विपन्नको टाउकामा थुप्रियो ऋणभार

२९ घर दलित समुदायमध्ये अधिकांशका घर भूकम्पले भत्किएका छन् । ऋण गरेर घर बनाए पनि नयाँ घरमा अन्न राख्ने धन्सार भने छैन
हरिराम उप्रेती

गोरखा — भूकम्प प्रतिरोधी घर तयार भयो । छानो छाउन नपाउँदा सिरानचोक गाउँपालिका ६ गाँखुको खैरेनीटोलका सुकबहादुर विकको टहरोको बसाइँ लम्बिएको छ ।

बर्खाआगावै नयाँ घरमा सर्ने लक्ष्य लिएका विकले सरकारले उपलब्ध गराएको रकम अपुग भएपछि एक लाख ऋण गरे । ऋण लिएर आधाआधी काम सकेका उनलाई घर सम्पन्न गर्न थप एक लाख ऋण खोज्नैपर्ने भयो । उनलाई गाउँका साहूले थप ऋण पत्याएनन् । पैसा नहुँदा उनको घर निर्माण गत जेठ २६ यता बीचमै रोकिएको छ ।


‘पहिलो र दोस्रो किस्ता गरेर दुई लाख आयो । त्यतिले नपुगेपछि एक लाख गाउँकै साहूसँग दुई रुपैयाँ ब्याजमा ऋण लिए,’ उनले भने, ‘तीन लाखले गारो लगाउने काम सकियो । अहिले फेरि पैसा नहुँदा छानो छाउन पाइनँ ।’ पहिले लिएको ऋणको ब्याज तिर्न धौ–धौ थियो । स्थिति बुझेर साहूले थप ऋण नपत्याएको उनले गुनासो गरे । दुई कोठे घर निर्माण सम्पन्न गर्न अब कम्तीमा दुई लाख लाग्ने उनको अनुमान छ । तेस्रो किस्ताको एक लाख आउने प्रक्रियामा रहे पनि थप एक लाख ऋण गर्नै पर्ने उनले बताए । ‘प्लास्टर गर्न भनेर बालुवा पनि झारेको छु,’ उनले भने, ‘जस्ता किन्नै ५०/६० हजार लाग्छ ।’ उनले ज्याला मजदुरी गरेर जीविका चलाउँदै आएका छन् । ‘हलो जोतेर खाने हो, एक दिन हलगोरु लिएर साहूको खेतमा गए १६ सय आउँछ,’ उनले भने, ‘खान त पुगैकै थियो, ऋणले सक्कियौं ।’

Yamaha


सरकारले घर निर्माणका लागि रकम उपलब्ध गराएका सबै परिवारले निर्धारित मापदण्डकै भूकम्पप्रतिरोधी घर बनाउनुपर्छ । पहिलो र दोस्रो किस्ता पाएर पनि घर निर्माण मापदण्डअनुसारको भएन भने तेस्रो किस्ता पाइँदैन । दुई कोठे भूकम्प प्रतिरोधी घर निर्माण गर्न सरकारले दिएको तीन लाखले नपुग्ने यहाँका अधिकांश भूकम्पपीडितको गुनासो छ ।


‘गारो लागाउने ज्यामीलाई एक दिनको १२ सय दिनुपर्छ । सिमेन्ट बोराको हजार, इँटा एउटैको १७ रुपैयाँ पर्छ । बालुवा ट्रिपको पाँच हजार लिन्छन्,’ विकले भने, ‘यतिका महँगो सामान किनेर तीन लाखले दुई कोठे घर बनाउन कसरी पुग्छ ?’ । उक्त टोलका अधिकांश भूकम्पपीडितको वर्षभरि कमाइ खाने पर्याप्त खेतीयोग्य जमिन छैन । ‘साहूको खेत अँधियामा कमाउँछौं । आधा उब्जनी आउँछ, त्यसैले खाने हो,’ स्थानीय अमृत विकले भने । ज्याला मजदुरी गरेर घरखर्च चले पनि भूकम्पले लगाएको ऋण थेग्नै नसकेको उनले बताए ।


अर्का मीनबहादुर विक दुई कोठे घर बनाउन ६ लाख खर्च भएको बताउँछन् । ‘तीन लाख ऋण गरिसकें । घरको प्लास्टर गर्नै बाँकी छ,’ उनले भने, ‘ऋण कसैले पत्याउँदैनन् । प्लास्टर गर्न नसकेर अहिले टहरोमै बसिरहेको छु ।’ तीन वर्षअघि बनाएको टहरोबाट पनि पानी चुहिन थालेको उनले गुनासो गरे । ‘बर्खा त जसोतसो काट्यौं, जाडो लाग्न लाग्यो अब जस्ताबाट शीत चुहिन्छ,’ उनले भने ।


भूकम्पको लाभग्राही सूचीमा नाम समावेश भएपछि स्थानीय धनमाया कामी घर बनाएर पनि केही पैसो जोगिएला भन्ने सोच्दै थिइन् । ‘तीन लाख आउँछ, डेढ लाखको घर बनाएर बाँकी डेढ लाख बैंकमा राख्ने अनि ब्याजले नुनतेल किन्न पुग्छ भनेर छोरालाई भनेकी थिएँ,’ उनले भनिन्, ‘घर बनाउँदै जाँदा पो थाहा भयो तीन लाखले कहाँ घर बन्नु ? छिमेकीसँग ऋण लिएर पनि पुगेको छैन ।’ यहाँका अधिकांश भूकम्पपीडित ऋण नगरी दुई कोठे घर निर्माण सम्पनै गर्न नसकिने तर्क गर्छन् । निर्माण सामग्री र ज्यालादर महँगिँदा पनि लागत बढेको उनीहरूको भनाइ छ ।


उक्त टोलका २९ घर दलित समुदायमध्ये अधिकांशका घर भूकम्पले भत्किएका छन् । ऋण गरेर घर बनाए पनि नयाँ घरमा अन्न राख्ने धन्सार नहुनु अर्को समस्या छ । ‘तला भएको घर बनाए पैसा पाइँदैन भनेका थिए,’ मीनबहादुरले भने, ‘यस्तै घर बनायौं । यो घरमा सुत्न र खान मात्र मिल्छ, धान र मकै कहाँ राख्ने ?’ भकारी बनाएर भित्र धान राख्दा ओस लागेर कुहिने सम्भावना रहेको उनले बताए । नयाँ घरमा सरेर पहिले बस्दै आएको टहरोमा फलेक बिच्छ्याएर अन्न भण्डारण गर्ने योजना रहेको सुकबहादुर बताउँछन् । ‘दुइ कोठे घरमा सात जनाको परिवार अट्ने कुरो पनि आएन । राखन धरन कहाँ गर्ने,’ उनले भने, ‘पाली हालेर अर्को कोठा थप्ने विचारमा छु । अहिले बस्दै आएको टहरोमा फलेक राखेर त्यहाँमाथि लिपपोत गरे धान राख्न मिल्छ भन्ने लागेको छ ।’


गाखुकै डाडेगाउँका २६ घरपरिवार भने भूकम्पपीडितको लाभग्राही सूचीमा नाम समावेश नभएकोमा चिन्तित छन् । उनीहरूले तीनपटक गुनासो फर्म पनि भरेका छन् । ‘बाहिरबाट हेर्दा घर सग्ला छन्, भित्र गारो सबै चिरिएको छ,’ स्थानीय ठिमबहादुर दानीले भने, ‘पुरानो घरमा बस्न डर भएर कटेज बनाएर बसेको पनि सबैले देखेका छन् तर नाम निक्लँदैन ।’ टहरोको बसाइँ कष्टकर भएपछि केही स्थानीयले पुरानै घर मर्मत गरेर सर्न थालेका उनले बताए । ‘बाबियो र बाख्राको भुत्ला मिसाई माटो मुछेर भ्याङ टालेर पनि पुरानै घरमा केही परिवार सरेका छन्,’ उनले भने ।

Esewa Pasal

प्रकाशित : भाद्र १५, २०७५ १२:४५
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT

फ्रेस हाउसमै कुहिएको मासु

आश गुरुङ

लमजुङ — बेंसीसहर बजार क्षेत्रमै खोलिएको फ्रेस हाउसले कुहिएको मासु बिक्री गरेको भेटिएको छ । यसअघिको अनुगमनमा बेंसीसहर र सुन्दरबजारमा फ्रिजमा कुहिएको मासु राखेर बिक्री गरेको भेटिएको थियो ।

पशु सेवा कार्यालयले राम्रा व्यवसायी भनी प्रमाणपत्र दिएका फ्रेस हाउसले नै कुहिएको मासु बिक्री गरेको खुलासा भएको छ । बिहीबार क्याम्पसरोडस्थित ए टु जेट फ्रेस हाउसमा डी–फ्रिजभित्र कुखुराको मासु कुहिएको अवस्थामा फेला परेको सहायक प्रमुख जिल्ला अधिकारी मनोहर थापाले बताए । करिब ३ किलो मासु गन्हाएको अवस्थामा भेटिएको हो । ‘हामीले नियन्त्रणमा लिएर उक्त मासु गाड्यौं’ उनले भने । कुखुरा, राँगा, खसीलगायतका मासुसमेत एकै ठाउँमा राखेर बिक्री गरिएको भेटिएको उनले बताए ।


भेटेरिनरी अस्पताल तथा पशु सेवा विज्ञ केन्द्रका पशु विकास अधिकृत खिला शर्मा घिमिरेले अनुगमनका क्रममा दर्ता नगरी मासु पसल सञ्चालन गरेको भेटिएको बताए । ‘कतिपय दर्ता गरेका पसलसमेत फोहोर छन्,’ उनले भने, ‘कति मासु पसल दुर्गन्धित छन् । कतिपयले डिफ्रिज राखेका छैनन् ।’ किराना, फलफूल तथा तरकारी पसलमा समेत मासु राखेर बिक्री गरेको उनले बताए । बजारका १५ वटा मासु पसल अनुगमन गरिएकामा अधिकांशको मापदण्ड नपुगेको उनले बताए । बेंसीसहर नगरपालिकाका अधिकृत शम्भु घिमिरेले बजारमा अनुगमन गर्न आएको सुइँको पाउनेबित्तिकै कतिपयले सफा गर्न थालेको भेटिएको बताए । ‘हामी पुग्दा कतिपय हस्याङ–फस्याङ गर्दै सफा गरिरहेको भेट्यौं’ उनले भने । उनका अनुसार मुल्य सूची पनि छैन । ‘मापदण्ड नपुगेका पसललाई मापदण्ड पुर्‍याउन १५ दिने अल्टिमेटम दिएका छौं’ उनले भने ।


दर्ताबिनै पसल सञ्चालन
बेंसीसहरका बजारमा दर्ताबिना नै पसल सञ्चालन गरेको फेला परेको छ । केही ठूला पसल पनि दर्ता नगरी सञ्चालनमा छन् । बेंसीसहरको सहजीदेखि मनाङेचौतारा हुँदै घलेगाउँ चोकसम्म बुधबार गरिएको बजार अनुगमनका क्रममा अधिकांश पसल बिना दर्ता सञ्चालन गरेको भेटिएको सहायक प्रमुख जिल्ला अधिकारी मनोहर थापाले बताए । अनुगमनका क्रममा बजारका भित्रीतर्फका सडकमा खोलिएका पसल प्राय: कुनै पनि दर्ता नगरी सञ्चालन गरिएको भेटिएको छ ।


बजारभित्र पहिलोपटक अनुगमन गरिएको र उनीहरूलाई सचेत गराएको उनले बताए । कतिपयलाई १५ दिनभित्र पुन: उक्त ठाउँमा अनुमगन गरिने र दर्ताको प्रक्रियामा नजानेलाई कारबाहीको दायरमा ल्याउने चेतावनी दिएको उनले बताए । तर, बजार अनुगमनमा कुनै कैफियत देखिए पनि कारबाही नभएको भन्दै व्यवसायीको मनोबल बलेको उपभोक्ताको
टिप्पणी छ ।


उपभोक्त मञ्च लमजुङका अध्यक्ष डम्बरबहादुर अधिकारीका अनुसार अधिकांश पसलमा म्याद नाघेका सामान फेला परेको छन । त्यस्ता सामानलाई अनुगमन टोलीले नियन्त्रणमा लिएको छ ।


लमजुङ उद्योग वाणिज्य संघका तृतीय उपाध्यक्ष अशोक अधिकारीका अनुसार बजारका पसलमा देखिएका पुराना ढक–तराजु हटाएर डिजिटल तराजु राख्नसमेत निर्देशन दिइएको छ । पसलमा मूल्यसूची नटाँसेको पाइएकाले यसलाई टाँस्न र सामान बिक्री गर्दा अनिवार्य रूपमा बिल उपलब्ध गराउन निर्देशन दिइएकोउनले बताए ।

प्रकाशित : भाद्र १५, २०७५ १२:४४
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT