खरखरेको पहिरोले हैरानी

आश गुरुङ

लमजुङ — पानी पर्नेबित्तिकै बेंसीसहर नगरपालिका ६ बेलौती बिसौना नजिकै उत्तीसघारीको खरखरेमा पहिरो झर्छ । यो पहिरोले हिमाली जिल्ला मनाङसम्मका स्थानीयलाई रुवाएको छ ।पानी परिरहे उक्त पहिरो पन्छाउन सकिँदैन । पहिरो झरिरहेकाले यात्रुसमेत हिँड्न मिल्दैन ।

मनाङ जाने एकमात्र बेंसीसहर–चामे सडकको बेंसीसहर नगरपालिका ६ बेलौतीबिसौना नजिकै उत्तीसघारी खरखरेमा सोमबार खसेको पहिरो । तस्बिर: कान्तिपुर

‘पानी परेपछि जहिल्यै ठूलो पहिरो खस्ने । आज बिहान (सोमबार) एउटा जरुरी बैठकका लागि बेंसीसहर आउँदै थिएँ । पहिरो खस्दै रहेछ । जानै सकिनँ । बीचबाटोबाट फर्किएँ,’ मस्र्याङ्दी गाउँपालिका अध्यक्ष अर्जुन गुरुङले भने । उनका अनुसार पहिरोले धेरै जरुरी कामहरू रोकिएका छन् । जरुरी बैठकमा आउजाउ गर्न पाएका छैनन् ।


मस्र्याङ्दी गाउँपालिका ४ ताघ्रिङका अध्यक्ष सुमन गुरुङका अनुसार कयौंपटक मोटरसाइकल उक्त पहिरोमा रोकिने गरिएको छ । ‘बेंसीसहर आउने–जाने गर्नुपर्छ । पहिरोले कहिले बेंसीसहर र कहिले वडाको जरुरी काम गर्न पाइँदैन । कतिबेला पहिरो झर्छ थाहै हुन्न’ उनले भने ।


मस्र्याङ्दी गाउँपालिका तथा विभिन्न कार्यालयका सरकारी तथा गैरसरकारी कार्यालयका कर्मचारी प्राय: बेंसीसहरमै बस्छन् । पहिरो गएपछि उनीहरू समस्यामा पर्ने गरेका छन् । साँझ बेंसीसहर आउँदा र बिहान कार्यालय जाँदा उनीहरू पहिरोबाट फर्कन बाध्य छन् । ग्रामीण तालिम केन्द्र सिम्पानीका केन्द्रप्रमुख बद्रीनाथ सापकोटाले पहिरोका कारण सोमबार कार्यालय जान नसकिएको बताए ।


‘कहिले कार्यालयमै बस्छु । कहिले बेंसीसहर बस्छु । बेंसीसहर आउँदा र जाँदा खरखरेको पहिरो बाधक बन्छ । कहिले पहिरोमै कुरेर दिन बित्छ,’ उनले भने, ‘चाहेर पनि जान नसकिएपछि काम गर्न गाह्रो हुन्छ नि ।’ बेंसीसहर बस्दाको समय कार्यालयकै कामका लागि कार्यालय प्रमुख र जनप्रतिनिधिसँग भेटघाट गर्ने गरेको उनले बताए । उनका अनुसार बेंसीसहरदेखि उनको कार्यालयको दूरी ५ किलोमिटरको छ । ‘हिँड्नै नमिल्ने गरी पहिरो खसिरहेको हुन्छ । पहिरो तरौं ज्यानै जाला भन्ने डर’ उनले भने ।


बेंसीसहर नगरपालिका ६ का वडाध्यक्ष भोजबहादुर रिमालका अनुसार पानी पर्नेबित्तिकै पहिरो झर्छ र पहिरो पन्छाउन समय लाग्छ । भिरालो जमिन, खरखरे गिटीयुक्त चट्टान, तलबाट मस्र्याङ्दीको कटान, पहिरोमा मूल, माथिल्लो क्षेत्रमा धान रोपाइँले गर्दा पहिरो खस्ने गरेको छ । पहिरो खसेपछि ग्रामीण भेगका बालबालिका र वृद्धवृद्धा सबैभन्दा समस्यामा परेको उनले बताए ।


लमजुङ उद्योग वाणिज्य संघ खुदी इकाइका अध्यक्ष वीरेन्द्र भण्डारीले पहिरोले कयौंपटक सामान अलपत्र परेको बताए । उनका अनुसार सामान अलपत्र पर्दा पानीले भिज्ने, ओसिने वा पहिरोले नै लाने डर हुन्छ । ‘कति सामान मस्र्याङ्दी गाउँपालिकाका लागि र कति सामान मनाङका लागि अपलोड भएको हुन्छ । कति सामान बेंसीसहर नपुग्दै र कति सामान मनाङ नपुग्दै नष्ट हुन्छन्,’ उनले भने ।प्रमुख जिल्ला अधिकारी झंकनाथ ढकालका अनुसार खरखरेको पहिरो खसेपछि पन्छाएर बाटो बनाउनुबाहेक तत्कालका लागि कुनै विकल्प छैन । वरपरबाट अर्को बाटो बनाऊँ भने पनि ठाउँ छैन ।


‘बाटोले पानी पर्नेबित्तिकै दु:ख दिन्छ । आज बाटो बनायो, भोलि फेरि बन्द । साउन–भदौ महिना प्राय: बाटो बन्द भइरहेको छ । हामीले चौबीस घण्टाभित्र बाटो खुलाएका छौं । बाटो खुलाउन नसक्ने स्थिति आएमा हाम्रै पो के लाग्यो र,’ उनले भने । उनले बाटोको विकल्प खोजिनुपर्ने बताए । ‘कि ठूलै रकम खर्च गरेर पहिरो भएको ठाउँमा फराकिलो बाटो बनाउनु पर्‍यो । नत्र विकल्प खोज्नुपर्छ । विकल्प खोजिएन भने यो पहिरोले सधैंको दु:ख दिन्छ,’ उनले भने । मस्र्याङ्दी गाउँपालिका अध्यक्ष अर्जुन गुरुङले बाटोको विषयमा धेरै पटक डिभिजन सडक कार्यालय, नेता र मन्त्रीलाई भने पनि समस्याको समाधान नभएको गुनासो गरे ।


स्थानीयका अनुसार उक्त सडक निर्माण गरेको २४ वर्ष भयो । यतिका वर्षसम्म पनि सडकको स्तरोन्नति हुन सकेको छैन । बेंसीसहरबाट मनाङसम्म सडक पुर्‍याउने भनी सडक विभागले आर्थिक बर्ष २०५१/५२ मा बेंसीसहरबाट निर्माण सुरुवात गरेको उक्त सडकलाई नेपाली सेनाले आव ०५८/५९ देखि जिम्मा लिएको थियो । त्यही बेला खुदीसम्मको सडक निर्माण भएको स्थानीय बताउँछन् । दिनदिनैको पहिरो खस्नाले माथिल्लो गाउँका करिब २० घर जोखिममा परेका छन् ।


डिभिजन सडक कार्यालय दमौलीका डिभिजन इन्जिनियर भानु जोशीले उक्त सडकमा यसअघि पनि ग्याबिन लगाएर पर्खाल निर्माण गरिएकोमा केही वर्ष धानेको थियो । ‘माथिल्लो क्षेत्रमा पानी राखेर धान खेती गरिनु, जमिन भिरालो, मस्र्याङ्दी कटान र जमिनमै रहेको गिटीले समस्या पारेको छ’ उनले भने, ‘दीर्घकालीन समाधानका लागि बाटो अन्तै बनाउनुपर्ने हुन्छ । यसैलाई बढी खर्च गरेर बाटोलाई दिगो बनाउन सकिन्छ ।’ विस्तृत अध्ययन गरी यसको दीर्घकालीन समाधानको उपाय खोज्नुपर्ने उनले बताए ।

प्रकाशित : भाद्र २६, २०७५ ०९:५२
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

भुजुङमा भदौसभा

आश गुरुङ

लमजुङ — स्थान : क्व्होलासोंथर गाउँपालिका–४, भुजुङ गाउँबीचको ठाँटी । पात्र : गाउँले दृश्य : वरिपरि गाउँले । बीचमा तामाको ताउलो । ताउलोमा खुकुरी र पाती राखिएको छ । गाउँले पालैपालो ताउलो र खुकुरी समाउँछन् । अनि भन्छन्, ‘म साँचो बोल्छु । साँचोबाहेक केही बोल्दिनँ । झूटो बोलेको ठहरिए सहुँला, बुझाउँला ।’

लमजुङको क्व्होलासोंथर गाउँपालिका–४, भुजुङमा आयोजित भदौसभामा तामाको ताउलो र ताउलोमा राखिएको खुकुरीको धार समातेर कसम खाँदै स्थानीय । तस्बिर : कान्तिपुर

दृश्यले अदालतमा अभियुक्तले धार्मिक ग्रन्थ छोएर कसम खाएको झल्को दिन्छ । उनीहरू थप वाचा गर्छन्, ‘मेरो बालबच्चाले कसैको चोरेको, बिगारेको छैन । मेरो डिंगा (चौपाया) ले कसैको बालीनाली खाएको छैन । बन्देज लगाएका ठाउँमा गएको छैन । थाहा नपाई अन्जानमा गल्ती भए सभाले जे निर्णय गर्छ, सहन्छु ।’ पर्यटकीय गाउँ भुजुङमा शुक्रबारदेखि सुरु ‘भदौसभा’ को दृश्य हो यो । सोमबार सकिएको भदौसभामा आइतबारसम्म करिब ४ सय गाउँलेले तामाको ताउलो र खुकुरीको धार समाएर यस्तो कसम खाइसकेका छन् ।


मकै थन्क्याएर कोदो रोपिसकेपछि भदौ अन्तिममा गरिने भएकाले यसलाई ‘भदौसभा’ भनिन्छ । सभामा तामाको ताउलो र खुकुरीको धार समातेर कसम खानुलाई स्थानीय ‘धर्म समात्ने’ भन्छन् । क्व्होलासोंथर गाउँपालिका–४, भुजुङमा सदियौंदेखि चलिआएको परम्परा हो ‘भदौसभा ।’


रीतिथिति व्यवस्थापन समितिको आहवानमा बसिने भदौसभाले वर्षभरिको नीति–नियम तथा काननु बनाउँछ । समिति अध्यक्ष कालबहादुर गुरुङका अनुसार सभामा बनाइएको नीति–नियम गाउँलेले वर्षैभरि मान्नुपर्छ । कुनै नियम परिवर्तन गर्नुपरे गाउँका चिवा (ठूलाबडा) जम्मा भएर संशोधन गर्ने चलन पनि छ । ‘हाम्रो छुट्टै परम्परा र चालचलन छ, सामाजिक तथा सांस्कृतिक मान्यता छ,’ उनले भने, ‘यसलाई बाहिरबाट हस्तक्षेप हुन नदिन हामी गाउँभित्रै कानुन बनाउँछौं ।’


साबिक भुजुङ गाविसका निवर्तमान अध्यक्ष नारायणबहादुर गुरुङका अनुसार सभामा प्रत्येक घरबाट घरमुली अनिवार्य उपस्थित हुनुपर्छ । नत्र जरिवाना तिराइन्छ । ‘वर्षभरि आफ्नो परिवारले कसैमाथि नराम्रो नगरेको, नसोचेको, अधर्म नगरेको, चोरी–डकैती नगरेको, बन्देज लगाइएका ठाउँमा चौपाया नछोडेको, वस्तुभाउलाई अरूको खेतीबालीमा पस्न नदिएको र अबको वर्ष पनि त्यस्तो हुन नदिने कसम खाइन्छ,’ उनले भने, ‘कसैले गल्ती गरिहाले जरिवाना तिर्नुपर्छ ।’ गुरुङका अनुसार गाउँले सबैजना ठाँटीमा भेला भएर सभा बस्छन् । गन्यमान्य व्यक्ति अग्रपंक्तिमा रहन्छन् । स्थानीय तहमा जनप्रतिनिधि चुनिएपछि सभामा उनीहरूलाई समेत राखिएको छ ।


वडाध्यक्ष खिमबहादुर गुरुङले पहिले भदौसभा गर्न एक साता लाग्ने गरेकोमा पछिल्लो समय ३/४ दिनमा सकिने गरेको बताए । ‘गाउँ पहिलेजस्तो छैन । असहमति, झगडा तथा नबुझेकाले एक सातासम्म सभा लम्बिन्थ्यो,’ उनले भने, ‘अहिले छिटोमा ३/४ दिनमा सक्ने गरेका छौं ।’


उनका अनुसार यस वर्षको सभा शुक्रबारदेखि सोमबारसम्म गरियो । ‘हामीले बनाएको कानुन पालना गर्छौं । कार्यान्वयन गर्छौं । कतिपय कानुन बाहिरबाट गाउँ भित्रिने जोकसैलाई लाग्न सक्छ,’ गुरुङले भने, ‘हाम्रो कानुनले अवैध ठानेका कार्य गर्ने छुट कसैलाई पनि छैन ।’ गाउँको कानुनले विशेष परिस्थितिबाहेक रोधी बस्न पहिल्यैदेखि बन्देज लगाएको छ । कोही बस्न आए कारबाही गरिने उनले बताए ।


लालीगुराँस युवा क्लबका सचिव यमबहादुर गुरुङका अनुसार सभाले श्रमज्याला, दैनिक उपभोग्य वस्तुको मूल्य निर्धारण, चोरी–डकैती गर्नेलाई कारबाही तथा राम्रो काम गर्नेलाई स्याबासी दिन्छ ।


गाउँमा उत्पादित धान, मकै, कोदोलगायत खाद्यान्न बालीको मानापाथीको भाउ, कामदारको दैनिक ज्याला, घिउ–महको मूल्य, चोया तथा ऊनद्वारा निर्मित विभिन्न हस्तकला सामग्रीको मूल्य तोकिन्छ । ‘यो हाम्रो आन्तरिक मामिला हो । संघीय सरकार, प्रदेश सरकार तथा स्थानीय सरकारका कानुनसँग नबाझिने गरी आफ्नो कानुन बनाउँछौं,’ निवर्तमान गाविस अध्यक्ष गुरुङले भने ।

प्रकाशित : भाद्र २६, २०७५ ०७:२५
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT