सुत्केरीलाई ६ हजार खर्च

प्रकाश बराल

काठमाडौँ — गलकोट नगरपालिका २ भुंखानीकी सिर्जना कार्कीले स्वास्थ्य संस्थामा पुगेर नियमित गर्भ परीक्षण गराउने गरेकी थिइन् । स्वास्थ्य संस्थामै प्रसूति सेवा पनि लिइन् । नगरपालिकाले उनलाई ४ हजार ५ सय रुपैयाँ प्रोत्साहन भत्ता दिएको छ ।

भत्ताको रकमले सुत्केरी खर्चको जोहो भएको उनले बताइन् । ‘मेलापात गर्न नसकेका बेला नगरपालिकाले दिएको ४५ सय र स्वास्थ्य संस्थाले दिएको १५ सय गर्दा ६ हजार रुपैयाँ पाएँ,’ उनले भनिन्, ‘त्यो पैसाले पौष्टिक आहारको जोहो गरेकी छु ।’

स्वास्थ्य संस्थामा पुगेर नियमित गर्भ परीक्षणको सेवा लिने गर्भवतीलाई गलकोट नगरपालिकाले मातृशिशु सुरक्षा योजनाअन्तर्गत प्रोत्साहन भत्ता दिन थालेको हो । कार्कीजस्ता २५ जनाले यस्तो भत्ता पाइसकेको नगरप्रमुख भरत शर्मा गैरेले बताए ।

‘मातृशिशु स्वास्थ्य सुरक्षाका लागि चेतना वृद्धि गराउन चार पटक गर्भ परीक्षण गराउने महिलालाई यसरी भत्ता दिने व्यवस्था गरेका हौं,’ उनले भने, ‘अझै पनि हाम्रा ग्रामीण क्षेत्रमा गर्भवतीको नियमित स्वास्थ्य जाँच गराउनु आमा र बच्चा दुवैको सुरक्षाका लागि जरुरी छ भन्ने चेतनास्तर बढ्नै बाँकी छ ।’ तोकिएका बर्थिङ सेन्टरहरूमा परीक्षण गरेकाको तथ्यांकको आधारमा नगरपालिकाले भत्ता दिने व्यवस्था मिलाएको उनले बताए । ग्रामीण पहाडी बस्ती समेटिएको गलकोट नगर क्षेत्रभित्र पाँचवटा बर्थिङ सेन्टर छन् । स्वास्थ्य संस्थाहरूको सूचीका आधारमा भत्ता पाउनका लागि अझै ४५ जना महिला तयारी अवस्थामा छन् ।

ग्रामीण क्षेत्रमा बस्ने महिलाले समयमै स्वास्थ्य परीक्षण गराउने वातावरण बनाउन यो व्यवस्था गरिएको हो । ‘कमाइ नभएकाले गर्भ परीक्षण गर्न स्वास्थ्य संस्था जान नसक्ने र परिवारले पनि चासो नराख्ने हुँदा आमाको स्वास्थ्य कमजोर भएको पाइयो,’ नगरप्रमुख गैरेले भने, ‘यो व्यवस्थाले आमा र शिशुको स्वास्थ्यमा सुधार आउनेछ ।’

Yamaha

पहिलो चरणमा पनि आमाको स्वास्थ्य सेवामा पहुँच बढ्न थालेको यो प्रमाण भएको उनले बताए । दलित बस्तीमा महिलाले स्वास्थ्य संस्था पुगेर नियमित गर्भ परीक्षण गराउनुपर्छ भन्ने चेतना नबढ्दा धेरै जनाको स्वास्थ्य अवस्था कमजोर रहेको पाइएको जनप्रतिनिधिले बताए । नगरसभाको बैठकमा छलफलपछि यस्तो योजना निर्धारण गरिएको हो ।

‘नियमित परीक्षण भएमा आमा सुरक्षाको दर बढाउन सकिन्छ,’ हटिया स्वास्थ्यचौकीकी इन्चार्ज सितास्मा न्यौपानेले भनिन्, ‘यो अभियानले अनिवार्य स्वास्थ्य संस्था जानैपर्ने वातावरण बनाइदिएको छ ।’ यसअघि पनि गलकोट नगरभित्रको हटिया स्वास्थ्यचौकीमा प्रसूति सेवा लिनेको संख्या उल्लेख्य नै रहिआएको छ ।

भौगोलिक कठिनाइले कतिपयले समयमा उपचार गर्न नल्याउने, गर्भ परीक्षण पनि नगर्ने प्रवृत्तिले आमा र शिशुको ज्यान बचाउन कठिन भएका धेरै घटना सार्वजनिक भएका थिए । ‘नियमित परीक्षण गरेको खण्डमा प्रसूतिको समय थाहा पाएर जटिल समस्या पर्दैन,’ वरिष्ठ जनस्वास्थ्य प्रशासक दीपक तिवारीले भने, ‘आमाको सुरक्षाका लागि प्रोत्साहन कार्यक्रम अन्य तहमा पनि सञ्चालन भए झन् राम्रो हुन्थ्यो ।’ वडा तहका जनप्रतिनिधिले आफ्ना स्थानीय तहमा त्यसका लागि बहस चलाउन सक्ने उनले बताए ।

प्रकाशित : भाद्र २४, २०७५ ०९:४३
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT

बजारकै खानेपानीमा ‘कोलीफर्म’

कोलीफर्म मिसिएको पानीले झाडापखाला र टाइफाइडलगायतका रोगको महामारी हुने
खोलाको पानी सोझै ट्यांकीमा राखेर घरघरमा वितरण
प्रकाश बराल

बागलुङ — सदरमुकाममा वितरित खानेपानीमा दिसामा पाइने कोलीफर्म जीवाणु फेला परेको छ । पानीका नमुना परीक्षणबाट यस्तो पाइएको हो ।

त्रिवि शिक्षण अस्पतालका विद्यार्थीले यहाँको पानीको परीक्षणका लागि नमूना संकलन गरेका थिए । उक्त नमुना धौलागिरि अञ्चल अस्पतालमा परीक्षण गर्दा कोलीफर्म भएको पाइएको ल्याब टेक्नोलोजिस्ट सुरज बरालले बताए ।

वितरित पानीमा यस्तो पाइएपछि सावधानी अपनाउन उपभोक्तालाई सचेत गराउने काम सुरु गरिएको छ । वितरण अघि शुद्धीकरणको व्यवस्था नहुन्जेल पानी शुद्ध पारेर मात्रै उपभोग गर्नु उचित हुने जनस्वास्थ्य प्रमुख दीपकप्रसाद तिवारीले बताए ।

सदरमुकामका लागि १५ किमि पश्चिमको रेश र भुँदीखोलाबाट पानी ल्याइएको छ । खोलाको पानी सोझै ट्यांकीमा राखेर घरघरमा वितरण गरिएको छ । उक्त पानीमा कोलिफर्म भेटिएको सुनेर बजारवासीमा सतर्क भएका छन् । पानी उमालेर मात्र खानका लागि डिभिजन खानेपानी कार्यालय, जनस्वास्थ्य कार्यालय र प्रशासनले पनि सर्वसाधारणमा अपिल गरेका छन् ।

‘समस्या देखिएकाले पानी उमालेर मात्र खान सल्लाह दिएका छौं,’ खानेपानी उपभोक्ता संस्थाका प्रबन्धक हिमालप्रसाद शर्माले भने, ‘तत्काल समाधानको बाटो खोजिरहेका छौं तर पूर्वसतर्कता अपनाउनै पर्छ ।’ परीक्षणका लागि ल्याएको रेश खोलाको पानीमा अत्यधिक कोलीफर्म भेटिएको हो ।

त्यसबाहेक भुँदीखोलाको पानीमा प्रतिएक सय मिलिलिटरमा ८२ प्रतिशत, ट्यांकीमा २० प्रतिशत, भकुन्डेको मुहानमा १४ प्रतिशत र उपभोक्ताको धारामा १३ प्रतिशत कोलिफर्म भेटिएको प्राविधिक बरालले जानकारी दिए । पानीको धामिलोपना जाँच्ने क्रममा कोलीफर्म पनि जाँच गरिएको थियो । कोलीफर्म मिसिएको पानी पिएमा झाडापखाला र टाइफाइड लगायतका रोगको महामारी हुने तिवारीले बताए ।

खानेपानी डिभिजन कार्यालय प्रमुख शिखरचन्द्र केसीले भने पानी शुद्ध पार्ने पद्धतिअनुसार वितरण भएको दाबी गरेका छन् । ‘हामीले शुद्धीकरण गराएर पानी खुवाएका छौं । त्यस्तो केही छैन,’ उनले भने ।

शुद्धीकरणको काम केही महिनादेखि गर्दै आएको उनले दाबी गरेका छन् । विद्यार्थीले एक सताअघि संकलन गरेको नमुना परीक्षण गरेको उनले बताए । केसीले सामाजिक सञ्जालमा स्टाटस लेखेरै पानी शुद्ध रहेको दाबी गरिरहेका छन् ।

खानेपानी शुद्ध वितरण गर्न मंगलबार उच्च अदालत पोखराको बागलुङ इजलासले खानेपानी उपभोक्ता संस्था, डिभिजन र नगरपालिकाको नाउँमा आदेश जारी गरेको थियो । विपक्षीले चित्तबुझ्दो प्रतिउत्तर नगरेको भन्दै अन्तरिम आदेशलाई सदर गरेको भोलिपल्टै पानीमा कोलीफर्म प्रमाणित भएको हो ।

हाल बागलुङ बजारमा वितरण गरिएको पानीको ट्यांकी खुला छाडिएको छ भने मुहानमा सामान्य फिल्टरसमेत नगरी खोलाकै पानी मिसाइएको उपभोक्ताले आरोप लगाएका छन् ।

०६४ सालमा बागलुङ नगरभित्र शुद्ध खानेपानी खुवाउने भन्दै नगरपालिकासँग सम्झौता गरेर संस्थाले जिम्मा लिएको थियो । नेपाल सरकारको सहलगानीमा दुई वर्षभित्र काठेखोलाको पानी ल्याउनेगरी लिफ्ट प्रविधि निर्माणको काम पनि सुरु भएको छ ।

डिभिजन र संस्थाले अदालतमा भने उक्त आयोजना पूरा नभएसम्म पानी शुद्ध पार्न नसकिने जिकिर गरेका थिए ।

मानव स्वास्थ्यमा खेलवाड हुने विषयमा दिएको प्रतिउत्तर अदालतले पनि चित्त नबुझ्ने भन्ने ठहर गरेको थियो । यसअघि बागलुङ बजारभित्रका ३० हजार जनसंख्यालाई खानेपानीको प्रबन्ध गरिरहेकोमा बढेको सहित ५० हजारलाई पानी खुवाउनेगरी आयोजना सञ्चालनमा छ ।

प्रकाशित : भाद्र २१, २०७५ ०९:१४
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT