महिलाका हातमा धनुबाँण

कान्तिपुर संवाददाता

कास्की — पुरुषले धेरै अघिबाट जंगली जन्तु सिकारका लागि चलाउँदै आए । सरकारको वन्यजन्तु संरक्षणको कानुन र अरू सजिला हतियारको विकासले धनुबाँण यतिबेला खेलकुदका लागि मात्रै प्रयोग भएको देख्न पाइन्छ । जहाँ देखिन्छ, धनुबाँण पुरुषकै हातमा हुन्छ ।

मे त्हले दिवसको अवसरमा पाँचौं बृहत् अन्तर तमु समाज एवम् एकल मे त्हले (धनुष बाँण) प्रतियोगितामा महिलासमेत सहभागी भएका छन् । तमु प्ये ल्हु संघ जिल्ला समितिको आयोजनामा बुधबार पोखरामा भएको प्रतियोगितामा महिला सहभागिता भएको हो ।

Citizen

‘धनुष बाँण महिलाले छोए पाप लाग्छ भन्ने भनाइ छ, अब त्यस्तो भनाइ भन्दै हामीले महिलालाई पछि पार्न मिल्दैन,’ संघका अध्यक्ष उमबहादुर गुरुङले भने, ‘आमाले पढे परिवारले पढ्छ भन्ने भनाइ आत्मसात गरेर समुदायको संस्कार नयाँ पुस्तामा पुर्‍याउन महिलालाई पनि धनु बाँणको प्रतियोगितामा भाग लिन हौसला दिएका हौं ।’

गुरुङ समुदायको संस्कार र पम्परा केलाउँदा पुरानो हतियार धनुषबाँण नै भएको उनले बताए । ‘यो हाम्रो संस्कृतिभित्र पर्छ,’ उनले भने, ‘५ वर्षदेखि यस्तो कार्यक्रमको आयोजना गर्दैछौं । महिलाहरूलाई भने पोहोरदेखि सहभागी गराउन थालेका हौं ।’ अहिलेको अवस्थामा जुनसुकै प्रतियोगिता महिला–पुरुष दुवैको समान सहभागिता हुनुपर्ने उनले बताए ।
‘पोहोर धनुबाँण पहिलोपल्ट समातियो,’ सहभागीमध्येकी रनमाया गुरुङले भनिन्, ‘पोहोरजस्तो डर योपल्ट लागेन ।’ एउटा हातले धनुष समातेर अर्को हातले वाँण हुत्याउनुपर्ने भएकाले बल बढी नै लाग्ने भए पनि यो खेलमा तरिका र अनुशासनको आवश्यकता आफूले बुझेको उनले बताइन् । ‘महिलाले नसक्ने भन्ने होइन रहेछ,’ उनी भन्छिन्, ‘तरिका पुर्‍याउन सक्नु/नसक्नुचाहिँ खुबी रहेछ ।’

जुनसुकै प्रतियोगितामा भाग लिनका लागि इच्छुक महिलालाई सहभागिता गराउँदा प्राप्त हुने अवसरले उनीहरूलाई हौसला मिल्ने तमु प्हेल्हुसंघ न्यूयोर्क शाखाका संस्थापक अध्यक्ष नरवीर गुरुङले बताए ।

संघका केन्द्रीय सल्लाहकार बलबहादुर तमुले धनुवाँण विशेषगरी गुरुङ, थकाली र तामाङ समुदायको संस्कार भएको बताए । बिहीबार सम्पन्न हुने प्रतियोगितामा गौरव तमु समाज रूपाकोट, क्होला दीप समाज, क्होला ट्होधीं रामबजार र प्येल्हु संघ केन्द्रीय युवा संघलगायतका १४ समूह सहभागी छ । एकलतर्फ, रनमाया गुरुङ, शान्ति गुरुङ, गौरी गुरुङ र मणिलाल गुरुङलगायत सहभागी छन् ।

प्रकाशित : चैत्र ७, २०७५ ०९:३४
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT

शक्तिपीठमा पूजापछि सुरु

कान्तिपुर संवाददाता

बागलुङ — कालीका भगवतीलाई खुसी पारेपछि कुनै अनिष्ट हुँदैन भन्दै उनीहरूले रंगको पर्व मनाउने गरेको बूढापाका बताउँछन् । ‘शक्ती पीठलाई खुसी पारेपछि पर्व मनाउने नेवारहरूको चलन हो’ नेपाल भाषा मंकाखल बागलुङका पूर्वअध्यक्ष काजीगाउँले श्रेष्ठले भने, ‘पुरानो चलन थमाउन युवालाई जागरुक बनाउँदै छौं ।’ 

नेवारहरू भक्तपुरबाट बसाइँ सरेर आएको इतिहास छ । होलीकाको वधको खुसियालीमा मनाइएको पर्व भए पनि नेवारहरूले खुसीसँगै शक्तिपीठ पूजा गरेपछि होली मनाएको कथा जोडेका छन् ।

बसाइँ सरेपछिका धेरै संस्कृतिलाई बागलुङमा ल्याएर बचाउने प्रयास पनि गरेका छन् । उनीहरूले ल्याएका संस्कृतिहरू यहाँ जोगिएको अर्का संरक्षणकर्मी महेशचन्द्र प्रधान बताउँछन् । ‘राजबलि के हो ? राजबलि के हो ? राजबलि के द्वारे मचे होली’ राजबलि के हो ? ऋद्धि आए, सिद्धि आए, गणेश आए त मुसा चढी के । राम आए, लछुमन आए, दशरथ आए रथ चढी के । कालीकालाई बोका बलि दिएपछि यस्तै–यस्तै गीत गाएर बजार फर्कनेहरूले होली खेल्छन् । नेवारी परम्पराको धिमे बाजा बजाउँछन् ।

चोकचोकमा पुगेर सबैलाई रंग दलेर शुभकामना बाँड्नेले नारायण चोकमा भेला हुन निम्तो दिन्छन् । बलि दिएको बोकासहित कुखुरा, राँगालगायतको मासु छुट्टाछुट्टै पकाउँछन् । सामूहिक रूपमा भोजनको प्रबन्ध गरिएको हुन्छ । दिनभर होलीमा रमाएर फर्केपछि नारायणचोकमा बसेर प्रसाद स्वरूप मासु चिउरा खान्छन् ।

यो परम्परा विस्तारै लोप हुने देखेर संरक्षणका लागि प्रयास गरेको नेपाल भाषा मंकाखल बागलुङका अध्यक्ष मुकेशचन्द्र राजभण्डारीले बताए । बागलुङमा राजभण्डारी, शाक्य, मलेपति र श्रेष्ठ जातका नेवारहरू छन् । उनीहरूले धेरैजसो चाड संयुक्तरूपमा मनाउँछन् ।

गाईजात्रा र होलीलगायतका पर्व सामूहिक हुन्छन् भने जोगी नाच शाक्यहरूको अगुवाइमा हुन्छ । हनुमान नाचमा श्रेष्ठहरूको अगुवाइ हुन्छ । हनुमान नाच्दा पँधेरा–धारामा पूजा हुन्छ । गाईजात्रा निकाल्दा नारायण मन्दिरमा पूजा हुन्छ ।

पूजा विधि संरक्षणको काम भने नेवार समुदायका अगुवाहरूले गर्दै आएका छन् । अगुवाइ गरेकाबाहेक सबै नेवारसहित अन्य जातिलाई पनि निम्तो दिइन्छ । ‘यस्ता चाड हाम्रो संस्कृति भएकाले बचाउने प्रयास गरेका छौं तर बुझाउने काम सबैलाई गर्छौं,’ राजभण्डारीले भने, ‘संस्कृतिहरू जति धेरै जोगाउन सकियो, हामी त्यसबाटै धनी बन्ने हो ।’ नेपालीपनका मौलिक पर्वहरू सबै मिलेर बचाउनुपर्ने उनले बताए । बाहुन, क्षत्री, नेवार, मगर, गुरुङ, अन्य जनजाति र दलित समुदायमा रहेका संस्कृतिलाई युवापुस्तामा हस्तान्तरण गर्न सबै जागरुक बन्नुपर्ने उनले सुझावसमेत दिए ।

जिल्लामा चलनमा रहेका धेरै संस्कृतिहरू लोप हुँदै गएको संस्कृतिविद् प्रेम छोटाको भनाइ छ । ‘चैतेदसैं मेलादेखि गलकोट, ढोरपाटन र धेरै क्षेत्रका संस्कारले एउटा–एउटा इतिहास र धर्म बोकेको छ’ छोटाले भने, ‘अब एउटा जात, भाषा नभनीकनै संरक्षणमा लाग्नुपर्छ ।’

छोटाले जिल्लाका धेरै संस्कृति, भाषा, लिपि र पत्रपत्रिकाका पहिलो अंकसमेत संग्रह गरेर राखेका छन् । उनले हनुमान नाचदेखि दर्जनभन्दा बढी संस्कृतिको पुस्तकसमेत लेखेर राखेका छन् । हातैले लेखेका पत्रपत्रिकासमेत उनको पुस्तकालयमा संग्रहित छ ।

प्रकाशित : चैत्र ७, २०७५ ०९:३३
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT