भौतिक पूर्वाधारमा कमी

नगरपालिका बने पनि बेनीमा आवश्यक जनशक्ति र भौतिक पूर्वाधार छैनन्
बेनीमा ९ प्रतिशत जनता अझै कुवा र खोलाको पानीमा निर्भर
घनश्याम खडका

म्याग्दी — गीतमा बेनीको बजार सुन्दर छ । म्याग्दी र कालीगण्डकी नदीले घेरिएको बजार क्षेत्र तस्बिरमा पनि उत्तिकै सुन्दर छ । नगरपालिकाले भने यहाँ कार्यालय राख्ने उपयुक्त जग्गा पाउन सकेको छैन ।

म्याग्दीको लभर्स हिलबाट देखिएको सदरमुकाम बेनीको बजार क्षेत्र । तस्बिर : कान्तिपुर

बेनी नगरपालिका साबिकका आठवटा गाउँ विकास समिति गाभेर बनेको हो । १० वटा वडा रहेको यो नगरपालिकालाई उपयुक्त पूर्वाधारसहित कार्यालय राख्ने चुनावी वाचा अझै पूरा भएको छैन । स्थानीय तह नेतृत्व लिएका जनप्रतिनिधि सत्ता सम्हालेको डेढ वर्ष पुग्दासम्म पनि कार्यालय र भौतिक पूर्वाधार खोज्दै दिन बितेको बताइरहेका छन् । उपयुक्त भौतिक पूर्वाधार नहुँदा नगरपालिकाको सेवा प्रभावकारी छैन ।

नगरपालिका कार्यालय ब्रिटिस गोर्खा वेलफेयर सेन्टरको जग्गा र भवन कब्जा गरेर बसेको छ । वेलफेयरले परराष्ट्र मन्त्रालयको नाममा जग्गा पास दिएपछि जनप्रतिनिधि अब नगरपालिकालाई भू–संरक्षण कार्यालयको भवनमा सार्नु उपयुक्त हुने बहस गरिरहेका छन् । खारेजीमा परेका विषयगत कार्यालयको सूचीमा रहेको जिल्ला भू–संरक्षण कार्यालयलाई राख्नैपर्ने आवाज पनि एकथरीको छ ।

Yamaha

नगरपालिका कार्यालयको त बिजोग छँदैछ, गाभिएर तीनवटा वडामा रूपान्तरित साबिक अथुंगे गाविस रहेको वडा ६ र ८ का कार्यालय नै छैनन् । साबिकको गाविस कार्यालय भौगोलिक रूपमा वडा ७ मा परेपछि अन्य दुई वडा कार्यालयविहीन भएका हुन् । वडा ८ समितिले उद्योग वाणिज्य संघको कार्यालयमा एउटा कोठा मागेर कार्यालय चलाएको छ ।

‘नगरपालिकाको सदरमुकाम रहेको बेनीमै वडा कार्यालय राख्न समस्या छ । सरकारी भवन छैन, नयाँ बनाउन जग्गा पनि पाएका छैनौं,’ बेनी ६ का वडाध्यक्ष कृष्णबहादुर बानियाँले भने, ‘जनतालाई छिटोछरितो सेवा र योजना दिनुपर्ने हामी भद्रगोलमै काम गरिरहेका छौं ।’ बेनीमा होइन, मंगला गाउँपालिका ४ बरन्जा र मालिका गाउँपालिका ६ रुम गाउँको वडा कार्यालय पनि अलपत्र छन् । यी वडामा कार्यालय राख्ने उपयुक्त घर नभेटदा अर्काको खाली घरमा आश्रय लिएर अस्थायी टुंगो राखिएको छ ।

नगरपालिका बने पनि बेनीमा आवश्यक जनशक्ति र भौतिक पूर्वाधार छैनन् । टेलिफोन, खानेपानी र मोटरबाटोजस्ता पूर्वाधारको सहज पहुँच सबै वडामा समान रूपमा पुगेको छैन । सबै वडा र बस्तीमा ढल र फोहोर व्यवस्थापनमा समस्या छ । व्यवस्थित बस्ती र पूर्वाधार निर्माणको योजना सुरु भएकै छैन । नगर क्षेत्रभित्र कतिपय बस्तीमा दमकल र एम्बुलेन्स पुग्नसक्ने बाटो बनिसकेको छैन । बेनीबाट निक्लने फोहोर व्यवस्थापनको प्रभावकारी योजनामा काम हुन सकेको छैन ।

९५ प्रतिशत ग्रामीण क्षेत्र रहेको बेनी नगरपालिकाले सुविधा दिन नसके पनि कर भने कसेर लिएको छ । ५० रुपैयाँ तिरो तिर्दै आएका नगरवासीले यतिबेला एकीकृत सम्पत्ति कर न्यूनतम १४ हजारदेखि बढी तिर्नुपर्छ ।

‘डेढ वर्ष भयो, अझै कार्यालय राख्ने ठाउँकै खोजीमा भौंतारिएका छौं,’ नगरपालिकाका प्रवक्तासमेत रहेका ८ का वडाध्यक्ष रामकृष्ण बराइलीले भने, ‘आगामी ४ वर्षमा सबै वडा र बस्तीमा मोटरबाटो, खानेपानीजस्ता आधारभूत पूर्वाधार पुर्‍याउनेगरी योजनमा काम थालेका छौं तर समस्य आफ्नै व्यवस्थित कार्यालय भएन भन्ने छ ।’ नगरपालिकाको आन्तरिक स्रोत नै न्यून भएकाले बाधा पुगेको उनले बताए । ‘एकीकृत घरजग्गा कर र अन्य केही करका दायरा थप्नुपर्ने बाध्यता हो,’ उनले भने ।

बेनीमा ९ प्रतिशत जनता अझै कुवा र खोलाको पानीमा निर्भर छन् । केही घरपरिवारलाई परम्परागत ढुंगेधाराको भर छ । खानेपानी तथा सरसफाइ सबडिभिजन कार्यालयका प्रमुख इन्जिनियर ईश्वरीप्रसाद शर्माका साना सहरी आयोजनाअन्तर्गतका ९ सय ४० घरधुरीमध्ये १ हजार ३ सय ७३ घरमा मात्र मिटरसहितको धारा छन् । आधारभूत खानेपानीको मापदण्ड अनुसार नजिकको धारामा पुग्न १ सय ५० मिटर पर र ५० मिटर तल वा माथि पुगेर एक गाग्री खानेपानी लिन कम्तीमा १५ मिनेट समय लाग्ने हो ।

नगर क्षेत्रभित्र पिच र ढलान गरी पक्की सडक ६ किमि मात्रै छ । ९८ किमि कच्ची र १८ किमि ट्रयाक मात्रै खुलेको सडक छन् । कच्ची सडकमा पनि १९ किमिबाहेक अन्य सडक हिउँदमा मात्रै गाडी चल्ने अवस्थामा छन् । नगर क्षेत्रमा एउटा पनि बाल तथा जेष्ठ नागरिकमैत्री उद्यान छैनन् ।

Esewa Pasal

प्रकाशित : भाद्र १४, २०७५ ०९:१३
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT

खेल अभ्यासमा महिला

नियमित अभ्यासमा आउने महिला खेलाडीको संख्या न्यून
छोरीलाई परिवारको हौसलाले खेलमा सफलता
विना थापा

कास्की — एन्फा कास्कीले सञ्चालन गरेको फुटबलको तालिममा जिल्लास्तरको टिमबाट खेल्ने सूचीमा ३० जनाको नाम छ । नियमित अभ्यासमा भने चार जना मात्रै छन् ।

पोखरा रंगशालामा फुटबलको अभ्यास गर्दै महिला खेलाडी । तस्बिर : विना

‘अहिले त तीज लाग्यो होला भन्न सकिन्छ,’ एन्फा कास्की अध्यक्ष मिलन गुरुङ भन्छन्, ‘अभ्यासमा रेगुलर हुने महिला खेलाडीको संख्या सधैं कम हुन्छ ।’ घरपरिवारले छोरीलाई खेल्न पठाउने नगरेसम्म खेलकुदका सबै इभेन्टमा सहभागिता बढाउन गाह्रो हुने उनी बताउँछन् ।

बिहानै उठेर फुटबलको नियमित अभ्यासमा आएको भेटिने पार्वती रानामगरको बुझाइमा छोरीलाई परिवारले कमजोरीको रूपमा लिएसम्म खेल गतिविधिमा सहभागिता बढाउन गाह्रो छ । ‘म्याचको रिजल्ट मात्रै राम्रो चाहने हाम्रो समाजको हेराइ रेगुलर प्राक्टिस गर्नैपर्छ, त्यसका लागि पठाउनैपर्छ भन्नेमा ध्यान दिँदैन,’ उनी भन्छिन्, ‘घरमा मैले पाएको जस्तो वातावरण सबै छोरीले पाए फुटबलमै पनि राम्रो हुनसक्छ ।’ खेलकुदमा लागेका जोसुकैका लागि नियमित अभ्यास आवश्यक हुने उनले बताइन् ।

नयाँगाउँकी धनमाया गुरुङ आमाबाबुले छोराछोरीको इच्छा बुझिदिए समस्या नहुने बताउँछिन् । ‘पहिलो कुरा त खेल्ने रहर भएका छोरीहरूले आमाबुबालाई बुझाउन पनि प्रयास गर्नुपर्छ, यो कुरा दोहोरो भए मात्रै सजिलो हो,’ उनले भनिन्, ‘खेलकुदमा एकैपल्ट जादूले जित हात पर्दैन, रेगुलर प्राक्टिस गर्न जाने वातावरण भइदिए जोसुकैले राम्रो गर्न सक्छन् ।’ अभ्यासमा नियमित नभए पनि म्याचमा एकैपल्ट मौका पाउनेका कारण टिममा तालमेल नमिल्दा महिला फुटबलरले अपेक्षित सफलता हात पार्न नसकेको उनले बताइन् ।

बिहान–बेलुकी पोखरा रंगशालामा भेटिने शीतल गुरुङ फुटबल टिमले खेल्ने भएकाले सबै सदस्यको क्षमता बढाउन र उसको दक्षताअनुसारको भूमिका दिन प्रशिक्षकको पनि भूमिका हुने बताउँछिन् । ‘राम्रो खेल्ने खेलाडी उत्पादन गर्न म्याच पर्खने होइन, प्राक्टिस रेगुलर गरेर कसले कति सक्छ र केमा क्षमता छ त्यही ठाउँ दिइनुपर्छ,’ उनले भनिन्, ‘छोरीको शारीरिक बनोट र क्षमता छोरासँग तुलना नहुने भएकाले उनीहरूलाई खेलमा राम्रो बनाउन सबैको साथ आवश्यक छ ।’ केही समय खेल्न आएर छाड्नेलाई किन आएनन् भनेर खोजी गर्ने गरियो भने राम्रा खेलाडी गुमाउन नपर्ने उनले बताइन् ।

शिक्षण पेसा गर्दागर्दै छाडेर मनिका थापामगर यतिबेला फुटबल खेलमा लागेकी छन् । ‘अभिभावक र समाजले साथ दिए छोरीहरूले फुटबलमा राम्रो गर्न सक्छन्,’ उनले भनिन्, ‘सामाजिक मानसिकतामा परिवर्तन हुन नसक्दाको असर राम्रा खेलाडी उत्पादनमा परेको छ ।’ कसले कुन खेलमा राम्रो गर्नसक्छ भन्ने केही समयको अभ्यासपछि बुझिने भएकाले छोरीको रहर अनुसारको खेल क्षेत्र रोज्न अभिभावकको सधैं साथ हुनुपर्ने उनले बताइन् ।

महिला र पुरुष जसले खेल्न चाहे पनि खेलकुदका नियमित अभ्यास भने निकै कम आयोजना हुने भएकाले अवसर सीमित छ । अझ महिलाको हकमा राम्रो गर्ने खेलाडीको भविष्य उज्जल भए पनि नियमित अभ्यास निकै कम भइरहेको एन्फा कास्की अध्यक्ष गुरुङ बताउँछन् । ‘केटाको खेल्न आउने र खेल्नुपर्छ भन्ने भावना छुट्टै प्रकारको हुन्छ,’ उनले भने, ‘खेल्न चाहने छोरीलाई हौसलाको खाँचो देखिन्छ ।’ राष्ट्रियस्तरको महिला फुटबल टिममा कास्कीले खेलाडी दिन नसक्नुको कारण अभ्यासमा नियमित नहुनु नै प्रमुख रहेको उनले बताए ।

फुटबलको तुलनामा कास्कीमा समूहमा खेलिने भलिबल र बास्केटबलमा महिला सहभागिताको अवस्था राम्रो छ । तर, विद्यालय र कलेजस्तरको अध्ययन सिध्याएपछि खेलकुद क्षेत्रलाई निरन्तरता दिने छात्राहरू निकै न्यून संख्यामा छन् । एथलेटिक्सका विभिन्न इभेन्टमा पनि विद्यालयका स्तरका प्रतियोगिता आयोजना हुँदा मात्रै मैदानमा आउने छात्राको संख्या धेरै हुन्छ । अभ्यासका बेला भने सहभागिता निकै कम हुन्छ ।

राष्ट्रिय भलिबल खेलाडी अरुणा शाहीलाई सुरु–सुरुमा घरपरिवारको साथ नपाउँदा गाह्रो भएको अनुभव छ । ‘स्कुलमा सरहरूले खेलमा भन्दा पढाइमा ध्यान देऊ भनेर गाली गर्थे,’ उनले भनिन्, ‘पछि मैले राम्रो गर्दै गएँ, घरपरिवार र शिक्षकको साथ पाउँदै गएँ । अहिले मलाई खेल्नैपर्छ भन्ने धेरैजना छन् ।’ खेलकुद आफ्नो रुचीमा पनि निर्भर हुने भएकाले नियमित खेल्दै राम्रो गर्दै गए आफू अनुकूलको वातावरण बनाउन सकिने उनले बताइन् । ‘अहिले त स्कुलले पनि खेल खेलाउँछ, खेल्न चाहनेहरूले त्यो अवसरलाई समात्न सक्नुपर्छ,’ उनले भनिन्, ‘खेल क्षेत्रमा लागेकाहरूको भविष्य अब राम्रो हुने अवस्था छ । त्यसैले लागेपछि समर्पित भएर लाग्दा मात्रै आफूले रोजेको इभेन्टमा सफलता पाउन सम्भव हुन्छ ।’ घरपरिवार र समाजले सफलतालाई मात्रै हेर्ने भएकाले आफूले रोजेको खेलको विधामा मिहिनेत गर्नैपर्ने उनले बताइन् ।

भलिबल संघका केन्द्रीय सचिव डीबी नेपाली खेल खेलेर पनि जीविका चलाउने आधार तयार भइसकेकाले खेलाडीले हतास हुनु नहुने बताउँछन् । ‘खेल स्वास्थ्यका लागि त हुँदै हो, यो राम्रो करिअरका लागि पनि हो,’ उनले भने, ‘रुची भएर मात्रै सफल भइँदैन, लगातार मिहिनेत जरुरी छ ।’ अहिले कास्कीका महिला खेलाडीले राष्ट्रिय टिमकी मञ्जु गुरुङलाई हेरेर पनि आफ्नो अभ्यासलाई निरन्तरता दिन रुचाएको उनले बताए ।

भलिबल र फुटबलमा राम्रो गर्नेहरूका लागि धेरै अवसरहरू रहेकाले आशलाग्दा खेलाडीले बीचैमा छाड्न नहुने उनको तर्क छ । ‘पढाइ बिग्रिन्छ भन्ने धारणाले महिलाको सहभागिता कम देखिएको छ,’ उनले भने, ‘तर, खासमा खेलमा राम्रो गर्न सक्नेका लागि पछि त्यही राम्रो पढाइ हुन्छ ।’ कास्कीमा भलिबलमा महिला सहभागिताको अवस्था सन्तोषजनक रहेको उनले बताए । उनका अनुसार जिल्लामा भलिबलमा २५ महिला खेलाडी छन् । यिनमा दुईजना राष्ट्रियस्तरका सटर रहेको उनले बताए ।

प्रकाशित : भाद्र १४, २०७५ ०९:१३
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT