गुरुङका पुरोहित थकाली

गुरुङ गाउँमा जन्मे–हुर्केका सुकबहादुर थकाली गुरुङको कर्मकाण्डीय संस्कारमा सघाउँदै आएका छन्
कान्तिपुर संवाददाता

मनाङ — शिरमा ढाकाटोपी । सेतो कमिज अनि बायाँ हातमा घडी लगाएका सुकबहादुर थकाली भूतपूर्व सैनिकजस्तै देखिन्छन् । तल्लो मनाङको नासों गाउँपालिका ८ ताचैका उनी उमेरले ७० नाघे ।

मनाङको नासों गाउँपालिका ७ ताचैका ७० वर्षीय पुरोहित सुकबहादुर थकाली । तस्बिर : आश गुरुङ

जो कोही भेट हुँदा उनी गुरुङ भाषा बोल्छन् । छिमेकीसँग गुरुङ भाषामै भलाकुसारी गर्छन् । स्थानीयका उनी पुजारी हुन् ।


उनले गुरुङ समुदायको कर्मकाण्डीय कार्य गर्दै आएका छन् । आवश्यकताअनुसार गुरुङ समुदायको जन्मदेखि मृत्युमा गरिने संस्कारमा उनी खटिन्छन् । गाउँका पूजापाठका उनी गुरु नै हुन् । उनी अघि नसरेसम्म गाउँमा कुनै पूजापाठ हुँदैन । गाउँको सबैभन्दा ठूलो पूजा ‘ट्हों पूजा’ हो । जहाँ जिउँदो मृगलाई समातेर पूजा गरिन्छ । त्यही पूजाको नेतृत्व गर्छन् थकाली ।

Yamaha


गाउँका गुरुङ पुरोहित दिवंगत भएपछि उनीहरूका नयाँ पुस्ताले बाउबाजेको पेसा गरेनन् । उनीहरूको संस्कारलाई थकालीले चलाइदिएका छन् । ताचैमा लामा वा घ्याब्रेद्वारा मृत्यु संस्कार गर्ने गरिन्छ । घ्याब्रेले संस्कार गर्न चाहनेको घरमा घ्याब्रे बनेर मृत्यु संस्कार फुकाउने कार्य गर्दै आएको उनले बताए । ‘म त नाम मात्रैको थकाली । सबै गुरुङजस्तो ।


भाषा, संस्कार र संस्कृति पनि गुरुङकै,’ उनले भने, ‘त्यसैले गुरुङको पुरोहित भएर गुरुङकै सेवामा बसें ।’ गाउँघरमा मानिने विभिन्न प्राकृतिक देवताको पूजापाठ सुकबहादुर थकालीले गर्दै आएको स्थानीय सोलबहादुर गुरुङ बताउँछन् । ‘हामी गुरुङले बरु सिकेका छैनौं । उहाँ (सुकबहादुर) ले गुरुङ संस्कारका कार्य गर्नुहुन्छ,’ उनले भने ।


स्थानीयवासीसमेत रहेका नासों गाउँपालिका अध्यक्ष चन्द्र घलेका अनुसार गुरुङ समुदायको कर्मकाण्डमा सुकबहादुर थकालीलाई बोलाइन्छ । ‘कर्मकाण्डका काम सुकबहादुर एक्लैले सक्ने कुरा भएन । मृत्युकार्यमा घ्याब्रे राख्न चाहनेले सुकबहादुरलाई बोलाउँछन्,’ उनले भने, ‘पूजापाठका उनी गुरु नै हुन् । गाउँकै सबैभन्दा ठूलो ट्हों पूजा गर्ने गुरु नै सुकबहादुर हुन् ।’ गुरुङ समुदायको कर्मकाण्ड, गाउँको पूजापाठमा सुकबहादुरले निकै योगदान पुर्‍याएको घले बताउँछन् ।


‘गाउँघरमा झारफुक गर्ने, सातो बोलाउने, कोही बिरामी हुँदा पन्छाउने कार्यमा सुकबहादुर सक्रिय छन्,’ उनले भने । सुकबहादुरको उमेर ढल्किँदै गएको र पछिल्लो समय युवामा संस्कार संस्कृतिका काम सिक्ने र सिकाउने प्रचलन घटदै गएपछि समस्या पर्दै गएको उनले बताए ।


थकाली समुदायमा सबैभन्दा उपल्लो जातको रूपमा थकालीलाई लिने गरिन्छ । सुकबहादुरको पुख्र्यौली मुस्ताङको थाकखोला हो । उनका अनुसार सुरुमा उनका जिजु च्याङ न्होर्बु धारापानीमा आएर बसे । झोलामा सामान लिएर व्यवसाय गर्दै उनका जिजु थाकखोलाबाट आएका थिए । उनका बाजे लुप्त धारापानीमै रहे । बुबाको नाम सार्की हो । ‘आमाका सन्तान कोही नबचेपछि सानो जातको नाम राख्नुपर्छ भनेर सार्की राखेको रे ।


म उही सार्कीको छोरा हुँ,’ उनले भने, ‘बुबा हुँदै म ताचैमा आएर बसें । यहीं घरजम भयो । यहींको गुरुङ संस्कार संस्कृतिमा हुर्किएँ ।’ ताचैको गुरुङ गाउँमै हुर्किएर भाषासँगै संस्कार र कर्मकाण्ड गराउन सिकेको उनले बताए ।

प्रकाशित : भाद्र २७, २०७५ ०९:५७
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT

गाउँपालिका कार्यालय गाविसमै

नयाँ संरचनाअनुसार स्थानीय तहका कार्यालय सञ्चालन भइरहे पनि जग्गाधनी पुर्जामा अझै गाविसकै नाम
आश गुरुङ

लमजुङ — पुरानो व्यवस्थाको स्थानीय निकाय हुँदा निर्माण गरिएका र प्रयोगमा रहेका कतिपय भौतिक संरचना संघीयता कार्यान्वयनपछि व्यवहारमा स्थानीय तहमा हस्तान्तरण भएका छन् । यहाँ कार्यालयहरू कानुनी रूपमा भने अझै पनि स्थानीय तहको नाउँमा गएका छैनन् ।

लमजुङको साबिक गौंडा गाविसको कार्यालयमा सञ्चालन गरिएको दूधपोखरी गाउँपालिकाको कार्यालय । तस्बिर : आश

बेंसीसहरमा रहेका कार्यालयका शाखा, उपशाखा तथा सम्पर्क कार्यालय गत आर्थिक वर्षभित्रै स्थानीय तहमा हस्तान्तरण गरिएका थिए । तर, ती पुरानै कार्यालयका नाममा छन् । हाल स्थानीय तहमा रहेका सबै गाउँपालिकाका कार्यालय साबिकका गाविसको भवनमा छन् । झन्डै १६ महिनायता स्थानीय तह बसेर कार्य सञ्चालन भइरहेको भए पनि धनीपुर्जामा नाम फेरिएका छैनन् ।


स्थानीय तहमा स्थानीय निकायको संरचना कानुनी रूपमा ल्याउन ऐन बन्नै बाँकी रहेको जनप्रतिनिधि बताउँछन् । गाविस कार्यालय हुँदा गाविस सचिव, सहायक, गाविसको स्रेस्ता र स्टोरलगायतका लागि बनाइएका भवनमा हाल गाउँपालिकाका कार्यालय छन् ।


दूधपोखरी गाउँपालिकाका अध्यक्ष छुपीमाया गुरुङका अनुसार गाउँपालिकाको कार्यालय साबिक गौंडा गाविसको कार्यालयबाट सञ्चालन हुँदै आएको छ । हाल दूधपोखरी गाउँपालिका ६ गौंडामा रहेको कार्यालयलाई वडा ३ र ४ को सीमाक्षेत्र इलमपोखरी लेपारचोकमा सार्ने निर्णय भएको छ । तर, जोर्नेबाट उक्त ठाउँसम्म सडकको ट्रयाकसमेत खुलेको छैन । ‘लेपारचोकमा अब प्राविधिक पठाउँछौं । अनि मात्रै कार्यालयका भवन बनाउने कुरा अघि बढ्छ,’ उनले भनिन् । गाउँपालिकाको छुट्टै कार्यालय नभएको र विभिन्न उपशाखाहरू भाडाको घरमा बस्न बाध्य भएको उनले बताइन् ।


क्व्होलासोंथर गाउँपालिकाको कार्यालय साबिक मालिङ गाविसको कार्यालयमा छ । द्वन्द्वमा तत्कालीन विद्रोही माओवादीले भत्काएको उक्त कार्यालय पुनर्निर्माण गरिएको छ । हाल क्व्होलासोंथर २ मा पर्ने उक्त भवनमा क्व्होलासोंथर गाउँपालिकाको कार्यालय छ । गाउँपालिका अध्यक्ष प्रेम घलेका अनुसार साबिक गाविस भवनमा अध्यक्ष, उपाध्यक्ष, प्रमुख प्रशासकीय अधिकृतको कार्यालय छ । अन्य शाखाहरू शारदा माविको छात्रावास भवनमा राखिएको छ । ‘गाउँलेले जग्गा दान गर्नेबारे कुरा अघि बढेको छ । जग्गा व्यवस्थापनपछि हामी भवन बनाउँछौं । त्यसपछि सहज हुन्छ,’ उनले भने ।


दोर्दी गाउँपालिका अध्यक्ष ओमबहादुर गुरुङका अनुसार गाउँपालिका कार्यालय साबिक कृषि सेवा केन्द्रको भवनमा छ । तत्कालीन विद्रोही माओवादीले द्वन्द्वकालमा आगो लगाइदिएपछि ध्वस्त संरचना शान्ति स्थापनापछि कृषि सेवा केन्द्र पुन:स्थापना गरिएको थियो । उक्त भवन गाउँपालिकाले मर्मत गरी कार्यालय सञ्चालन गरेको अध्यक्ष गुरुङले बताए । ‘हामीले भवनको मर्मत गरेर कार्यालय चलाएका छौं । छानो चुहिने भएको छ,’ उनले भने, ‘यही जग्गामा नयाँ भवन बनाउने सोच बनाएका छौं ।’ उनका अनुसार कृषि सेवा केन्द्र गाउँपालिकाको नाममा आए पनि जग्गा नामसारी भने अझै भइसकेको छैन ।


मस्र्याङदी गाउँपालिका अध्यक्ष अर्जुन गुरुङले गाउँपालिका कार्यालय साबिक भुलभुले गाविसको कार्यालयमा सञ्चालन गरिएको बताए । उक्त कार्यालय हाल मस्र्याङदी गाउँपालिका ८ मा पर्छ । कृषि र पशुको शाखा खुदीमा छ । उनीहरू यसअघि स्थानीय निकाय हुँदा निर्माण भएका कार्यालयमै बसेका छन् ।


शिक्षा, स्वास्थ्य लगायत शाखालाई पञ्चविचार प्राविको भवनमा राखिएको छ । ‘गाउँपालिकाको नाममा जग्गा छैन । यसअघिको गाविस भवनको नामको जग्गा गाउँपालिकाको नाममा ल्याइएको छैन । कार्यालय निर्माणका लागि जग्गाको अभाव छ’ उनले भने । उनका अनुसार साँघुरो संरचनामा जसोतसो काम गर्दै आइएको छ । ‘हिजोको स्थानीय निकायको नामका संरचना स्थानीय तहमा आइसकेको छ । तर, स्थानीय तह हाम्रो मातहातमा आएको पुर्जा भने बनेको छैन,’ उनले भने ।


जिल्ला समन्वय समितिका प्रमुख लोकराज पाण्डेले हिजोका सबै संरचना स्थानीय तहमा हस्तान्तरण भइसकेको बताए । ‘सबै सम्पत्ति स्थानीय तहमा गइसकेको छ । यो स्थानीय तहको सम्पत्ति हो,’ उनले भने, ‘स्वत: गइसकेको सम्पत्ति यत्तिकै राख्ने वा नामसारी गर्ने त्यो स्थानीय तहको काम हो । सायद विस्तारै गर्लान् ।’

प्रकाशित : भाद्र २७, २०७५ ०९:५५
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT