बेपत्ताको प्रमाणपत्र

बेपत्ता भएका परिवारका सदस्यले १२ वर्षदेखि सम्पर्कमा नरहेको भनी अदालतमा निवेदन दिए न्यायिक घोषणा गर्न सकिने
कान्तिपुर संवाददाता

गोरखा — गोरखा नगरपालिका २ का रिठ्ठे सार्की १६ वर्षको छँदा ०२६ सालमा बेपत्ता भए । भाइको नाउँमा रहेको जग्गा भोगचलन गर्दै आए पनि दाजु बाबुरामले आफ्नो नाममा नामसारी गर्न पाएका थिएनन् ।

नयाँ संहिता लागू भएपछि बाबुरामले भदौ ५ मा अदालतमा भाइको मृत्युको न्यायिक घोषणाको माग गर्दै निवेदन दिए । अदालतले छिटोछरितो सर्जमिन गरेर उनलाई बेपत्ता/मृत्यु दर्ताको प्रमाणपत्र दिएको छ ।

नयाँ मुलुकी संहिता लागू भएपछि जिल्ला अदालत गोरखाले बेपत्ता वा मृत्यु भएकाको प्रमाण बुझेर न्याय घोषणा थालेको यो पहिलो हो । नयाँ संहिता लागू भएसँगै नयाँ अभ्यास उक्त निवेदनको कारबाहीमार्फत थालिएको अदालतले जनाएको छ । मुलुकी देवानी संहिता ऐन २०७४ को दफा ४० मा बेपत्ता भएका परिवारका सदस्यले १२ वर्षदेखि सम्पर्कमा नरहेको भनी अदालतमा निवेदन दिए आवश्यक जाँचबुझ गरी बेपत्ता वा मृत्युको न्यायिक घोषणा गर्न सकिने प्रावधान छ ।

Yamaha

‘डोर खटाई गाउँमै पुगेर सर्जमिन गरी ल्यायौं । बेपत्ता भएको मान्छेको नाममा जग्गा पनि रहेछ,’ अदालतका स्रेस्तेदार गोविन्द आचार्यले भने, ‘भारतमा काम गर्न गएको बुझिन आयो । अनि हामीले बेपत्ता/मृत्यु बेहोराको प्रमाणपत्र दियौं ।’ अदालतमा यस्ता निवेदन दिँदा नाता प्रमाणित र स्थानीय तहको सिफारिस अनिवार्य बुझाउनुपर्ने उनले बताए ।

यस्ता निवेदनउपर छानबिनका लागि अदालतले गाउँमै टोली पठाउन सुरु गरेको अदातलतले जनाएको छ । ‘प्रमाणपत्र दिनुपूर्व साँचो–झूटो के हो त्यसको अध्ययन भने गर्छौं,’ स्रेस्तेदार आचार्यले भने । बेपत्ता भनिएका व्यक्ति फर्किएर आए त्यस्ता न्यायिक घोषणा बदर हुने प्रावधान रहेको उनले बताए । ‘फर्किएर आए प्रमाणपत्र पाएपछि भएका काम कारबाही पनि स्वत: बदर हुन्छ,’ उनले भने ।

आधिकारिक निकायबाट मृत्युको न्यायिक घोषणाको आधिकारिक प्रमाणपत्र पाएपछि जटिलता भने हट्ने उनले बताए । यो प्रावधानले सम्पत्तिको कारोबार गर्न सजिलो हुने र सरकारी कार्यालयको कामजकाजमा सजिलो हुने विश्वास लिइएको कानुनव्यवसायी बताउँछन् ।

यस्तो प्रमाणपत्र पाउन १२ वर्षदेखि सम्पर्कमा नभएको र बेपत्ता भएको कारण भने खुल्नैपर्छ । मुलुकी संहिता लागू हुनुपूर्व अदालते अनुमान गर्ने भन्ने भए पनि प्रमाणपत्र दिने व्यवस्था थिएन । प्रमाणपत्रमा सम्भव भएसम्म बेपत्ता भएका बयक्तिको तस्बिर पनि राख्न मिल्ने आचार्यले बताए ।

यस्तो प्रकृतिको एक मात्र निवेदन अदालतमा परेको थियो । नयाँ संहिता लागू भएसँगै अदालतले सेवाग्राहीलाई सम्मान पनि थालेको छ । ‘प्रत्येक महिनाको १ गते अदालतमा आउने पहिलो सेवाग्राहीलाई खादा ओढाएर सम्मान गर्छौं,’ आचार्यले भने । अदालतप्रति विश्वास बढाउन यस्तो गरिएको हो ।

पुरुषले दिए सम्बन्धविच्छेद निवेदन
नयाँ संहिता लागू भएसँगै यहाँको अदालतमा चारजना पुरुषले श्रीमतीसँग सम्बन्धविच्छेद गरिपाऊँ भनी निवेदन दर्ता गराएका छन् । बुधबार मात्र एक पुरुषले निवेदन दर्ता गराए । मुलुकी देवानी संहिता ऐन २०७४ को दफा ९४ को उपदफा १ को (ग) बमोजिम अंगभंग वा शारीरिक वा मानसिक कष्ट हुने कुनै किसमको काम वा जाल प्रपञ्च गरेमा पतिले सम्बन्धविच्छेदको माग गर्न सक्ने प्रावधान छ ।

प्रकाशित : भाद्र १४, २०७५ ०९:११
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT

आत्महत्या रोकथाममा पहल

‘घटना रोकथाममा परिवारका सदस्य जत्तिको भूमिका अरूबाट सम्भव हुँदैन’
प्रतिक्षा काफ्ले

स्याङ्जा — राष्ट्रियस्तरका भलिबल खेलाडीका रूपमा छवि बनाएका बिरुवा गाउँपालिकाका महेश खड्काले केही दिनअघि झुन्डिएर आत्महत्या गरे । घटना अनुसन्धान भइरहेको भन्ने तयारी जवाफ बाहेक प्रहरीसँग उनले किन आत्महत्या गरेका हुन् भन्ने प्रश्नको उत्तर छैन ।

केही महिनाअघि चापाकोट ८ खोरियाघाटकी १२ वर्षीया बालिकाले भुन्डिएर आत्महत्या गरिन् । त्यसको पनि चित्तबुझो कारण प्रहरीको अनुसन्धानमा फेला परेको छैन । बिरुवा ४ का ६१ वर्षीय हरिप्रसाद पोखरेलले झुन्डिएर आत्महत्या गरे । यी केही प्रतिनिधि घटना हुन् ।

जिल्ला प्रहरी कार्यालयको अभिलेखअनुसार स्याङ्जामा आत्महत्या गर्नेमा बालबालिकादेखि वृद्धवृद्धासम्म विभिन्न उमेरका छन् । बिरुवा गाउँपालिका ४ का ६१ वर्षीय हरिप्रसाद पोखरेलले पनि झुन्डिई आत्महत्या गरे । अत्यधिक मादकपदार्थ सेवन तथा पारिवारिक विचलनका कारण उनले आत्महत्या गरेको हुन सक्ने प्रहरीको अनुमान छ । ‘घटना रोकथाममा परिवारका सदस्य जत्तिको भूमिका अरूबाट सम्भव हुँदैन,’ प्रहरी नायब उपरीक्षक प्रकाश विष्ट भन्छन्, ‘रोकथामको मामिलामा प्रहरी संवेदनशील छ । समाजले पनि ध्यान दिनुपर्छ ।’ घटना रोकथामका उपायका लागि अभियानका रूपमा कार्यक्रम चलाइनुपर्नेको उनको भनाइ छ ।

प्रहरीको अभिलेख अनुसार जिल्लामा बर्सेनि आत्महत्याका घटना बढेका छन् । आर्थिक वर्ष ०७५/७६ को दुई महिनामै आत्महत्या गर्नेको संख्या ११ पुगेको छ । ५ पुरुष र ६ महिलाले आत्महत्या गरेका छन् । नौ जनाले झुन्डिएर, एकजनाले विष सेवन र अर्काले नदीमा हाम फालेर प्राण त्यागेका छन् । आव ०७४/७५ मा १८ महिला, ३० पुरुष गरी ४८ जना र ०७३/७४ मा ३५ पुरुष ३२ महिला गरी ६६ जनाले आत्महत्या गरेको तथ्यांक छ ।

०७२/७३ मा ३० पुरुष २३ महिला गरी ५३ र ०७१/७२ मा २७ पुरुष २५ महिला गरी ५२ जनाले आत्महत्या गरेका थिए । आत्महत्या गर्नेमा अधिकांश साक्षरदेखि उच्चशिक्षा पढेकाहरू छन् । घटनाहरूका अनुसन्धान अभिलेखअनुसार धेरैले बिहानको समय, शनिबार र महिनाको आधारमा फागुन र जेठमा बढी आत्महत्या गरेका छन् ।

‘कारणहरू अध्ययन गर्दा अशिक्षा, कमजोर आर्थिक स्थिति, दीर्घरोग, असफल प्रेम र वैदेशिक रोजगारीको नकारात्मक प्रभावस्वरूप अनैतिक सम्बन्ध पनि कारक तत्त्व देखिएका छन्,’ बिष्टले भने, ‘तुलनात्मक रूपमा पढेका र नपढेका बराबरी नै छन् । गरिबी र बेरोजगारी नै धेरैको कारण बुझिएको छ ।’ आत्मबल कमजोर भएको बुझिएकालाई परिवार र समाजले चिनेर बेलैमा हिम्मत दिए आत्महत्या गर्ने सोचाइलाई परिवर्तन गर्न सकिने उनले बताए ।

प्रकाशित : भाद्र १४, २०७५ ०९:११
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT