कालीगण्डकीमा थपिँदै आयोजना

बेनी–जोमसोम सडकको ४० किलोमिटर खण्ड भएर बग्ने कालीगण्डकी किनारामा ८ जलविद्युत् आयोजना निर्माण हुने
पछिल्लो आयोजनामा ५८ मेगावाट क्षमताको तिप्ल्याङ–कालीगण्डकी हाइड्रोपावर
घनश्याम खडका

म्याग्दी — जिल्लाको उत्तरी भेगमा भएर बग्ने कालीगण्डकी नदीमा अर्को जलविद्युत् आयोजना निर्माण हुने भएको छ ।

बेनी–जोमसोम सडकको बेनी–घाँसा ४० किलोमिटर खण्ड भएर बग्ने कालीगण्डकी किनारामा कम्तीमा ८ जलविद्युत् आयोजना निर्माण हुने भएका छन् ।

पछिल्लो आयोजनाका रूपमा तिप्ल्याङ–कालीगण्डकी हाइड्रोपावरले अन्नपूर्ण गाउँपालिका ६ पोखरेबगरमा बाँध बनाई रघुगंंगा गाउँपालिका १ तिप्ल्याङ नजिक विद्युत् गृह बनाई ५८ मेगावाट क्षमताको जलविद्युत् निर्माण गर्न अनुमति लिएको छ ।

Yamaha

व्यवसायी चन्द्र ढकाल नेतृत्वको तिप्ल्याङ कालीगण्डकी हाइड्रो प्रालि काठमाडाैंले बिहीबार प्रभावित क्षेत्रमा वातावरणीय प्रभाव मूल्यांकन प्रतिवेदन सार्वजनिक गरेको छ । स्थानीयले आयोजनाबाट इन्टेकमा पर्ने अन्नपूर्ण गाउँपालिका ६ रातोपानीस्थित तातोपानी मुहान मासिने भन्दै री–एलाइन्मेन्ट गर्न सुझाएका छन् ।

‘आयोजनाले सार्वजनिक गरेको ईआईए रिपोर्ट पारदर्शी र सबैले बुझ्ने प्रकारको छैन । प्रस्तावित एलाइन्मेन्टले तातोपानी नाश हुने पक्का छ,’ सार्वजनिक सुनुवाइका सहभागी स्थानीय खड्ग गिरीले भने, ‘आयोजनाबाट तातोपानीको मुहानमा असर नगर्ने प्रष्ट तर्क आएको छैन । हामी आयोजनाविरोधी होइनौं तर जनताले सजिलोसँग बुझ्ने गरी कुरा आउनुपर्‍यो ।’

प्रस्तावित तिप्ल्याङ कालीगण्डकीभन्दा २ किमि तल ट्रेडलिंक ग्लोबल प्रालिले ६५ मेगावाट क्षमताको कालीगण्डकी अपर र माथि हाइड्रो सपोर्ट प्रालिले ५३ मेगावाटको मध्यकालीगण्डकी जलविद्युत् आयोजना निर्माण गर्ने भएका छन् ।

त्यसैगरी अन्नपूर्ण गाउँपालिका ४ नारच्याङमा पर्ने कालीगण्डकीको सानो सहायक घलेम्दी खोलामा अर्को ९.१४ मेगावाट क्षमताको सुपर घलेम्दी जलविद्युत् आयोजनाले भदौ पहिलो साता विद्युत् प्राधिकरणसँग विद्युत् खरिद–बिक्री सम्झौता गरेको छ । घलेम्दी खोलामा ५ मेगावाट क्षमताको छुट्टै निर्माणाधीन घलेम्दी जलविद्युत् आयोजनाले असोजमा विद्युत् उत्पादन थाल्दैछ ।

सोही ठाउँमा ४२ मेगावाटको मिस्त्रीखोला, १४ मेगावाटको घारखोला, ९१ मेगावाटको नीलगिरि क्यास्केट जलविद्युत् आयोजना निर्माणाधीन छन् । अन्नपूर्ण गाउँपालिका ३ र ४ मा १ सय ६४ मेगावाट क्षमताको कालीगण्डकी गर्ज निर्माण गर्न हालै प्रधानमन्त्री केपी ओलीको चीन भ्रमणमा सम्झौता नै भइसकेको छ ।

Esewa Pasal

प्रकाशित : भाद्र २२, २०७५ १०:०९
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

गुर्जावासीले लालपुर्जा पाउँदै

जग्गाको नक्सांकन नहुँदा गुर्जाका २२० घरपरिवारले वर्षौंदेखि जोतभोग गरे पनि जग्गाधनी पुर्जाविहीन
खेतीयोग्य जमिन व्यक्तिको नाममा दर्ता नहुँदा गुर्जावासी कागजीरूपमा भूमिहीन
घनश्याम खडका

म्याग्दी — जिल्लाको सबैभन्दा दुर्गम धौलागिरि गाउँपालिका १ गुर्जावासीले जग्गाधनी पुर्जा पाउने भएका छन् । नापी कार्यालयले जग्गाको नक्सांकन नगर्दा गुर्जाका २ सय २० घरपरिवार वर्षौंदेखि जोतभोग गरे पनि जग्गाधनी पुर्जाविहीन छन् ।

म्याग्दीको दुर्गम धौलागिरि गाउँपालिका १ मा पर्ने गुर्जा गाउँ । तस्बिर : कान्तिपुर

भोगचलन गर्दै आएको आवादी जग्गाको लालपुर्जा उनीहरूको मागअनुसार दिइने जिल्ला प्रशासन कार्यालयले जनाएको छ । ‘गुर्जामा वर्षौंदेखि नापी र मालपोतको समस्या छ । आगामी असोज तेस्रो साता नापी र मालपोतसम्बन्धी घुम्ती शिविर गरेर उनीहरूको प्रमाण पुगेसम्मका पुर्जा वितरणको तयारी गरिरहेका छौं,’ प्रमुख जिल्ला अधिकारी लीलाधर अधिकारीले भने, ‘स्थानीय तह र जनताको माग भएकाले यो सम्बोधनका लागि हामी गृहकार्य गरिरहेका छौं ।’

घुम्ती शिविरमा स्वास्थ्य र अन्य अतिआवश्यक सरकारी सेवा पनि सञ्चालन गर्ने योजना रहेको उनले बताए । गुर्जाको नक्सा ०३३ सालमा नापी कार्यालयका कृष्ण ज्यापूले तयार पारेका थिए ।

हालसम्म प्रचलनमा रहेको उक्त नक्सामा बस्तीयोग्य जग्गाको दर्ता गरे पनि खेतीयोग्य जमिन व्यक्तिको नाममा दर्ता नहुँदा गुर्जावासी जोतभोग गरे पनि कागजीरूपमा भूमिहीन बनेका हुन् । साबिक गुर्जा गाविसको ६ नम्बर वडामा ३, ८ वडामा १ र ९ नम्बर वडामा पाँच कित्ता जग्गा मात्र व्यक्तिको नाममा दर्ता छ । त्यसबाहेक बस्तीका अधिकांश लालपुर्जाविहीन छन् ।

भौगोलिक रूपमा गुर्जा जिल्लाको दोस्रो ठूलो बस्ती हो । २ सय ८५ वर्ग किमि क्षेत्रफलमा फैलिएको गुर्जाको २१ रोपनी क्षेत्रफलमा मात्र बस्ती छ । न्यवहारमा गुर्जावासीले जग्गा जमिनको भोगचलन गर्दै आए पनि कानुनी रूपमा लालपुर्जा नहुँदा अंशबन्डा र खरिद–बिक्रीमा समस्या छ । स्थानीय सरकारले नापी र मालपोतको समस्या सुल्झाउन प्रशासनमार्फत सरकारलाई आग्रह गरेको थियो ।

‘सरकार आएन, हामीलाई कानुनी ज्ञान भएन । खेतीपाती र जंगलमा आश्रित भएकाले व्यवहारमा जग्गाको किन–बेच र अंशबन्डा भए पनि कसैले जालसाजी नगर्ने हँदा समस्या भएन,’ वडाध्यक्ष झकबहादुर छन्त्यालले भने, ‘अहिले जमाना फेरियो, कानुनी र कागजी समस्या देखियो ।’ व्यवहारमा जग्गा जमिनको अंशबन्डा र खरिद–बिक्री भएर भोगचलनमा रहे पनि कानुनी रूपमा भने मालपोतमा स्रेस्ता कायम भएको छैन ।

पछिल्ला दिनमा गुर्जामा पुस्तौंदेखिको जग्गाको नामसारी र अंशबन्डाका समस्या बल्झन थालेका छन् । लालपुर्जा भएका जग्गा पनि व्यवस्थित छैनन् । कामकाजमा सजिलोका लागि समुदायले गुर्जा गाउँलाई वंश र घरको आधारमा ९ वडामा विभाजन गरेका छन् । सामाजिक जीवनलाई सञ्चालन गर्न समुदायले वंश हस्तान्तरणका आधारमा वडा कायम रहने व्यवस्था मिलाएका छन् ।

समुद्र सतहबाट ३ हजार २ सय २० मिटर उचाइमा अवस्थित गुर्जा छन्त्याल जातिको सबैभन्दा ठूलो बस्ती पनि हो । जिल्लाकै लुलाङ, मुदीगाउँ र बागलुङको ढोरपाटन क्षेत्रबाट गरी जम्मा तीनवटा बाटाबाट गुर्जा पुग्न सकिन्छ ।

प्रकाशित : भाद्र २१, २०७५ ०९:१५
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT