खरखरेको पहिरोले हैरानी

आश गुरुङ

लमजुङ — पानी पर्नेबित्तिकै बेंसीसहर नगरपालिका ६ बेलौती बिसौना नजिकै उत्तीसघारीको खरखरेमा पहिरो झर्छ । यो पहिरोले हिमाली जिल्ला मनाङसम्मका स्थानीयलाई रुवाएको छ ।पानी परिरहे उक्त पहिरो पन्छाउन सकिँदैन । पहिरो झरिरहेकाले यात्रुसमेत हिँड्न मिल्दैन ।

मनाङ जाने एकमात्र बेंसीसहर–चामे सडकको बेंसीसहर नगरपालिका ६ बेलौतीबिसौना नजिकै उत्तीसघारी खरखरेमा सोमबार खसेको पहिरो । तस्बिर: कान्तिपुर

‘पानी परेपछि जहिल्यै ठूलो पहिरो खस्ने । आज बिहान (सोमबार) एउटा जरुरी बैठकका लागि बेंसीसहर आउँदै थिएँ । पहिरो खस्दै रहेछ । जानै सकिनँ । बीचबाटोबाट फर्किएँ,’ मस्र्याङ्दी गाउँपालिका अध्यक्ष अर्जुन गुरुङले भने । उनका अनुसार पहिरोले धेरै जरुरी कामहरू रोकिएका छन् । जरुरी बैठकमा आउजाउ गर्न पाएका छैनन् ।


मस्र्याङ्दी गाउँपालिका ४ ताघ्रिङका अध्यक्ष सुमन गुरुङका अनुसार कयौंपटक मोटरसाइकल उक्त पहिरोमा रोकिने गरिएको छ । ‘बेंसीसहर आउने–जाने गर्नुपर्छ । पहिरोले कहिले बेंसीसहर र कहिले वडाको जरुरी काम गर्न पाइँदैन । कतिबेला पहिरो झर्छ थाहै हुन्न’ उनले भने ।

Yamaha


मस्र्याङ्दी गाउँपालिका तथा विभिन्न कार्यालयका सरकारी तथा गैरसरकारी कार्यालयका कर्मचारी प्राय: बेंसीसहरमै बस्छन् । पहिरो गएपछि उनीहरू समस्यामा पर्ने गरेका छन् । साँझ बेंसीसहर आउँदा र बिहान कार्यालय जाँदा उनीहरू पहिरोबाट फर्कन बाध्य छन् । ग्रामीण तालिम केन्द्र सिम्पानीका केन्द्रप्रमुख बद्रीनाथ सापकोटाले पहिरोका कारण सोमबार कार्यालय जान नसकिएको बताए ।


‘कहिले कार्यालयमै बस्छु । कहिले बेंसीसहर बस्छु । बेंसीसहर आउँदा र जाँदा खरखरेको पहिरो बाधक बन्छ । कहिले पहिरोमै कुरेर दिन बित्छ,’ उनले भने, ‘चाहेर पनि जान नसकिएपछि काम गर्न गाह्रो हुन्छ नि ।’ बेंसीसहर बस्दाको समय कार्यालयकै कामका लागि कार्यालय प्रमुख र जनप्रतिनिधिसँग भेटघाट गर्ने गरेको उनले बताए । उनका अनुसार बेंसीसहरदेखि उनको कार्यालयको दूरी ५ किलोमिटरको छ । ‘हिँड्नै नमिल्ने गरी पहिरो खसिरहेको हुन्छ । पहिरो तरौं ज्यानै जाला भन्ने डर’ उनले भने ।


बेंसीसहर नगरपालिका ६ का वडाध्यक्ष भोजबहादुर रिमालका अनुसार पानी पर्नेबित्तिकै पहिरो झर्छ र पहिरो पन्छाउन समय लाग्छ । भिरालो जमिन, खरखरे गिटीयुक्त चट्टान, तलबाट मस्र्याङ्दीको कटान, पहिरोमा मूल, माथिल्लो क्षेत्रमा धान रोपाइँले गर्दा पहिरो खस्ने गरेको छ । पहिरो खसेपछि ग्रामीण भेगका बालबालिका र वृद्धवृद्धा सबैभन्दा समस्यामा परेको उनले बताए ।


लमजुङ उद्योग वाणिज्य संघ खुदी इकाइका अध्यक्ष वीरेन्द्र भण्डारीले पहिरोले कयौंपटक सामान अलपत्र परेको बताए । उनका अनुसार सामान अलपत्र पर्दा पानीले भिज्ने, ओसिने वा पहिरोले नै लाने डर हुन्छ । ‘कति सामान मस्र्याङ्दी गाउँपालिकाका लागि र कति सामान मनाङका लागि अपलोड भएको हुन्छ । कति सामान बेंसीसहर नपुग्दै र कति सामान मनाङ नपुग्दै नष्ट हुन्छन्,’ उनले भने ।प्रमुख जिल्ला अधिकारी झंकनाथ ढकालका अनुसार खरखरेको पहिरो खसेपछि पन्छाएर बाटो बनाउनुबाहेक तत्कालका लागि कुनै विकल्प छैन । वरपरबाट अर्को बाटो बनाऊँ भने पनि ठाउँ छैन ।


‘बाटोले पानी पर्नेबित्तिकै दु:ख दिन्छ । आज बाटो बनायो, भोलि फेरि बन्द । साउन–भदौ महिना प्राय: बाटो बन्द भइरहेको छ । हामीले चौबीस घण्टाभित्र बाटो खुलाएका छौं । बाटो खुलाउन नसक्ने स्थिति आएमा हाम्रै पो के लाग्यो र,’ उनले भने । उनले बाटोको विकल्प खोजिनुपर्ने बताए । ‘कि ठूलै रकम खर्च गरेर पहिरो भएको ठाउँमा फराकिलो बाटो बनाउनु पर्‍यो । नत्र विकल्प खोज्नुपर्छ । विकल्प खोजिएन भने यो पहिरोले सधैंको दु:ख दिन्छ,’ उनले भने । मस्र्याङ्दी गाउँपालिका अध्यक्ष अर्जुन गुरुङले बाटोको विषयमा धेरै पटक डिभिजन सडक कार्यालय, नेता र मन्त्रीलाई भने पनि समस्याको समाधान नभएको गुनासो गरे ।


स्थानीयका अनुसार उक्त सडक निर्माण गरेको २४ वर्ष भयो । यतिका वर्षसम्म पनि सडकको स्तरोन्नति हुन सकेको छैन । बेंसीसहरबाट मनाङसम्म सडक पुर्‍याउने भनी सडक विभागले आर्थिक बर्ष २०५१/५२ मा बेंसीसहरबाट निर्माण सुरुवात गरेको उक्त सडकलाई नेपाली सेनाले आव ०५८/५९ देखि जिम्मा लिएको थियो । त्यही बेला खुदीसम्मको सडक निर्माण भएको स्थानीय बताउँछन् । दिनदिनैको पहिरो खस्नाले माथिल्लो गाउँका करिब २० घर जोखिममा परेका छन् ।


डिभिजन सडक कार्यालय दमौलीका डिभिजन इन्जिनियर भानु जोशीले उक्त सडकमा यसअघि पनि ग्याबिन लगाएर पर्खाल निर्माण गरिएकोमा केही वर्ष धानेको थियो । ‘माथिल्लो क्षेत्रमा पानी राखेर धान खेती गरिनु, जमिन भिरालो, मस्र्याङ्दी कटान र जमिनमै रहेको गिटीले समस्या पारेको छ’ उनले भने, ‘दीर्घकालीन समाधानका लागि बाटो अन्तै बनाउनुपर्ने हुन्छ । यसैलाई बढी खर्च गरेर बाटोलाई दिगो बनाउन सकिन्छ ।’ विस्तृत अध्ययन गरी यसको दीर्घकालीन समाधानको उपाय खोज्नुपर्ने उनले बताए ।

Esewa Pasal

प्रकाशित : भाद्र २६, २०७५ ०९:५२
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT

संस्कृत कक्षामा दलित र जनजाति

माध्यमिक स्तरसम्मका कक्षामा दलित र जनजाति छात्राछात्रा नै बढी
बाहुन–क्षत्रीले मात्रै संस्कृत पढ्ने भन्ने सोच हराएयो
प्रकाश बराल

बागलुङ — संस्कृत पढ्ने बाहुन जातिले मात्रै हो भन्ने मान्यताविपरीत दलित र जनजातिका बालबालिकालाई पनि भर्ना लिइएको छ । उनीहरूको रुची पनि संस्कृतिमा देखियो ।

बागलुङको बेलबगरस्थित संस्कृत माविको पुरानो भवन र विद्यार्थीहरू । तस्बिर : प्रकाश

यहाँको संस्कृत माद्यमिक विद्यालयमा अहिले कसैले कसैलाई जात सोध्दैन । विस्तारै यसले समाज परिवर्तनको अनुभूति गराएको छ । जैमिनी नगरपालिका ७ की जमुना नेपाली र हिमानी थापालाई संस्कृत पढ्न पाउँदा खुसीसँगै नौलो पनि लागेको छ । दुवै १० कक्षाका छात्रा हुन् । केही वर्ष अघिसम्म बाहुन–क्षत्री समुदायका बालबालिकाले मात्र संस्कृत पढ्ने चलन थियो । तर, दलित र जनजातिका बालबालिका पनि हाल संस्कृत अध्ययन गरिरहेका छन् ।

संस्कृत पढदा बोली प्रष्ट हुने, व्याकरण, साहित्य र भाषामा अब्बल बनेको देखेपछि विद्यार्थीमा आकर्षण बढेको छ । ‘अघिल्लो पुस्ताले भाषामा राम्रो गरेको देखिएको छ । हामीले पनि व्याकरण र भाषामा सुधार ल्याउन सक्छौं भनेर संस्कृत पढेका छौं,’ नेपालीले भनिन्, ‘माध्यमिक परीक्षा पास गरेपछि गाउँघरमा कर्मकाण्डको काम गर्न पनि सकिन्छ ।’ नेपालीकी साथी थापालाई पनि संस्कृत पढ्न पाउँदा खुसी लागेको छ ।

जिल्लाको एक मात्र यो विद्यालयमा पढ्ने छात्रछात्रामध्ये दलित र जनजाति संख्या धेरै रहेको प्रधानाध्यापक अरुण चालिसेले बताए । ‘मावि तहसम्मको संस्कृत पढेकालाई सामान्य सिकाउँदा कर्मकाण्डमा सक्षम बन्न सक्छन्,’ उनले भने, ‘गएको वर्षको एसईई परीक्षा दिने हाम्रा ५४ विद्यार्थीमा दलित र जनजातिको संख्या ३२ थियो, बाँकी क्षत्री–बाहुन समुदायका थिए ।’ दलित र जनजाति समुदायमा संस्कृत शिक्षाप्रतिको दृष्टिकोण सकारात्मक बन्दै गएको उनले बताए ।

‘विभेदको अन्त्यका लागि यो विद्यालय गन्तव्यजस्तै भएको छ,’ उनले भने, ‘शिक्षामा सबैले समान अवसर पाउनुपर्छ भनेर हामी शिक्षकसँगै अभिभावक पनि सकारात्मक भएकाले असर राम्रो छ ।’ संस्कृत शिक्षा समय क्रममा धेरै आरोह–अवरोह पार गरेर चलेकाले जुनसुकै समुदायबाट भए पनि सभ्य र शिक्षित जनशक्ति उत्पादन आफ्नो ध्येय भएको उनले बताए ।

‘संस्कृत माविका विद्यार्थी भन्दा सम्मानित भइन्छ,’ पूर्वविद्यार्थी तथा राजनीतिक कार्यकर्ता सीताराम रसाइलीले भने, ‘विभेद अन्त्यको केन्द्र पनि संस्कृत विद्यालय बनेको छ ।’ २०४७ सालको मुलुकको राजनीतिक परिवर्तनपछि तत्कालीन प्रधानाध्यापक नारायण चालिसे र पूर्वप्रअ इन्द्रराज पौडेलले दलितले पनि ब्राह्मण समुदायसँगै मिलेर पढ्न र काम गर्न सक्ने बनाउन संस्कृतमा भर्ना गराएको स्मरण गर्छन् ।

०५२ सालदेखि दलित विद्यार्थीले संस्कृत विषय लिएर एसएलसी उत्तीर्ण भएको तथ्यांक विद्यालयमा छ । यसरी उत्तीर्ण भएकाले समाजमा राम्रो छविसमेत बनाएका छन् । सेनामा प्रवेश गर्नेले पनि त्यहाँको कर्मकाण्डी काम गरेका छन् । सामाजिक पेसामा लाग्ने बढी छन् । यहाँ पढेकाहरू प्रष्ट वक्ताका रूपमा देखिएको उनको अनुभव छ ।

‘हिजोसम्म बाहुन–क्षत्रीले मात्रै संस्कृत पढ्ने भन्ने थियो, अहिले जाति भन्ने हराएको छ,’ चालिसेले भने, ‘अत्यावश्यक कामका लागि पण्डित पाउनै मुस्किल भएकाले छोराछोरीले चासो राखिदिऊन् भन्ने अभिभावकमा पनि भावना पलाएको छ ।’ मावि तह उत्तीर्ण भएपछि भने यहाँका विद्यार्थीलाई उच्चशिक्षा सजिलो नभएको शिक्षक होमनाथ आचार्यले बताए । ‘जिल्लाभरि नै कक्षा ११ र १२ कक्षा र उच्च शिक्षामा संस्कृत पढ्ने ठाउँ छैन,’ उनले भने, ‘टाढा जानुपर्दा विद्यार्थीको चाहना भएर पनि पढ्न पाएका छैनन् ।’ उच्च शिक्षाका लागि तनहुँको भानु संस्कृत विद्यापीठ वा राजधानीको वाल्मीकि क्याम्पस पुग्नुपर्ने बाध्यता भएको उनले बताए ।

केही विद्यार्थी भने अभिभावकलाई सोधेर राजधानी गएर पढ्ने चाहना बनाइसकेका छन् । ‘संसारकै पुरानो भाषा भएकाले पढ्ने चाहना छ । काठमाडाैं भए पनि जाने योजना बनाएकी छु,’ कक्षा १० की हिमानी थापाले भनिन्, ‘भाषाको शुद्धतामा यसले साथ दिने विश्वास लागेको छ ।’ माध्यमिक परीक्षापछि स्नातक तहसम्म गाउँमै पढ्ने अवसर संस्कृतमा नभएको हो ।

त्यसले खर्च बढाएको स्थानीय बमबहादुर थापाले बताए । ‘घरछेउमै पढ्ने अवसर नभएपछि राजधानी पठाउन सबै अभिभावकले सक्दैनन्,’ उनले भने, ‘आर्थिक अभावमा चाहेका मध्ये १० प्रतिशत विद्यार्थी पनि राजधानी पुगेर पढ्ने अवसर मिलेको छैन ।’ पढेका विद्यार्थीले कर्मकाण्डसहित अंग्रेजी भाषामा पनि दक्षता बढाएको उनले बताए । उक्त विद्यालयमा कक्षा १० सम्म भाषा, व्याकरण र संस्कृत साहित्यको पढाइ हुन्छ । केही विद्यार्थीले भने मावि तहको पढाइ सकेपछि दमकमा रहेको जैमिनी संस्कृत पाठशालामा गएर कर्मकाण्डकै पढाइसमेत गरेका छन् ।

सर्कुवाका सुरेश आचार्यले संस्कृत पढेर पण्डितको पेसा थालेका छन् । अरू जागिरभन्दा यो पेसामा सन्तुष्टी मिलेको उनले बताए । गाउँघरमा आवश्यक पर्ने न्वारान, श्राद्ध, रुद्री, सप्तचण्डी, गीता र भागवत् वाचन गर्ने पण्डित अभावमा हजारौं खर्चने समस्या यो पढाइले अन्त्य गर्ने शिक्षक सुकदेव पौडेल बताउँछन् ।

प्रकाशित : भाद्र २६, २०७५ ०९:५१
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT