सिँचाइका लागि पोखरी

हिउँदमा बाँझो रहने अल्टारी, बाँस्कोटे, ठूलोबेंसी, नेपानेटारी र उपल्लो खन्नमा स्थानीय पोखरी बनाउँदै
कान्तिपुर संवाददाता

पर्वत — हिउँदे खेतीका लागि आवश्यक सिँचाइ समस्या टार्न पैयुँ गाउँपालिका २ त्रिवेणीका बासिन्दाले पोखरी निर्माण गरेका छन् । हिउँदमा बाँझो रहने अल्टारी, बाँस्कोटे, ठूलोबेंसी, नेपानेटारी र उपल्लो खन्नलगायतका करिब चार सय रोपनीमा सिँचाइ पुर्‍याउन स्थानीय धर्मखोलामा बाँध बाँधेर पोखरी बनाइएको हो ।

४० मिटर लम्बाई, १२ मिटर चौडाई र ३ मिटर गहिरो पोखरी निर्माणको काम भर्खरै सकिएको वडा सदस्य कृष्णप्रसाद भुर्तेलले बताए । उनका अनुसार पोखरी निर्माणमा दुई वर्षअघि तत्कालीन जिविसले १ लाख ५० हजार रुपैयाँ सहयोग गरेको थियो ।


Yamaha

२०७३ मा निर्माण सुरु भएको पोखरीमा जिविसले दिएको बजेटमा स्थानीयले नगद र श्रमदान गरी थप ३ लाख रुपैयाँको काम गर्दा पनि नपुगेको बजेटमा पछि थप भएपछि मात्रै काम पूरा भएको उनले बताए । ‘अप्ठ्यारो पाखो सम्याउन गाउँलेलाई एक वर्ष लाग्यो,’ उनले भने, ‘स्थानीय तहबाट बजेट निकासा भएपछि मात्र काम पूरा भएको हो ।’


भिरालोबाट आएको खोला थुनेर पोखरीसम्म पानी ल्याउनुपर्ने भएकाले जिविस र उपभोक्ताले संकलन गरेको रकमले नपुगेपछि काम अलपत्र थियो । स्थानीय तहमा बजेट पुगेपछि वडा कार्यालयबाट चार लाख निकासा आउँदा काम अघि बढेको हो । पोखरीकै लागि इन्प्रेड नेपालले १ लाख सहयोग गरेपछि थप ५ लाख उपभोक्ताले जुटाएका थिए ।


गत हिउँदमै पोखरीको पानी ल्याएर खेत हराभरा पार्ने लक्ष्य भए पनि त्यो सफल भएन । पोखरीको काम असार अन्तिम साता मात्रै सकियो । तर, आगामी हिउँदमा पोखरीको पानीले सिँचाइ गर्न पाउने आशमा त्रिवेणीवासी छन् । यो पोखरीको पानीले खेतबारी सिँचाइ गर्ने करिब सय घरपरिवार छन् । हिउँदे सिँचाइको अभाव झेल्दै आएका त्रिवेणीवासीले अब व्यावसायिक तरकारीमा लाग्ने योजना बनाएका छन् ।


‘हाम्रो जग्गा निकै पाहारिलो छ,’ छतिवन तरकारी महलिा समूहकी अध्यक्ष हुमा शर्माले भनिन्, ‘सिँचाइ भए धेरै आम्दानी गर्न सकिन्छ ।’ सिँचाइ पोखरी बनेपछि हिउँदे तरकारी लगाउन समूहका सबै सदस्य उत्सुक भएको उनले बताइन् । दुई वर्षअघि स्थापना भएको समूहमा ४२ जना सदस्य छन् ।


त्रिवेणीको फाँट कृषिजन्य उत्पादनमा पैयुँ गाउँपालिकाको मुख्य क्षेत्र हो । फाँटको माथिल्लो भेगमा हिउँदे सिँचाइ अभावमा धेरै खेतबारी बाँझै हुन्छ । हिउँदमा बाँझो रहने जमिनमा आम्दानी बढाउन वडा र गाउँपालिकाले सहयोग गरेको वडाध्यक्ष भीमसेन गुरुङले बताए । ‘हिउँदे सिँचाइ भए धेरै किसानको जीवनस्तर बदलिन्छ,’ उनले भने, ‘वर्षामा पानीको समस्या हुँदैन । नगदेबाली लगाउन हिउँदै कुर्नुपर्‍यो ।’ वडा कार्यालयले पोखरी बनेपछि आउँदो हिउँदमा किसानलाई बेमौसमी तरकारी उत्पादनमा लगाउने तयारी गरेको छ । त्यसका लागि आवश्यक तालिम, बीउबिजन, प्राविधिक सरसल्लाह र उपकरण अनुदान दिने कार्यक्रम रहेको वडाध्यक्ष गुरुङले बताए ।


पोखरीमा करिब १५ लाख लिटर पानी जम्मा हुने प्राविधिक अनुमान छ । अल्टारी, बाँस्कोटे, ठूलोबेंसी, नेपानेटारी, उपल्लो खन्नलगायतका फाँटमा हिउँदमा गहुँ, आलु, तोरी, मकै, चैतेधानलगायतको खेती गर्न सकिन्छ । तर, सीमित पानीलाई उपयोग गर्न नगदे बाली लगाउन जोड दिइने अगुवा कृष्ण भुर्तेलले बताए । ‘पोखरीको सिँचाइ तरकारीबालीमै उपयोग गर्ने हो,’ उनले भने, ‘एउटा टनेलमा तरकारी लगाउँदा डेढ–दुई लाख आम्दानी हुन्छ । अन्नबाट वर्षौंसम्म त्यो सम्भव छैन ।’


तरकारी खेती गर्न इच्छुक किसानलाई स्थानीय त्रिवेणी सहकारीले सहुलियत ब्याजमा ऋण उपलब्ध गराउँदै आएको उनले बताए । भुर्तेल सोही सहकारीका व्यवस्थापक हुन् ।

Esewa Pasal

प्रकाशित : भाद्र १३, २०७५ ११:५२
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT

मूल्य प्रतिस्पर्धाले कुखुरापालक मर्कामा

कान्तिपुर संवाददाता

लमजुङ — बेंसीसहरका किसानले प्रतिकार्टुन ठूलाखाले अण्डाको २३ सय, मझौला २ हजार र सानो आकारको १८ सयमा बेच्दै आएका थिए । बजारमा बाहिरको अण्डा आइपुग्यो । २ हजार, १८ सय र १४ सयमा बाहिरको अण्डा बिक्री हुन थालेपछि जिल्लाका अण्डा उत्पादनलाई प्रतिस्पर्धा गर्नै गाह्रो परेको छ ।

चितवनबाट तनहुँ हुँदै लमजुङ भित्रिने सस्तो दरको अण्डाले मर्का परेको गुनासो उनीहरूको छ ।


‘बाहिरका व्यवसायी आउने, सस्तोमा बिक्री गरिदिने । हाम्रो अण्डा महँगो भयो भनेर नबिक्ने समस्या भएको छ,’ लमजुङ अण्डा उत्पादक संघका अध्यक्ष ज्ञानेन्द्र बोहराले भने, ‘बाहिरका व्यवसायीले सस्तोमा बेच्न थालेपछि हामी जिल्लाका किसान मर्कामा पर्‍यौं । हामीलाई पनि घटाउन दबाब परेको छ । घटाउँदा लगानी उठदैन ।’ तराईको तुलनामा कुखुराको खोरको व्यवस्थापन, चल्ला र दानामा पर्ने लागत पहाडी क्षेत्रमा बढी पर्ने उनले बताए ।


लमजुङमा करिब ८० हजार लेयर्स कुखुरा पाल्ने क्षमताको भौतिक संरचना निर्माण भए पनि बाहिरका व्यवसायीको अस्वस्थ प्रतिस्पर्धाका कारण पोल्ट्री व्यवसाय गर्नेहरूलाई समस्या भएको छ ।


हाल जिल्लाका विभिन्न स्थानमा गरी ४० हजार लेयर्स कुखुरापालन गरिएको संघले जनाएको छ । दैनिक ३० हजार अण्डा उत्पादन हुँदै आएको लमजुङमा लेयर्स कुखुरापालक व्यावसायिक किसान मात्रै ५० जना हाराहारी छन् । संघका अनुसार लेयर्स कुखुरा र अण्डामा गरी जिल्लामा २० करोड बढीको लगानी छ । तर, बिचौलियाको चलखेलले उक्त लगानी धरापमा परेको अण्डा उत्पादक किसान बताउँछन् । ‘पूर्वाधारबाहेक कुखुरामा मात्रै करिब ६ करोड लगानी रहेको अवस्था छ,’ अध्यक्ष बोहराले भने, ‘सबै धरापमा पर्ने अवस्था भयो ।’


लमजुङ अण्डामा आत्मनिर्भर भनिए पनि बाहिरी जिल्लाबाट ल्याएर आत्मनिर्भर बनाइएको किसान कमान गुरुङले बताए । ‘जिल्लाको मागअनुसारको अण्डा जिल्लामै उत्पादन हुन्छ । तर, बाहिरका व्यवसायीले सस्तोमा बिक्री गरिदिँदा स्थानीय किसान संकटमा परेका छन्,’ उनले भने । सुन्दरबजार ७ पाउँदीका द्वारिकाप्रसाद मिश्र जिल्लामा उत्पादित अण्डा उत्पादन मूल्यका आधारमा खपत भए व्यवसायको प्रवद्र्धन हुने बताए ।


‘हामी लाखका उत्पादन गर्छौं । चितवनका व्यवसायी करोडौंको उत्पादन गर्छन्,’ उनले भने, ‘हामी बाहिरबाट आउनेसँग प्रतिस्पर्धा गर्न सक्दैनौं ।’ एउटै मात्र विकल्प बाहिरी जिल्लाबाट ल्याइने अण्डालाई रोक्नुपर्ने उनको भनाइ छ । ‘यसो गरिएन भने जिल्लाका किसान संकटमा पर्नेछौं,’ उनले भने, ‘बरु मूल्यमा केही समायोजन गर्न सकिएला ।’ स्थानीय तह र प्रशासनलाई ध्यानाकर्षणपत्र बुझाउने तयारी भइरहेको उनले बताए ।

प्रकाशित : भाद्र १३, २०७५ ११:४८
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT