थुप्रियो सिसाको फोहोर

घनश्याम खडका

म्याग्दी — बस्तीदेखि केही परको बारीमा घाँस काट्दै गर्दा अन्नपूर्ण गाउँपालिका ६ चित्रेका भक्तबहादुर पुनको खुट्टामा सिसा गाडियो । सिसाले काटेको घाउ पाक्यो, गाउँको ओखतीमुलोले निको भएन ।

म्याग्दीको मालिका गाउँपालिका केन्द्र दरबारस्थित म्याग्दी नदी किनारामा थुपारिएका बियरका खाली बोतल । तस्बिर : घनश्याम

उनी उपचारका लागि पोखरा पुगे । इन्फेक्सन भएको भन्दै चलेको लामो उपचारमा आफ्नो ५० हजार रुपैयाँ खर्च भएको उनले बताए । ‘बियरको बोतलको सिसा बिझेको थियो । बेच्नेले बेचे, पिउनेले पिए, मलाई व्यर्थै सास्ती,’ उनले भने, ‘सिसा जथाभावी फाल्नै हुँदैन, कसै न कसैलाई परिजान्छ ।’

बजार क्षेत्र मात्रै होइन, ग्रामीण र पदमार्गहरू सबैतिर बोतलबन्द बियर, मदिरा र पेय पदार्थ सर्वसुलभ छन् । बिक्रेता र उपभोक्ताले सेवनपछि बोतलको व्यवस्थापनमा ध्यान नपुर्‍याउँदा भक्तबहादुर जस्तो समस्या खेप्ने पनि थुप्रैजना छन् ।

Yamaha

बर्सेनि खेतबारी काम गर्दा वा वनमा घाँसदाउरा गर्दा सिसा गाडिएर घाइते हुनु सामान्य घटना मान्ने गरिएको भए पनि यसले गाउँलेको अतिरिक्त खर्च गराएको छ । अन्नपूर्ण पदमार्गमा आएका पर्यटकले खाएका बियर र मदिराका रित्ता बोटल व्यवस्थापन नहुँदा गाउँलेका बारी र वनजंगलमा पुगेका छन् । एउटाले सेवन गरेको अर्कोले बेचेर पैसा कमाएको मदिराको खाली बोतलबाट भने निर्दोष पीडित भइरहेका छन् ।

राउन्ड अन्नपूर्ण पदमार्गका बस्तीमा मात्र होइन जिल्लाका प्राय: सबै बस्तीमा बियर समेतका सिसाजन्य मदिराका बोतलको व्यवस्थापन समस्या भएका छन । गाउँगाउँ पुर्‍याइएका सिसा बोतलहरू यत्रतत्र फालिँदा फुटेर दुर्घटना मात्र निम्त्याएको छैन, पूरै बस्तीलाई प्रदूषण बढाएको छ ।

सडक सञ्जालमा जोडिएका सबै दुर्गम भेगका बस्ती मदिराका बोतल र चिसो पेयपदार्थ, पानीका बोतल, चाउचाउ, बिस्कुट र चकलेटका प्लाष्टिकजन्य फोहोरबाट बढी प्रदूषित भएका छन् । बस्ती तथा पदमार्गमा सिसाको बोतलको थुप्रो लाग्न थालेपछि पर्यटकीय बस्ती घोडेपानीका व्यवसायीले खाडलमा पुर्न थालेका छन् । सीसाका बोतल खच्चड तथा मान्छेले बोकेर पर्यटकीय बस्तीका होटलमा पुर्‍याइन्छ । नसड्ने तर बिक्री हुने भए पनि सिसा पुन: प्रयोगका लागि फिर्ता लैजाने व्यवस्था छैन ।

‘बियर र रक्सीका सिसाका बोतलले पर्यटकीय क्षेत्रमै फोहोर मात्रै होइन जोखमि नै बढाएपछि चारवटा ठूला खाडल बनाइ पुरेका छौं,’ अन्नपूर्ण गापा ६ घारका सचिव बाबुराम भट्टराईले भने, ‘बस्तीमा थुप्रो लागेका बोतल फुटेर खेतबारीमा पनि पुगेका छन् ।’ फोहोर र दुर्घटनाको जोखिम बढेपछि खाडल खनेर गाड्न सुरु गरिएको उनले बताए ।

पर्यटकीय बस्तीमा मात्र होइन माथिल्लो क्षेत्रका हिमाली पदमार्ग र बेस क्याम्पमा पनि सिसाजन्य पदार्थ समस्याका रूपमा छ । सिसा र टिनका बोतलहरूले हिमाली पर्यावरणमा पनि प्रभाव परिरहेको छ । धौलागिरि बेस क्याम्पलगायत अन्नपूर्ण, नीलगिरी र चुरेनसमेतका हिमाली क्षेत्रमा जथाभावी बोतल र क्यान फालिएको भेटिन्छ ।

प्रकाशित : भाद्र १२, २०७५ ०९:३५
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT

लेनिन विष्ट प्रकरणः मानव अधिकार आयोगले भन्यो अधिनायकवादको संकेत

पूर्वबालसैन्यलाई विदेश जान रोक
घनश्याम खडका

काठमाडौँ — विदेश जान लागेका तत्कालीन माओवादीका पूर्वबाल सैनिक लेनिन विष्टलाई सरकारले विमानस्थलबाट फिर्ता गरेको छ । माओवादी लडाकुको प्रमाणीकरणका क्रममा कम उमेरका कारण बहिर्गमनमा परेका विष्टलाई गृह मन्त्रालयको आदेशमा अध्यागमनले शुक्रबार बिहान विमानस्थलबाट फिर्ता गरेको हो ।

अध्यागमनले सरकारलाई नसोधीकनै थाइल्यान्ड जान लागेकाले प्रस्थान अनुमति दिन नमिलेको पत्र विष्टलाई दिएको छ ।

‘थाइल्यान्डको जुन कार्यक्रममा जान लागेको हो,’ अध्यागमनले दिएको पत्रमा लेखिएको छ, ‘त्यस विषयसँग सम्बद्ध नेपाल सरकारको कुनै पनि निकायको सिफारिस तथा स्वीकृति नदेखिएकाले प्रस्थान अनुमति नदिएको हो ।’

विष्ट द्वन्द्वमा परेका युवाको सामाजिक संलग्नता कसरी बढाउने भन्ने विषयमा बैंककस्थित ‘एसियन रिसर्च फाउन्डेसन’ संस्थाले आयोजना गर्न लागेको अन्तर्राष्ट्रिय कार्यक्रममा सहभागी हुन जान लागेका थिए ।

आरए ए ४०१ बाट ९:५० को उडानमा बैंकक जाने समयतालिकाअनुसार उनी बिहान ७ बजे विमानस्थल पुगेका थिए । ‘बोर्डिङ पास लिएर अध्यागमन पुग्दा साढे आठ बजेको थियो,’ उनले भने, ‘कर्मचारीले मेरो राहदानीमा प्रवेश अनुमतिको छाप लगाएपछि केही पाइला नचाल्दै मलाई बोलाए र केही काम छ भनेर रोके ।’

अध्यागमन कर्मचारीले आफूलाई सरकारको कालोसूचीमा परेको भन्दै विदेश जान रोक लगाइएको सुनाउँदा विष्ट छक्क परे । ‘न मैले कुनै कसुर गरेको छु न त यसबारे पहिले कसैले भनेको छ,’ उनले भने, ‘त्यत्तिकै कालोसूचीमा परेको भनेर गृहको हवाला दिई रोक्दा बिना रोकतोक हिँड्न पाउने मेरो अधिकार हनन भएको छ ।’

विमान छुटेपछि विष्टले आफूलाई रोक्नाको कारण लेखेरै दिन विमानस्थल कर्मचारीलाई आग्रह गरे । पत्रमा उनीहरूले कालोसूचीको कुरै नगरी नेपाल सरकारलाई नसोधीकन विदेश जान लागेकाले रोक्नुपरेको कारण पेस गरेका छन् ।

राष्ट्रिय मानव अधिकार आयोगले विष्ट प्रकरणलाई गम्भीर रूपमा लिइएको जनाएको छ । ‘स्वतन्त्रतापूर्वक हिँडडुल गर्न पाउने अन्तर्राष्ट्रिय कानुनको यो गम्भीर उल्लंघन हो, कागजपत्र बोकेर संसारभर घुमफिर गर्न हरेक मानिस स्वतन्त्र छ, यसमा राज्यलाई सोधिरहन पर्दैन,’ आयोग प्रवक्ता मोहना अन्सारीले भनिन्, ‘यसअघि पनि सरकारले यस्तै काम गर्दै आएको थियो । यसले देशमा अधिनायकवादको संकेत गरेको छ ।’

आयोगले यसबारे तुरुन्त छानबिन थाल्ने उनले बताइन् । ‘मैले यसबारे बिहानै आयोगमा सबैको ध्यानाकर्षण गराइसकेकी छु,’ उनले भनिन्, ‘पहिले गृह मन्त्रालयसँग बुझ्छौं । नागरिकको हक के कति कारणले सरकारले यसरी कटौती गर्नुपरेको हो, केही कारण प्रमाण भए माग्छौं ।’
मानव अधिकारवादीहरूले पनि यो घटनाबाट सरकारको स्वच्छाचारिता झनै बढेको पुष्टि भएको टिप्पणी गरेका छन् । ‘सरकारले अस्पतालबाट डाक्टर र अदालतबाट रिहा भएको बन्दीलाई त पक्रिएकै थियो, अब घुमफिरमा निक्लन लागेका नागरिकलाई पनि छेकथुन गर्न थाल्यो,’ मानव अधिकारवादी कृष्ण पहाडीले भने, ‘यसले मुलुकमा मौलाउन थालेको ठूलो अराजकतालाई संकेत गर्छ ।’

काभ्रे, बनेपाका २७ वर्षीय विष्ट ‘अयोग्य लडाकु’ को बिल्लासहित बहिर्गमनमा परेका आफूजस्तै बालसैन्यको हकहितका लागि अभियानमा सक्रिय छन् । उनी यसैबारे बोल्न आयोजक संस्थाकै निम्तो र खर्चमा बैंकक जाँदै थिए ।

‘बालबालिकालाई सैनिक बनाउनु कानुनका दृष्टिमा युद्ध अपराध हो, म थाइल्यान्ड गए या कुरो अन्तर्राष्ट्रियकरण हुन्छ भनेर सरकारले रोकेको होजस्तो लागेको छ,’ विष्टले भने, ‘नत्र त न म सरकारी कर्मचारी, न कुनै कसुर गरेको, किन रोक्नुपथ्र्याे र ?’ आफूमाथि अन्याय भएकाले यसको कानुनी उपचार खोज्ने विष्टले बताएका छन् । एघार वर्षको हुँदा उनी माओवादी सेनामा भर्ती हुन पुगेका थिए ।

‘त्यतिखेर म पाँच कक्षामा पढ्थें,’ उनले भने, ‘मकवानपुरको हटियामा मेरो मामाघर छ । त्यहाँ गएका बेला माओवादीको कार्यक्रम हेर्न पुगेँ, लहलहैमा लागेर भर्ती भएँ र सात वर्ष बिताएँ ।’ पछि उनलाई २०६६ सालमा अनमिनले ‘अयोग्य’ भनेपछि शिविरबाट सरकारले निकाल्यो । ‘जसका लागि म लडें आज उसैको सरकार भएका बेला मेरो हक खोसिएको छ,’ विष्टले भने, ‘अन्यायमाथि थप अन्याय भयो ।’

प्रकाशित : भाद्र ८, २०७५ २०:४६
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT