मोदीवेणीमा नयाँ वर्षको भीड

कालीगण्डकीको पानीमा नुहाउँदा वर्षभरि शुभ हुने जनविश्वास
कान्तिपुर संवाददाता

पर्वत — कालीगण्डकीको पानीमा नुहाउँदा वर्षभरि शुभ हुने जनविश्वास छ । यही मान्यता पच्छ्याएर पर्वतको मोदीवेणीमा वैशाख सक्रान्ति स्नान गर्नेको भीड लागेको छ । यहाँ स्नान, नृसिंह मन्दिर दर्शन र पूजा गर्नेहरूको घुइँचो रह्यो । 

नयाँ वर्षको अवसरमा पर्वतको मोदीवेणीस्थित कालीगण्डकी किनारमा नुहाउँदै गरेका सर्वसाधारण ।तस्बिर : अगन्धर तिवारी/कान्तिपुर

नेपाल पञ्चांग निर्णायक समितिको पात्रोअनुसार बाह्र राशि हुनेहरूका शरीरका विभिन्न अंगमा नयाँ वर्षको प्रभाव पर्ने र नकारात्मक प्रभाव र असर मेट्न पवित्र जलको स्नान गर्नुपर्ने मान्यता छ । पण्डित लेखनाथ सुवेदीका अनुसार देब्रे खुट्टा, देब्रे हात र जुनसुकै देब्रे अंगमा संक्रान्तिमा राशिको प्रभाव परेमा त्यसले वर्षभरि नकारात्मक प्रभाव पार्छ ।

त्यस्ता दोष मेटाउनका लागि दामोदरकुण्डबाट पवित्र शालिग्रामसँगै बगेको कालीगण्डकीको जल अचुक अस्त्र मानिन्छ । ‘धार्मिक हिसाबले मान्दै आएका यस्ता प्रचलन अहिले वैज्ञानिक रूपमा पनि पुष्टि भएका छन्,’ सुवेदीले भने, ‘सक्रान्तिमा कालीगण्डकीको पानीले स्नान गर्ने कुरा प्राचीन कालदेखि चलेको चलन हो । बीचमा केही कमी थियो । अहिले बढेको छ ।’

कुनै बेला मोदीवेणी क्षेक्रमा वैशाख सत्रान्तिको अवसरमा ७ दिनसम्म मेला लाग्थ्यो । सडक यातायातको पहुँच नहुने समयसम्म बुटवल र भारतीय सिमानासम्म पुगेर ल्याएका सामाग्रीहरू किन–बेच गरेर वर्षभरिको गर्जो टार्ने गरिन्थ्यो । त्यो मेलामा पर्वत साथै बागलुङ, स्याङ्जा, कास्की, म्याग्दीलगायत थुप्रै जिल्लाका सर्वसाधारण सहभागी हुन्थे ।

मोदीवेणी दिव्यधाम व्यवस्थापन एवं सञ्चालन समितिका अध्यक्ष केवशदास पौडेलका अनुसार दुई दशकयता त्यस्तो मेला मोदीवेणीमा लागेको छैन । ‘केही वर्ष नुहाउन आउनेहरू पनि पातलिएका थिए,’ उनले भने, ‘हिजोआज मेला लाग्दैन । मान्छे अडिँदैनन् । आउने–जाने क्रम निकै बढेको छ ।’ अहिले मोदीवेणीसम्म नै सडक यातायातको पहुँच सहज भएकाले स्नान गर्नेहरू केही मिनेटमै फर्किने गरेका छन् । मोदीवेणी दिव्यधाम सञ्चालन एवं व्यवस्थापन समितिका अनुसार आइतबार मात्रै करिब १२ हजार सर्वसाधारणले मोदीवेणीमा स्नान गरे ।

समितिले ३ वर्षअघि कालीगण्डकी किनारमा १०८ गौमुखी धारा निर्माण गरेको छ । विद्युतीय मोटरको सहायताले कालीगण्डकीको पानी गौमुखी धाराबाट खसालेर स्नान गर्ने व्यवस्था मिलाइएको छ । मुक्तिनाथमा स्नान गर्न जान नसक्नेहरूका लागि पनि यहाँ निर्मित धाराले उत्तिकै पुण्य मिल्ने अग्रजहरू बताउँछन् । ‘मुक्तिनाथमा स्नान गर्ने र यहाँ स्नान गर्ने जल एउटै हो,’ मोदीवेणी धार्मिक पुस्तकालयका अध्यक्ष युवनाथ गौंडेलले भने, ‘यहाँ आएपछि मुक्तिनाथमा नुहाउन नपाएको पछुतो हुँदैन ।’

मोदीवेणीमा स्नान गर्न पर्वतका विभिन्न गाउँका साथै स्याङ्जा, कास्की, बागलुङ, तनहुँ, नवलपरासीलगायतका सर्वसाधारण आएका थिए । नयाँ वर्षमा ग्रह बिग्रिएमा मोदीवेणीमा स्नान गरी रुद्रीपाठ लगाएमा सबै ग्रह ठीक हुने विश्वासले आएको तनहुँकी भीमा क्षत्रीले बताइन् ।

ज्येष्ठ नागरिकलाई फलफूल
नयाँ वर्षमा मोदीवेणी स्नान गर्न गएका युवाहरूले मोदीवेणी वृद्धाश्रममा आश्रय लिइरहेका ज्येष्ठ नागरिकलाई फलफूल वितरण गरेका छन् । पर्वतका शिव परियार, निशा थापामगर, मनोज क्षत्री र म्याग्दीकी डिना छन्त्यालले आश्रममा बसोबास गर्ने १९ जना ज्येष्ठ नागरिकलाई फलफूल खुवाएर नयाँ वर्ष मनाएका हुन् ।

नयाँ वर्ष फरक स्थान र फरक वातावरणमा मनाउन पाउँदा खुसी लागेको म्याग्दीकी डिना छन्त्यालले बताइन् । नयाँ वर्षमा नयाँ कामको थालनी गरी अरू युवाहरूलाई उत्प्रेरणा जगाउन आमाहरूसँग खुसियाली साटेको शिव परियारले बताए ।

प्रकाशित : वैशाख २, २०७६ ०९:४१
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT

मध्यरातमा अझै सुनिन्छ फेरी

हरिराम उप्रेती

गोरखा — छिप्पिँदो रातमा मलिनो टर्च लाइट र लौरीको सहारा । घर–घरमा पुगेर फेरी लगाउँदा लगाउँदै छ्याङ्ङ उज्यालो हुन्छ । बिहानीपख सिदा लिने चटारो । गोरखा नगरपालिका–९ का गोविन्दनाथ योगीलाई चैत महिना लागेसँगै फुर्सद छैन । 

गत शुक्रबार मध्यरात लक्ष्मीबजारका घर–घरमा फेरी लगाउँदै गरेको अवस्थामा उनी भेटिए । ‘जय गुरु गोरखनाथ’ मध्यरातमा गाउँलेका घरमा पुगेर उनी चर्को आवाजले देवीदेवता पुकार्दै फलाक्छन् । फेरी लगाउँछन् । उक्त गाउँमा गोविन्दनाथको आवाजसँग गाउँले परिचित छन् । ‘१३ सालको जन्म, यसरी फेरी लगाएर हिँडेको वर्षौं भयो,’ उनले भने, ‘गर्दै आएको काम चटक्क छाड्न मन मानेन ।’

चैत लागेसँगै यहाँका अधिकांश गाउँमा मध्यरातमा फेरीको आवाज सुनिन्छ । फेरी लगाउनेलाई देखेर कुकुर धेरैबेरसम्म भुक्छन् । जरायोको सिङबाट बनेको लोकबाजाले फेरी लगाए घरको ‘सह’ जाग्ने मान्यता छ । सुख, शान्ति, समृद्घि छाउने घरमा शुभ हुने विश्वास गरिन्छ । सहरी क्षेक्रमा त्रमशः घटेको यो चलन ग्रामीण क्षेत्रमा अझै चलिरहेकै छ ।

‘एउटा घरमा फेरी लगाउन थोरैमा पाँच मिनेट लाग्छ । देवीदेवता फलाक्नुपर्छ, यसरी फेरी लगाएको घरमा भूतपिचासले दुःख दिँदैन,’ गोविन्दनाथले भने, ‘हामी मध्यरातमा हिँड्छौं । फेरी बोकेर हिँडदा हामीलाई पनि कुनै डर हुँदैन, भूतपिचासले छुन सक्दैन ।’ एक रातमा ३० देखि ५० घरसम्म पुगेर फेरी लगाउने गरेको उनले बताए । रातको समयमा बजाउने फेरी दिनमा देखाउन नहुने मान्यता पनि राखिन्छ ।

यहाँका प्रायः गाउँमा रातको समयमा अहिले फेरीको आवाज सुनिन्छ । यहाँका नाथ योगीहरू धादिङको सलाङ, नलाङ, खरी र मैदीसम्मका बस्तीमा फेरी लगाउन पुग्छन् । ‘दमौली र डुम्रेबाट फोन गरेर दान लिन आउनु भनेका छन् । भ्याइराखेको छैन,’ नाथले भने । फेरी लगाउने परम्परालाई पाका पुस्ताले थामेका छन् । फाट्टफुट्ट भेटिए पनि युवापुस्ता यसतर्फ आकर्षित छैनन् ।

फेरी लगाउनेका पनि आफ्नै क्षेत्र हुन्छन् । स्थानीयका अनुसार करिब ६० वर्ष पहिले फेरी लगाउनेलाई क्षेत्र छुट्याइदिने काम गोरखनाथका पुजारीले गर्थे । ‘त्यो बेला फेरी लगाउने धेरै हुन्थे । विवाद नहोस् भनेर गाउँटोल छुट्याइदिने चलन थियो,’ गोरखनाथका पुजारी प्रदीप योगीले भने, ‘अहिले थोरै छन्, क्षेत्र छुट्याइदिनुपर्ने अवस्था छैन ।’

फेरि लगाउने परम्परा पृथ्वीनारायण शाहको पालादेखि सुरु भएको विश्वास गरिने उनले बताए । ‘फेरी लगाउने चलन गोरखाबाट सुरु भएको हो,’ उनले भने, ‘त्यो बेला चेतावनी दिन, सजग बनाउन, राज्य र धर्मका लागि संगठन बनाउन राति हिँडेको भन्ने मान्यता छ ।’ तत्कालीन समयमा नाथ समुदायले रातिको समयमा फेरी लगाउँदै राज्यका कुरा जनताको घरमा पुर्‍याउने र गन्धर्व समुदायले गीतमार्फत दिनमा जनताको घर–घर पुगेर खबर पुर्‍याउँदा मुलुक एकीकरण गर्न टेवा पुगेको मानिने उनको भनाइ छ ।

चैत र कात्तिक गरी वर्षमा दुई महिना फेरी लगाउने चलन छ । ‘चैत र कात्तिकमा त्यति कामको चाप हुँदैन । कात्तिकमा नयाँ बाली सप्रियोस् भन्ने कामना हो, चैतमा लगाउनु भनेको नयाँ वर्ष आउन लाग्यो भन्ने संकेत हो,’ उनले भने । यहाँको ठिगुरेस्वाँरा, अँधेरी, तोरेण र मिरकोटलगायतका क्षेत्रमा योगी समुदायको बाहुल्यता छ ।

‘भूतपिचास भाग्छ नै,’ उनले भने, ‘नाथ (फेरी) बजे काल भागे भन्छन् । ग्रहशान्ति हुन्छ, घर रक्षा हुन्छ विश्वास त हो ।’ कान नचिरेका योगीले पनि पछिल्लो समय फेरी लगाउनु विकृति भएको उनले बताए । परम्परा जीवन्त राख्ने आफूहरूको सम्मान हुनुपर्ने उनले बताए । ‘बिना लगानी माग्न आयो भन्ने पनि छन्, सम्मान भए घर–घरमा जान मन लाग्छ, हेय भए त यस्तो चलन छाड्दै जाने भए नि ।’

रात भर फेरी लगाउने योगीलाई बिहानपख घर–घरमा सिदा तयार भएको हुन्छ । दाल, चामल, नुन, बेसार घ्यू, वस्त्र, फलफूल भएको सिदा दिँदा ग्रहशान्ति हुने विश्वास गरिने चुणमणि तिवारी बताउँछन् । ‘गच्छे अनुसार दिने हो,’ उनले भने । धार्मिक विश्वास भएकाहरू बोलाएरै पनि दान दिने प्रचलन अझै कायम रहेको उनले बताए ।

युवा पुस्ता कान छेड्न र मन्त्र उच्चारण गर्न रुचि नदेखाउँदा उक्त पेसा संकटमा पर्ने भन्दै पाका पुस्ताले चिन्तासमेत जनाए ।

प्रकाशित : वैशाख २, २०७६ ०९:४०
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT