गुर्जावासीले लालपुर्जा पाउँदै

जग्गाको नक्सांकन नहुँदा गुर्जाका २२० घरपरिवारले वर्षौंदेखि जोतभोग गरे पनि जग्गाधनी पुर्जाविहीन
खेतीयोग्य जमिन व्यक्तिको नाममा दर्ता नहुँदा गुर्जावासी कागजीरूपमा भूमिहीन
घनश्याम खडका

म्याग्दी — जिल्लाको सबैभन्दा दुर्गम धौलागिरि गाउँपालिका १ गुर्जावासीले जग्गाधनी पुर्जा पाउने भएका छन् । नापी कार्यालयले जग्गाको नक्सांकन नगर्दा गुर्जाका २ सय २० घरपरिवार वर्षौंदेखि जोतभोग गरे पनि जग्गाधनी पुर्जाविहीन छन् ।

म्याग्दीको दुर्गम धौलागिरि गाउँपालिका १ मा पर्ने गुर्जा गाउँ । तस्बिर : कान्तिपुर

भोगचलन गर्दै आएको आवादी जग्गाको लालपुर्जा उनीहरूको मागअनुसार दिइने जिल्ला प्रशासन कार्यालयले जनाएको छ । ‘गुर्जामा वर्षौंदेखि नापी र मालपोतको समस्या छ । आगामी असोज तेस्रो साता नापी र मालपोतसम्बन्धी घुम्ती शिविर गरेर उनीहरूको प्रमाण पुगेसम्मका पुर्जा वितरणको तयारी गरिरहेका छौं,’ प्रमुख जिल्ला अधिकारी लीलाधर अधिकारीले भने, ‘स्थानीय तह र जनताको माग भएकाले यो सम्बोधनका लागि हामी गृहकार्य गरिरहेका छौं ।’

घुम्ती शिविरमा स्वास्थ्य र अन्य अतिआवश्यक सरकारी सेवा पनि सञ्चालन गर्ने योजना रहेको उनले बताए । गुर्जाको नक्सा ०३३ सालमा नापी कार्यालयका कृष्ण ज्यापूले तयार पारेका थिए ।

Yamaha

हालसम्म प्रचलनमा रहेको उक्त नक्सामा बस्तीयोग्य जग्गाको दर्ता गरे पनि खेतीयोग्य जमिन व्यक्तिको नाममा दर्ता नहुँदा गुर्जावासी जोतभोग गरे पनि कागजीरूपमा भूमिहीन बनेका हुन् । साबिक गुर्जा गाविसको ६ नम्बर वडामा ३, ८ वडामा १ र ९ नम्बर वडामा पाँच कित्ता जग्गा मात्र व्यक्तिको नाममा दर्ता छ । त्यसबाहेक बस्तीका अधिकांश लालपुर्जाविहीन छन् ।

भौगोलिक रूपमा गुर्जा जिल्लाको दोस्रो ठूलो बस्ती हो । २ सय ८५ वर्ग किमि क्षेत्रफलमा फैलिएको गुर्जाको २१ रोपनी क्षेत्रफलमा मात्र बस्ती छ । न्यवहारमा गुर्जावासीले जग्गा जमिनको भोगचलन गर्दै आए पनि कानुनी रूपमा लालपुर्जा नहुँदा अंशबन्डा र खरिद–बिक्रीमा समस्या छ । स्थानीय सरकारले नापी र मालपोतको समस्या सुल्झाउन प्रशासनमार्फत सरकारलाई आग्रह गरेको थियो ।

‘सरकार आएन, हामीलाई कानुनी ज्ञान भएन । खेतीपाती र जंगलमा आश्रित भएकाले व्यवहारमा जग्गाको किन–बेच र अंशबन्डा भए पनि कसैले जालसाजी नगर्ने हँदा समस्या भएन,’ वडाध्यक्ष झकबहादुर छन्त्यालले भने, ‘अहिले जमाना फेरियो, कानुनी र कागजी समस्या देखियो ।’ व्यवहारमा जग्गा जमिनको अंशबन्डा र खरिद–बिक्री भएर भोगचलनमा रहे पनि कानुनी रूपमा भने मालपोतमा स्रेस्ता कायम भएको छैन ।

पछिल्ला दिनमा गुर्जामा पुस्तौंदेखिको जग्गाको नामसारी र अंशबन्डाका समस्या बल्झन थालेका छन् । लालपुर्जा भएका जग्गा पनि व्यवस्थित छैनन् । कामकाजमा सजिलोका लागि समुदायले गुर्जा गाउँलाई वंश र घरको आधारमा ९ वडामा विभाजन गरेका छन् । सामाजिक जीवनलाई सञ्चालन गर्न समुदायले वंश हस्तान्तरणका आधारमा वडा कायम रहने व्यवस्था मिलाएका छन् ।

समुद्र सतहबाट ३ हजार २ सय २० मिटर उचाइमा अवस्थित गुर्जा छन्त्याल जातिको सबैभन्दा ठूलो बस्ती पनि हो । जिल्लाकै लुलाङ, मुदीगाउँ र बागलुङको ढोरपाटन क्षेत्रबाट गरी जम्मा तीनवटा बाटाबाट गुर्जा पुग्न सकिन्छ ।

Esewa Pasal

प्रकाशित : भाद्र २१, २०७५ ०९:१५
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT

बजारकै खानेपानीमा ‘कोलीफर्म’

कोलीफर्म मिसिएको पानीले झाडापखाला र टाइफाइडलगायतका रोगको महामारी हुने
खोलाको पानी सोझै ट्यांकीमा राखेर घरघरमा वितरण
प्रकाश बराल

बागलुङ — सदरमुकाममा वितरित खानेपानीमा दिसामा पाइने कोलीफर्म जीवाणु फेला परेको छ । पानीका नमुना परीक्षणबाट यस्तो पाइएको हो ।

त्रिवि शिक्षण अस्पतालका विद्यार्थीले यहाँको पानीको परीक्षणका लागि नमूना संकलन गरेका थिए । उक्त नमुना धौलागिरि अञ्चल अस्पतालमा परीक्षण गर्दा कोलीफर्म भएको पाइएको ल्याब टेक्नोलोजिस्ट सुरज बरालले बताए ।

वितरित पानीमा यस्तो पाइएपछि सावधानी अपनाउन उपभोक्तालाई सचेत गराउने काम सुरु गरिएको छ । वितरण अघि शुद्धीकरणको व्यवस्था नहुन्जेल पानी शुद्ध पारेर मात्रै उपभोग गर्नु उचित हुने जनस्वास्थ्य प्रमुख दीपकप्रसाद तिवारीले बताए ।

सदरमुकामका लागि १५ किमि पश्चिमको रेश र भुँदीखोलाबाट पानी ल्याइएको छ । खोलाको पानी सोझै ट्यांकीमा राखेर घरघरमा वितरण गरिएको छ । उक्त पानीमा कोलिफर्म भेटिएको सुनेर बजारवासीमा सतर्क भएका छन् । पानी उमालेर मात्र खानका लागि डिभिजन खानेपानी कार्यालय, जनस्वास्थ्य कार्यालय र प्रशासनले पनि सर्वसाधारणमा अपिल गरेका छन् ।

‘समस्या देखिएकाले पानी उमालेर मात्र खान सल्लाह दिएका छौं,’ खानेपानी उपभोक्ता संस्थाका प्रबन्धक हिमालप्रसाद शर्माले भने, ‘तत्काल समाधानको बाटो खोजिरहेका छौं तर पूर्वसतर्कता अपनाउनै पर्छ ।’ परीक्षणका लागि ल्याएको रेश खोलाको पानीमा अत्यधिक कोलीफर्म भेटिएको हो ।

त्यसबाहेक भुँदीखोलाको पानीमा प्रतिएक सय मिलिलिटरमा ८२ प्रतिशत, ट्यांकीमा २० प्रतिशत, भकुन्डेको मुहानमा १४ प्रतिशत र उपभोक्ताको धारामा १३ प्रतिशत कोलिफर्म भेटिएको प्राविधिक बरालले जानकारी दिए । पानीको धामिलोपना जाँच्ने क्रममा कोलीफर्म पनि जाँच गरिएको थियो । कोलीफर्म मिसिएको पानी पिएमा झाडापखाला र टाइफाइड लगायतका रोगको महामारी हुने तिवारीले बताए ।

खानेपानी डिभिजन कार्यालय प्रमुख शिखरचन्द्र केसीले भने पानी शुद्ध पार्ने पद्धतिअनुसार वितरण भएको दाबी गरेका छन् । ‘हामीले शुद्धीकरण गराएर पानी खुवाएका छौं । त्यस्तो केही छैन,’ उनले भने ।

शुद्धीकरणको काम केही महिनादेखि गर्दै आएको उनले दाबी गरेका छन् । विद्यार्थीले एक सताअघि संकलन गरेको नमुना परीक्षण गरेको उनले बताए । केसीले सामाजिक सञ्जालमा स्टाटस लेखेरै पानी शुद्ध रहेको दाबी गरिरहेका छन् ।

खानेपानी शुद्ध वितरण गर्न मंगलबार उच्च अदालत पोखराको बागलुङ इजलासले खानेपानी उपभोक्ता संस्था, डिभिजन र नगरपालिकाको नाउँमा आदेश जारी गरेको थियो । विपक्षीले चित्तबुझ्दो प्रतिउत्तर नगरेको भन्दै अन्तरिम आदेशलाई सदर गरेको भोलिपल्टै पानीमा कोलीफर्म प्रमाणित भएको हो ।

हाल बागलुङ बजारमा वितरण गरिएको पानीको ट्यांकी खुला छाडिएको छ भने मुहानमा सामान्य फिल्टरसमेत नगरी खोलाकै पानी मिसाइएको उपभोक्ताले आरोप लगाएका छन् ।

०६४ सालमा बागलुङ नगरभित्र शुद्ध खानेपानी खुवाउने भन्दै नगरपालिकासँग सम्झौता गरेर संस्थाले जिम्मा लिएको थियो । नेपाल सरकारको सहलगानीमा दुई वर्षभित्र काठेखोलाको पानी ल्याउनेगरी लिफ्ट प्रविधि निर्माणको काम पनि सुरु भएको छ ।

डिभिजन र संस्थाले अदालतमा भने उक्त आयोजना पूरा नभएसम्म पानी शुद्ध पार्न नसकिने जिकिर गरेका थिए ।

मानव स्वास्थ्यमा खेलवाड हुने विषयमा दिएको प्रतिउत्तर अदालतले पनि चित्त नबुझ्ने भन्ने ठहर गरेको थियो । यसअघि बागलुङ बजारभित्रका ३० हजार जनसंख्यालाई खानेपानीको प्रबन्ध गरिरहेकोमा बढेको सहित ५० हजारलाई पानी खुवाउनेगरी आयोजना सञ्चालनमा छ ।

प्रकाशित : भाद्र २१, २०७५ ०९:१४
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT