खेल अभ्यासमा महिला

नियमित अभ्यासमा आउने महिला खेलाडीको संख्या न्यून
छोरीलाई परिवारको हौसलाले खेलमा सफलता
विना थापा

कास्की — एन्फा कास्कीले सञ्चालन गरेको फुटबलको तालिममा जिल्लास्तरको टिमबाट खेल्ने सूचीमा ३० जनाको नाम छ । नियमित अभ्यासमा भने चार जना मात्रै छन् ।

पोखरा रंगशालामा फुटबलको अभ्यास गर्दै महिला खेलाडी । तस्बिर : विना

‘अहिले त तीज लाग्यो होला भन्न सकिन्छ,’ एन्फा कास्की अध्यक्ष मिलन गुरुङ भन्छन्, ‘अभ्यासमा रेगुलर हुने महिला खेलाडीको संख्या सधैं कम हुन्छ ।’ घरपरिवारले छोरीलाई खेल्न पठाउने नगरेसम्म खेलकुदका सबै इभेन्टमा सहभागिता बढाउन गाह्रो हुने उनी बताउँछन् ।

बिहानै उठेर फुटबलको नियमित अभ्यासमा आएको भेटिने पार्वती रानामगरको बुझाइमा छोरीलाई परिवारले कमजोरीको रूपमा लिएसम्म खेल गतिविधिमा सहभागिता बढाउन गाह्रो छ । ‘म्याचको रिजल्ट मात्रै राम्रो चाहने हाम्रो समाजको हेराइ रेगुलर प्राक्टिस गर्नैपर्छ, त्यसका लागि पठाउनैपर्छ भन्नेमा ध्यान दिँदैन,’ उनी भन्छिन्, ‘घरमा मैले पाएको जस्तो वातावरण सबै छोरीले पाए फुटबलमै पनि राम्रो हुनसक्छ ।’ खेलकुदमा लागेका जोसुकैका लागि नियमित अभ्यास आवश्यक हुने उनले बताइन् ।

Yamaha

नयाँगाउँकी धनमाया गुरुङ आमाबाबुले छोराछोरीको इच्छा बुझिदिए समस्या नहुने बताउँछिन् । ‘पहिलो कुरा त खेल्ने रहर भएका छोरीहरूले आमाबुबालाई बुझाउन पनि प्रयास गर्नुपर्छ, यो कुरा दोहोरो भए मात्रै सजिलो हो,’ उनले भनिन्, ‘खेलकुदमा एकैपल्ट जादूले जित हात पर्दैन, रेगुलर प्राक्टिस गर्न जाने वातावरण भइदिए जोसुकैले राम्रो गर्न सक्छन् ।’ अभ्यासमा नियमित नभए पनि म्याचमा एकैपल्ट मौका पाउनेका कारण टिममा तालमेल नमिल्दा महिला फुटबलरले अपेक्षित सफलता हात पार्न नसकेको उनले बताइन् ।

बिहान–बेलुकी पोखरा रंगशालामा भेटिने शीतल गुरुङ फुटबल टिमले खेल्ने भएकाले सबै सदस्यको क्षमता बढाउन र उसको दक्षताअनुसारको भूमिका दिन प्रशिक्षकको पनि भूमिका हुने बताउँछिन् । ‘राम्रो खेल्ने खेलाडी उत्पादन गर्न म्याच पर्खने होइन, प्राक्टिस रेगुलर गरेर कसले कति सक्छ र केमा क्षमता छ त्यही ठाउँ दिइनुपर्छ,’ उनले भनिन्, ‘छोरीको शारीरिक बनोट र क्षमता छोरासँग तुलना नहुने भएकाले उनीहरूलाई खेलमा राम्रो बनाउन सबैको साथ आवश्यक छ ।’ केही समय खेल्न आएर छाड्नेलाई किन आएनन् भनेर खोजी गर्ने गरियो भने राम्रा खेलाडी गुमाउन नपर्ने उनले बताइन् ।

शिक्षण पेसा गर्दागर्दै छाडेर मनिका थापामगर यतिबेला फुटबल खेलमा लागेकी छन् । ‘अभिभावक र समाजले साथ दिए छोरीहरूले फुटबलमा राम्रो गर्न सक्छन्,’ उनले भनिन्, ‘सामाजिक मानसिकतामा परिवर्तन हुन नसक्दाको असर राम्रा खेलाडी उत्पादनमा परेको छ ।’ कसले कुन खेलमा राम्रो गर्नसक्छ भन्ने केही समयको अभ्यासपछि बुझिने भएकाले छोरीको रहर अनुसारको खेल क्षेत्र रोज्न अभिभावकको सधैं साथ हुनुपर्ने उनले बताइन् ।

महिला र पुरुष जसले खेल्न चाहे पनि खेलकुदका नियमित अभ्यास भने निकै कम आयोजना हुने भएकाले अवसर सीमित छ । अझ महिलाको हकमा राम्रो गर्ने खेलाडीको भविष्य उज्जल भए पनि नियमित अभ्यास निकै कम भइरहेको एन्फा कास्की अध्यक्ष गुरुङ बताउँछन् । ‘केटाको खेल्न आउने र खेल्नुपर्छ भन्ने भावना छुट्टै प्रकारको हुन्छ,’ उनले भने, ‘खेल्न चाहने छोरीलाई हौसलाको खाँचो देखिन्छ ।’ राष्ट्रियस्तरको महिला फुटबल टिममा कास्कीले खेलाडी दिन नसक्नुको कारण अभ्यासमा नियमित नहुनु नै प्रमुख रहेको उनले बताए ।

फुटबलको तुलनामा कास्कीमा समूहमा खेलिने भलिबल र बास्केटबलमा महिला सहभागिताको अवस्था राम्रो छ । तर, विद्यालय र कलेजस्तरको अध्ययन सिध्याएपछि खेलकुद क्षेत्रलाई निरन्तरता दिने छात्राहरू निकै न्यून संख्यामा छन् । एथलेटिक्सका विभिन्न इभेन्टमा पनि विद्यालयका स्तरका प्रतियोगिता आयोजना हुँदा मात्रै मैदानमा आउने छात्राको संख्या धेरै हुन्छ । अभ्यासका बेला भने सहभागिता निकै कम हुन्छ ।

राष्ट्रिय भलिबल खेलाडी अरुणा शाहीलाई सुरु–सुरुमा घरपरिवारको साथ नपाउँदा गाह्रो भएको अनुभव छ । ‘स्कुलमा सरहरूले खेलमा भन्दा पढाइमा ध्यान देऊ भनेर गाली गर्थे,’ उनले भनिन्, ‘पछि मैले राम्रो गर्दै गएँ, घरपरिवार र शिक्षकको साथ पाउँदै गएँ । अहिले मलाई खेल्नैपर्छ भन्ने धेरैजना छन् ।’ खेलकुद आफ्नो रुचीमा पनि निर्भर हुने भएकाले नियमित खेल्दै राम्रो गर्दै गए आफू अनुकूलको वातावरण बनाउन सकिने उनले बताइन् । ‘अहिले त स्कुलले पनि खेल खेलाउँछ, खेल्न चाहनेहरूले त्यो अवसरलाई समात्न सक्नुपर्छ,’ उनले भनिन्, ‘खेल क्षेत्रमा लागेकाहरूको भविष्य अब राम्रो हुने अवस्था छ । त्यसैले लागेपछि समर्पित भएर लाग्दा मात्रै आफूले रोजेको इभेन्टमा सफलता पाउन सम्भव हुन्छ ।’ घरपरिवार र समाजले सफलतालाई मात्रै हेर्ने भएकाले आफूले रोजेको खेलको विधामा मिहिनेत गर्नैपर्ने उनले बताइन् ।

भलिबल संघका केन्द्रीय सचिव डीबी नेपाली खेल खेलेर पनि जीविका चलाउने आधार तयार भइसकेकाले खेलाडीले हतास हुनु नहुने बताउँछन् । ‘खेल स्वास्थ्यका लागि त हुँदै हो, यो राम्रो करिअरका लागि पनि हो,’ उनले भने, ‘रुची भएर मात्रै सफल भइँदैन, लगातार मिहिनेत जरुरी छ ।’ अहिले कास्कीका महिला खेलाडीले राष्ट्रिय टिमकी मञ्जु गुरुङलाई हेरेर पनि आफ्नो अभ्यासलाई निरन्तरता दिन रुचाएको उनले बताए ।

भलिबल र फुटबलमा राम्रो गर्नेहरूका लागि धेरै अवसरहरू रहेकाले आशलाग्दा खेलाडीले बीचैमा छाड्न नहुने उनको तर्क छ । ‘पढाइ बिग्रिन्छ भन्ने धारणाले महिलाको सहभागिता कम देखिएको छ,’ उनले भने, ‘तर, खासमा खेलमा राम्रो गर्न सक्नेका लागि पछि त्यही राम्रो पढाइ हुन्छ ।’ कास्कीमा भलिबलमा महिला सहभागिताको अवस्था सन्तोषजनक रहेको उनले बताए । उनका अनुसार जिल्लामा भलिबलमा २५ महिला खेलाडी छन् । यिनमा दुईजना राष्ट्रियस्तरका सटर रहेको उनले बताए ।

प्रकाशित : भाद्र १४, २०७५ ०९:१३
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT

खानी दर्ता झन्झटिलो

घरेलुदेखि खानी तथा भूगर्भ विभागसम्म दर्ता गर्दा अनेक प्रक्रिया र ठूलो लागत देखाउनु पर्ने समस्या
प्रकाश बराल

बागलुङ — ताराखोला गाउँपालिका ५ का ओमप्रकाश घर्तीले खानी दर्ता लिएर फर्म सञ्चालनको प्रयास गरे । बीके सप्लायर्स नामक उनले दर्ता गरेको फर्म एक महिना नबित्दै बन्द गरे ।

बागलुङको ताराखोला २ मा रहेको ढुंगाखानीमा काम गर्दै कामदार । तस्बिर : प्रकाश

‘घरेलुमा दर्ता गर्दा २० हजार राजस्व तिरियो,’ उनले भने, ‘इजाजतका लागि खानी विभाग पुग्दासम्म थप ५० हजार खर्च भयो तर, झन्झटिलो प्रक्रियाले गर्दा सानो पुँजी भएकाले खानी सञ्चालन सम्भव देखिएन ।’ आफूले काम गर्न चाहेका अधिकांश स्थानमा पहाडै दर्ता गरेर विभिन्न फर्मले जिम्मेवारी लिइसकेको पाएको उनले बताए । ‘खानीको अध्ययन नै नगरी करोडौंमा किनमेल गर्नेहरू देखेपछि सामान्य लगानीले केही गर्न सकिने देखिएन,’ उनले भने ।

घर्तीसहित नवीन गुरुङ र केही भूगर्भविदको समूहले केही स्थानमा फलाम, तामा, सिसा र ग्रेनाइटजस्ता खानीको सम्भाव्यता खोजी गरेका थिए । विस्तृत अध्ययन गरेर निकासीसमेत गर्न सकिएला भनेर उनले फर्म घरेलु तथा साना उद्योग विकास समितिमा दर्ता गरेका थिए । तर, त्यसलाई खानी तथा भूगर्भ विभागसम्म दर्ता गर्नुपर्ने, त्यसका लागि अनेक प्रकारका झमेला र ठूलो लागत देखाउनुपर्ने समस्याले फिर्ता भएको उनले बताए । घरेलु कार्यालयको समितिका अनुसार वर्षभरि यस्ता धेरै जनाले फर्म विधिवत् अनुमति लिएर काम गर्न खोजेपनि नसकेर दर्ता खारेज गरेका छन् ।

‘यो देश माफियाले चलाउने रहेछ, हामी थोरै लगानीबाट केही गरौं भनेर सकिँदैन,’ घर्तीले भने, ‘निर्माण सामग्री, ढुंगा, गिटी बालुवा ढुवानी गर्नका लागि सप्लायर्स दर्ता गर्दा पनि धेरै लगानी पर्ने भयो ।’ ताराखोलामा ढुंगाखानी पनि छ । घर छाउने, टायल र मार्बल बनाउन मिल्ने ढुंगा प्रशस्त भएकाले उनले सप्लायर्स दर्ता गरेर ढुवानी व्यवसाय सञ्चालनको योजना बनाएको बताए । आफ्नै खरबारीको ढुंगाखानी सञ्चालनका लागि पनि कानुनी जटिलता देखिएको उनले बताए ।

ताराखोलामा अहिलेसम्म एउटा मात्र ढुंगाखानी विधिवत् दर्ता भएको छ । धनबहादुर विकले दर्ता गरेको बाहेक अरू धेरै सञ्चालनमा छन् । तर, अधिकांशले दर्ताको प्रक्रियामा रहेको जवाफ दिन्छन् । पोखरादेखि बुटवलसम्मका घरमा लगाइएका आकर्षक टायल र ढुंगा ताराखोलाबाट पनि जान्छ । ‘वातवरणीय प्रभाव मूल्यांकनसहित धेरै प्रक्रिया पुर्‍याउँदा करोडौं लगानी गर्नुपर्छ,’ घर्तीले भने, ‘स्थानीयले काम गर्नै जटिल प्रक्रियाहरू रहेछन् ।’ नजिकमा बस्ती हुन नहुने, विद्यालय भए पनि नपाइने, सडक लगायतका सार्वजनिकस्थलसमेत नभएको र आफ्नै नाउँमा कम्तीमा २५ रोपनी जमिन भएको जस्ता प्रावधानले सानो पुँजी भएकाहरूले हिम्मत गर्न नसक्ने उनले बताए ।

प्रारम्भिक अध्ययनअनुसार ताराखोलामा ढुंगाखानीसहित तामा र ग्रेनाइट पनि छ । त्यस्तै जिल्लाका धेरै स्थानमा खानी रहेको तथ्यांक छ । पुराना पुस्ताले उत्खनन गरेका धेरै उदाहरणसमेत छन् ।

सडक यातायातको विकास हुनुअघिसम्म विभिन्न गाउँमा स्थानीयले फलाम र तामा खानीबाट उत्खनन गरेर प्रयोगमा ल्याएको इतिहास छ । पुरानो जमानाका खानीका फलामबाट निर्मित घरेलु हतियार र औजारहरू अझै केही गाउँमा भेटिन्छन् । ‘मेरा हजुरबुबाले निकालेको कच्चा तामाका डल्ला अहिले पनि हामीले संरक्षण गरेर राखेका छौं,’ राङखानीका ७७ वर्षीय तुलबहादुर श्रीषले भने, ‘वैज्ञानिक परीक्षण र पगाल्न प्रविधि अभावमा खानीहरू गर्भमै छन् ।’ राँगोको गर्धनजस्ता कच्चा तामाका डल्लाहरू निस्केकाले यो गाउँको नाउँ राङ्गोखानी थियो । अपभ्रंस भएर अहिले राङखानी भएको उनले बताए ।

खानी सञ्चालन गर्ने विषयलाई राजनीतिक दलले चुनावी घोषणापत्रमा सामेल भने गरेका थिए । तर, चुनावको वर्षदिनपछि पनि कुनै पनि संस्थाले उत्खननको काम गरेका छैनन् । खानी उत्खननबारे बागलुङ उद्योग वाणिज्य संघले पनि चासो राख्ने गरेको छ । ‘स्थानीय स्रोतको उपयोगबाट जनतालाई आर्थिकरूपमा समृद्धितर्फ लैजान सकिने भएकाले सम्भावित खानीको उत्खननमा सरकारको ध्यानाकर्षण गराउने काम गरेका छौं,’ अध्यक्ष जयराम भारीले भने ।

प्रकाशित : भाद्र १४, २०७५ ०९:१२
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT