जमिन भासियो

कान्तिपुर संवाददाता

पर्वत — निरन्तरको वर्षापछि पानी जम्दा कुश्मामा जमिन भासिन थालेको छ । कुश्मा–ज्ञाँदी झोलुंगे पुल र बडागाउँको साविक जिल्ला पशुसेवा कार्यालयको भवन आसपासमा निरन्तर भासिएको छ ।

पर्वतको कुश्मा–५ बडागाउँको लभ्लीहिलमा भासिएको जमिन । तस्बिर : अगन्धर

लभ्लीहिल, अस्पताल परिसर, जिल्ला प्रशासन, राष्ट्रिय अनुसन्धान, बौद्ध गुम्बा र जिल्ला समन्वय समिति भवनलगायत रहेका क्षेत्रमा जमिन भासिएका छन् । बिहीबार र शुक्रबार दिनभर भएको वर्षाले कालोपत्रे सडकसहित जमिन भासिंदा बडागाउँको लभ्लीहिलमा ६ घर जोखिममा परेका छन् ।

रेडक्रस चोकदेखि कुश्मा–बलेवा यान्त्रिक पुल जोड्ने सडकको करिव १० मिटर भासिएको छ । सडकको दुवै तर्फका घर जोखिममा परेपछि स्थानीयमा आश्चर्य र त्रासको वातावरण छ ।

‘हिजो बेलुकासम्म भासिने क्रम रोकिएन,’ स्थानीय ताराबहादुर थापाले भने, ‘रातभर बत्ती बालेर जागै बसियो ।’ आसपासका ऋषिबहादुर थापा र टंक रेग्मी लगायतका परिवार रातभर जाग्राम बसेको उनले बताए ।

Yamaha

भासिएको जमिन र वरपरका घर जोगाउन कुश्मा नगरपालिकाले काम सुरु गरेको छ । सडक भासिएपछि बडागाउँ हुँदै उपल्लो बजार जाने सडक शुक्रबारदेखि अवरुद्ध भएको छ । बडागाउँ क्षेत्रमा वितरित पानीको आपूर्ति पनि रोकिएको छ ।

कुश्मा–ज्ञादी अग्लो पुलनेर भासिएको जमिन दुई साताअघि नगरपालिकाले पुरेको भएपनि दुइ दिनको झरीमा बडागाउँ क्षेत्रमा भेल पसेपछि पुन: जमिन भासिने क्रम सुरु भएको हो । साबिकको जिल्ला पशु सेवा कार्यालय र जिल्ला जनस्वास्थ्य कार्यालयको पर्खाल नजिकै भासिएको जमिन पुरेपनि फेरि घटना दोहोरिनसक्ने डर नहटेको स्थानीय होटलव्यवसायी रामु अधिकारीले बताए । स्थानीय तहमा विषयगत इकाइका रूपमा रहनेगरि खारेजीमा परेको पशुसेवा कार्यालयको भवनमा अहिले प्रमुख जिल्ला अधिकारीको निवास छ ।

दुई महिनाअघि भासिएको राष्ट्रिय अनुसन्धान कार्यालयको भवन हालसम्म रोकथाम भएको छैन । अनुसन्धान अधिकृतकै कार्यकक्षमा जमिन भासिएको हो । भासिने क्रम बढेर निर्माणाधीन जिल्ला प्रशासनको भवन समेत जोखिममा परेको छ ।

निर्माणाधिन भवनका लागि पानी संकलन गर्न बनाइएको ट्यांकीसमेत भासिएको स्थानीयले बताए । दुई महिनाअघि भासिएको जमिन रोकथाम नहुँदा दायाँबायाँ बढै गएको स्थानीयले बताएका छन् । करिव पाँच करोड रुपैयाँको लागतमा निर्माणाधिन जिल्ला प्रशासन भवन समेत भासिन थालेपछि कर्मचारी त्रसित छन् ।

बौद्ध गुम्बाजनिकैको डिल भासिएर पहिरो गएपछि आसपासका बासिन्दा गत महिनादेखि त्रसित छन् । डिलमा भएको बाँसका झ्याङ र ठुला रुखसहितको ढिस्कोसहित खसेको पहिरो करिव दुई सय मिटर तल कालीगण्डकी किनारमा पुगेको छ । पहिरो बढ्नसक्ने चिन्ताले रातभरि जाग्राम बस्ने गरेको स्थानीय ज्ञानुकुमारी कुँवरले बताइन् । यसपटक धेरै वर्षा भएका कारण ठाउँ ठाउँमा भासिएपछि कुश्मा नगरपालिकालाई समेत टाउको दुखाइ भएको छ ।

नगरपालिकाले भासिएका स्थानमा तत्कालै रोकथाम गरिरहेको नगरप्रमुख रामचन्द्र जोशीले बताए । ‘यो वर्ष धेरै ठाउँमा भासिएर हामीलाई तनाव छ । नसोचेको ठाउँमा भासिएको छ,’ उनले भने । प्राकृतिक प्रकोप नियन्त्रणका लागि बिनियोजित बजेटले नपुगेपछि अन्य शीर्षकबाट रकम छुट्याएर काम गरिएको उनले बताए । जिल्ला विपत व्यवस्थापन समितिका संयोजक एवं प्रमुख जिल्ला अधिकारी गुरुदत्त ढकालले कुश्माभर पानीको उचित निकास नहुँदा भासिने क्रम बढेको बताए ।

‘प्रशासन आसपासमा पहिल्यैदेखि भासिएको हो,’ उनले भने, ‘वरपरबाट आउने पानीको व्यवस्थापन गर्नसके रोकिन्छ ।’ केही दिनयता निरन्तर झरी परेकाले रोकथाम गर्न समस्या भएको बताए । जिल्ला समन्वयको भवन समेत भासिएकाले रोकथामका लागि छलफल भइरहेको उनले बताए । कुश्मामा भासिएको जमिनको अवस्थाबारे भुगर्भशास्त्रीसँग सल्लाह गर्न आवश्यक रहेको जानकारले बताएका छन् ।

Esewa Pasal

प्रकाशित : भाद्र १७, २०७५ १०:२९
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT

विद्यालयमा दिवाखाजा

विद्यार्थी कक्षामा नियमित हुने र विद्यालय अवधिभर ढुक्कले बस्ने
विद्यालयले गाउँमै उत्पादित अन्नको खाजा खुवाउनुपर्ने
अगन्धर तिवारी

पर्वत — पैयुँ गाउँपालिकाले मातहतका सबै सामुदायिक विद्यालयमा दिवाखाजा कार्यक्रम सञ्चालन गर्ने भएको छ । यसका लागि गाउँसभाले १२ लाख रुपैयाँ बजेट छुट्याएको छ ।

पर्वतको कुश्मा–९ को सार्वजनिक माविमा खाजा खाँदै बालबालिका ।तस्बिर : अगन्धर

सबै २८ वटै सामुदायिकमा कक्षा ५ सम्म खाजा कार्यक्रम सञ्चालन गरिने नगरपालिकाले जनाएको छ । पैयुँका २८ सामुदायिक विद्यालयमध्ये केहीमा खाजा कार्यक्रम सुरु भएको छ भने केहीमा सञ्चालनको तयारी थालिएको छ ।

विद्यार्थीहरू कक्षामा नियमित हुने र विद्यालय समयसम्म ढुक्कले बस्ने निष्कर्षसहित उक्त कार्यक्रम सञ्चालन गर्न लागिएको गाउँपालिका अध्यक्ष खगेन्द्रप्रसाद तिवारीले बताए । ‘विद्यार्थी उपस्थिति र शैक्षिक अवस्थाबारे अध्ययन गर्न लगायौं,’ उनले भने, ‘सामुदायिकका धेरैजसो विद्यार्थी भोक लागेरै कक्षा छोड्ने निष्कर्ष आयो । कतिपय बिहान भोकभोकै स्कुल आउँदारहेछन् ।’ सबैजसो विद्यालयमा गरिएको अध्ययनले १२ वर्षमुनिका धेरैजसो बालबालिका विद्यालय समयअगावै कक्षा छोड्ने देखिएको उनले बताए ।

गाउँपालिकाले सबै विद्यालयबाट विद्यार्थी संख्या पठाउन निर्देशन दिइसकेको छ । विद्यार्थी संख्याका आधारमा विद्यालयमा रकम पठाइने प्रमुख प्रशासकीय अधिकृत उज्ज्वल भुसालले बताए । ‘विद्यार्थी संख्याका आधारमा विद्यालयको खातामा रकम जम्मा गरिन्छ,’ उनले भने, ‘विद्यालयले गाउँमै उत्पादित अन्नको खाजा खुवाउनुपर्छ ।’

गाउँपालिकाले खाजा कार्यक्रमका लागि छुट्टै मापदण्ड बनाएको छ । खाजामा गेडागुडी र किन्नैपर्ने बाहेक बजार र प्याकेटका खाजामा प्रतिबन्ध छ । गाउँमा उत्पादन हुने धान, गहुँ, मकै, कोदो, भटमास, आलुको खाजा बनाउनुपर्छ । त्यसमा चना, मैदा, आटा, नुन तेल, चिनीलगायत अत्यावश्यकबाहेक बजारको खाद्यान्न किन्न पाइँदैन । बजारमा पाइने प्याकेटका खानेकुरा पूर्णरूपमा निषेध गर्नुपर्छ । गाउँपालिकाले गरेको निर्णय विद्यालय व्यवस्थापन समितिले पास गरेर विद्यार्थीसंख्यासहित गाउँपालिकामा विवरण पठाउनुपर्छ ।

यसरी पठाएको विवरणका आधारमा गाउँसभाको निर्णयअनुसार विद्यालयमा खाजाखर्च बापतको रकम पठाइन्छ । विद्यालयले मासिक रूपमा खाजाखर्च रकमको हिसाब गाउँपालिकामा पठाउनुपर्छ । गाउँकै खाद्यान्न खुवाउँदा विद्यार्थी र स्थानीय सबैलाई फाइदा पुग्ने भन्दै व्यवस्थापन समितिले यो निर्णयको स्वागत गरेका छन् । ‘यो निकै राम्रो निर्णय हो,’ हुवासको जनसेवा संस्कृत माविका अभिभावक लालबहादुर प्रधानले भने, ‘गाउँमै फलेको अन्न पोसिलो र स्वस्थकर हुन्छ, फलाउनेले दुई–चार पैसा कमाउँछन् ।’

पैयुँका सबैजसो सामुदायिक विद्यालयमा विद्यार्थी संख्या घट्दो क्रममा छ । खर्च हालेरै पनि सन्तानलाई बोर्डिङ स्कुलमा पढाउने अभिभावकको चाहनाले गाउँगाउँमा निजी विद्यालयको प्रभाव बढ्दो छ । यही प्रभावले सामुदायिकमा विद्यार्थी घटेको विद्यालयले जनाएका छन् । सामुदायिकमा सुरु गरिएको खाजा कार्यक्रमले विद्यार्थी बढ्ने अनुमान गरिएको पैयुँका विद्यालय स्रोतव्यक्ति रामप्रसाद काफ्लेले बताए ।

सामुदायिक विद्यालयमा अधिकांश विपन्न मजदुर र कमजोर आर्थिक अवस्थाका परिवारका केटाकेटी भर्ना हुने गरेका छन् । कतिपय परिवार खाद्यान्नकै लागि सानै उमेरका बालबालिकालाई काममा पठाउने चलन छ । घरमा भरपेट खान नपाएका बालबालिकाको कक्षा छोड्ने दरसमेत बढ्दो छ ।

यही समस्या हटाउन गाउँपालिकाले परीक्षणका रूपमा भदौ १ देखि ‘दिवा खाजा’ कार्यक्रम सञ्चालन गरेको हो । कार्यक्रमको प्रभावकारिता भए कार्यक्रम निरन्तर गरिने अध्यक्ष तिवारीले बताए । ‘खाजाको व्यवस्थापनले विपन्न परिवारका छोराछोरी विद्यालयमा टिकाउने अपेक्षा हो,’ उनले भने, ‘यो वर्षको प्रभावकारिता अध्ययन गरेर निरन्तर गर्छौं ।’

गाउँपालिकाले दिवा खाजा कार्यक्रम टिकाउन आन्तरिक स्रोतबाटै बजेट व्यवस्थापन गर्ने तयारी गरेको छ । जसका लागि विभिन्न सिफारिस शुल्क, एकीकृत सम्पत्ति कर लगायतको आन्तरिक आम्दानीको केही प्रतिशत रकम यो कार्यक्रमलाई छुट्याउन गाउँसभाको बैठकले निर्णय गरेको छ ।

यसअघि पर्वतकै महाशिला गाउँपालिकाका सबै विद्यालय र कुश्मा नगरपालिकाका केही विद्यालयमा दिवा खाजा कार्यक्रम सञ्चालित छ । यो कार्यक्रम सञ्चालन गरेका विद्यालयहरूले विद्यार्थी नियमित र पढाइको स्तरमा समेत सुधार आएको दाबी गरेका छन् ।

प्रकाशित : भाद्र १७, २०७५ १०:२८
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT