तरकारी खेतीलाई सिँचाइ पोखरी

अगन्धर तिवारी

पर्वत — कुश्मा नगरपालिका १ को पाङमा वर्षाको पानी संकलन गरी सिँचाइ गर्न पोखरी निर्माण गरिएको छ । स्थानीय किसानको व्यावसायिक तरकारी खेतीमा सिँचाइ सुविधा पुर्‍याउन पोखरी बनाइएको हो ।

पर्वतको कुश्मा नगरपालिका १ पाङमा निर्मित सिँचाइ पोखरी । तस्बिर : कान्तिपुर

नगरपालिकाको ८ लाख ५० हजार रुपैयाँ र स्थानीयको १ लाख ३० हजार बराबरको श्रमदान गरी पोखरी निर्माण भएको हो । स्थानीय किसानले व्यावसायिक तरकारीमा सिँचाइको समस्या भएपछि पोखरीको माग गरेका थिए । ‘जुठेल्नाको पानीका भरमा तरकारी लगाउँथ्यौं,’ होमनाथ सुवेदीले भने, ‘उब्जनी राम्रो हुन्छ । पानीकै समस्या भयो ।’

पानीको समस्या नभए प्रत्येक परिवारले टनेलभित्र तरकारी खेती गर्नेगरी समूह गठन गरेको उनले बताए । समूह गठनपछि व्यावसायिक तरकारी खेतीमा लागेका किसानले अघिल्लो वर्ष नगरपालिकामा सामूहिक योजना माग गरेका थिए ।

Yamaha

मुख्य उर्वरभूमि भएर पनि यहाँ सिँचाइ अभावमा हिउँदे खेती गर्न समस्या थियो । कुश्मा नगरपालिकाको वडा नम्बर १ मा पर्ने पाङको टारस्थित १४ हेक्टर खेतमा हिउँदे सिजनमा बेमौसमी तरकारी खेती गर्न पोखरीको पानीले सहज हुने स्थानीयको अपेक्षा छ । पोखरीको पानीले आसपासका १ सय ४० किसानले प्रत्यक्ष लाभ लिनेछन् । १९ मिटर लम्बाइ, १४ मिटर चौडाइ र ३ मिटर गहिराइको पोखरीमा करिब आठ लाख लिटर पानी भर्न मिल्छ ।

पोखरीको चारैतिर घेरिएको फाँटमा वर्षाको एक सिजनमा आकाशे पानीको भरमा धान खेती हुन्छ । हिउँदको समयमा चाहिने सिँचाइ नहुँदा धेरै जमिन बाँझिएको छ । ‘हामीले व्यववसायिक रूपमै तरकारी खेतीको अवधारणा बनाएर समूह गठन गर्‍यौं,’ स्थानीय शंकर सुवेदीले भने, ‘टनेलभित्र लगाएको तरकारी सुक्यो ।’ हिउँदमा लामो समय खडेरी पर्दा पानीको अभाव भएपछि दीर्घकालीन विकल्प खोज्न समूहका सबै सदस्य लागिपरेका हौं ।’

पोखरी निर्माण सम्पन्न भएपछि उपभोक्ताहरूले हर्षबढाइँ गरेका थिए । हरेकले टनेलभित्र लगाउने तरकारीमा आलोपालो व्यवस्थित सिँचाइ गर्दा हिउँदे खेतीलाई सहज हुने किसानले बताए । पोखरीमा वर्षाको आकाशे पानी संकलन हुन्छ । हिउँदका लागि स्थानीय मूलमा खेर जाने पानी जम्मा गर्न कुलो बनाइएको छ । मूलबाट निस्किएको पानी स्थानीयले नुहाउन र खानेपानीका लागि प्रयोग गर्छन् । प्रयोग गरेर खेर गएको पानी पोखरीमा जम्मा गरेपछि सिँचाइ गर्न मिल्छ ।

पोखरीमा जम्मा हुने पानी ल्याउन र सिँचाइ गर्न कुलो पनि निर्माण गरिएको छ । कुश्माका नगरप्रमुख रामचन्द्र जोशीले नवनिर्मित पोखरीको उद्घाटन गरे । कार्यक्रममा बोल्दै जोशीले नगरपालिकाकै उर्वरभूमि पाङमा सिँचाइ अभावले अब समस्या नहुने बताए । ‘तराईमा राम्रो दाङ र पहाडमा राम्रो पाङ भन्ने उखानै छ,’ जोशीले भने, ‘उखानअनुसार अब साँच्चिकै राम्रो बनाउन नगरपालिकाको भूमिका बढाउँछौं ।’ कुश्माका उपप्रमुख सीता काफ्ले लामिछानेले नगरवासीहरूको समृद्धिका लागि पूर्वाधार विकासमा जोड दिनुपर्ने बताइन् ।

Esewa Pasal

प्रकाशित : भाद्र २२, २०७५ १०:०८
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT

जमिन भासिँदै

कोठा सर्दै, कार्यालय चलाउँदै राष्ट्रिय अनुसन्धान जिल्ला कार्यालय
अगन्धर तिवारी

पर्वत — अघिल्लो वर्षको भदौमा राष्ट्रिय अनुसन्धान जिल्ला कार्यालयका अनुसन्धान अधिकृतकै कार्यकक्ष भासिएको थियो । कार्यालय समयमै कार्यकक्ष भासिएको थियो ।

पर्वतको जिल्ला समन्वय समिति र प्रशासन आसपासमा जमिन भासिएपछि भत्किएको नवनिर्मित जिल्ला प्रशासनको भवन । तस्बिर : अगन्धर

तत्कालीन जिल्ला विकास समिति र जिल्ला प्रशासनको साझा भवनमा कार्यालय रहेको राष्ट्रिय अनुसन्धानको जिल्ला कार्यालय गत सात यस्तै घटना भयो । गत वर्ष सरेको अनुसन्धान अधिकृतको कार्यकक्ष पुन: भासिएपछि अर्को अस्थायी कोठामा कार्यालय सञ्चालन भइरहेको छ ।

यति मात्रै होइन जिल्ला प्रशासनको नवनिर्मित भवन नजिकै ठूलो भ्वाङ परेको छ । अघिल्लो वर्ष भासिएको जमिनको आसपासको जमिन निरन्तरको वर्षाले भासिने क्रम बढिरहेको छ । दुई कार्यालयको साझा नाममा रहेको जग्गा र भवन भासिएको एक वर्षभन्दा धेरै समय बित्दा पनि दुबै पक्षले खाडल पुर्ने सक्रियता देखाएका छैनन् ।

बरु, एक–अर्कालाई दोषारोपण गरिरहेका छन् । प्रशासनको नवनिर्मित भवनको पानी ट्यांकी र जगसमेत भासिन लाग्दा प्रमुख जिल्ला अधिकारी गुरुदत्त ढकालले जिससले ध्यान नदिएको गुनासो गरे । ‘जिससको भवन पनि भासिएको छ,’ उनले भने, ‘हामीले मात्रै चासो दिएर समस्या समाधान हुँदैन ।’ भासिएको जमिन पुर्न जिसससँग सल्लाह गर्नुपर्ने उनले बताए ।

जिसस प्रमुख मनहर पौडेलले प्रशासनको करोडौं मूल्यका संरचनामा क्षति पुगेकाले उसले व्यवस्थापन गर्नुपर्ने बताउँछन् । ‘प्रशासनले हेर्नुपर्ने हो,’ उनले भने, ‘किन मौन छ कुन्नि ।’ भासिएको जमिन पुर्न जिसससँग बजेट नभएको उनले बताए ।

जिल्ला समन्वय अधिकारी विष्णुप्रसाद भुषालले बजेट अभावकै कारण अघिल्लो वर्षदेखि नै भासिएको जमिन अहिलेसम्म पुर्न नसकिएको गुनासो गरे । ‘अलिअलि टालटुल पारेर भएन,’ उनले भने, ‘भौगर्भिक हिसाबले हेर्नुपर्छ । भूगर्भविद्लाई देखाउनुपर्ने हो । हामीले तत्काल के गर्ने भन्ने विषयमा सोचिरहेका छौं ।’ भवनमा टेका र भासिएको जमिन घेरेर पर्खाल लगाउन खोजे पनि भासिने क्रम बढिराखेपछि त्यो सम्भव नभएको उनले बताए ।

जिससका अधिकारीहरू प्रशासन र साबिकको जिविसका नाममा लालपुर्जा भएकाले कसले मर्मत गर्ने भन्ने अन्योलमा छन् । ‘अहिले प्रशासनले उपयोग गरेको भवन आसपास भासिएको हो,’ समन्वय प्रमुख पौडेलले भने, ‘जसले उपयोग गरिरहेको छ उसैले मर्मतसम्हार गर्ने हो । अहिले हामीसँग छुट्टै बजेट छैन ।’

जमिन भासिएर कोठा सर्दै कार्यालय चलाउँदै गरेको राष्ट्रिय अनुसन्धानको जिल्ला कार्यालयको नयाँ भवन बडागाउँमा बनेको छ । तर, अनुसन्धानमा सूचना संकलन र सम्प्रेसणमा सहजताका लागि प्रशासन नजिक बस्नुपर्ने बाध्यता भएको अनुसन्धान अधिकृत विष्णु पण्डितले बताए ।

‘हामीलाई कार्यालय सञ्चालनमा समस्या छैन,’ उनले भने, ‘कार्यसम्पादनमा सजिलोका लागि त्यहाँ छाड्न सकिएको छैन ।’ प्रशासन र जिल्ला समन्वय समितिको भवन आसपासमा भासिने क्रम बढदै गएपछि स्थानीयवासीसमेत त्रसित छन् ।

प्रकाशित : भाद्र २०, २०७५ ०९:१३
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT