम नपाएका स्वास्थ्यकर्मीले दिएको सेवा असुरक्षित तथा अवैधानिक हुनेछ । गर्भको अवधि ९ सातासम्म छ भने महिलाको इच्छाअनुसार औषधिको प्रयोग गरेर गर्भपतन गराउन सकिन्छ । गर्भको अवधि १२ हप्ता भएमा महिलाको इच्छाअनुसार गर्भपतन गराउन सकिन्छ ।

प्रकाशित : भाद्र १०, २०७५ ०९:४२
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्