विद्यालयमा भूकम्पमापन यन्त्र

लालप्रसाद शर्मा

(पोखरा) — २०७२ को महाभूकम्पले निजी आवासका साथै थुप्रै विद्यालय भत्किए । शनिबारको दिन भएकाले विद्यालयमा मानवीय क्षति भने हुन पाएन । भूकम्पबाट हुने सम्भावित जोखिम र जोगिने उपाय अवलम्बन गर्नुपर्ने शिक्षा भने त्यो भूकम्पले दियो । भूकम्पीय शिक्षाबारे विद्यालय शिक्षाको पाठ्यक्रममै समावेश गर्नुपर्ने आवाज पनि उठिरहेको छ । 

विद्यार्थी, विद्यालय र समुदायलाई समेत भूकम्पबाट सुरक्षित बनाउने उद्देश्यसाथ चितवनसहित गण्डकी र प्रदेश ५ का २३ विद्यालयमा भूकम्पमापन यन्त्र राखिने भएको छ । विद्यालयमा भूकम्प शिक्षा कार्यक्रम, नेपालले स्विजरल्यान्डको लुजान विश्वविद्यालयको सहयोगमा यन्त्र जडानको तयारी गरेको हो । विद्यालयमा भूकम्पमापन यन्त्र जडान मुलुकमै पहिलोपटक हुन लागेको हो ।

कार्यक्रमले एक वर्षअघि नै बागलुङको गलकोटस्थित एकता सेकेन्डरी स्कुलमा यन्त्र जडान गरेर परीक्षण गरिरहेको छ । परीक्षण सफल भएर हौसिएको कार्यक्रमले वैशाख महिनाभित्र विद्यालयमा यन्त्र जडान गर्न लागेको हो । कार्यक्रमका अध्यक्ष शिव सुवेदीका अनुसार यन्त्रले ४ रेक्टर तलका भूकम्पको पनि मापन गर्नेछ । साथै इपिसेन्टर, दूरी, गहिराइ र दूरीको म्याग्नेच्युड पनि पत्ता लगाउनेछ ।

'भूकम्प शिक्षामार्फत प्रतिरोधी समाजको निर्माण गर्ने उद्देश्यसाथ यन्त्र जडानमा लागेका हौं,' उनले भने, 'विभिन्न देशमा यो सफल भएको अनुभवले यहाँ पनि गर्न लागेका हौं ।' एउटा यन्त्र जडानका लागि एक लाख रुपैयाँ लाग्ने र गलकोटमा राखिएको यन्त्रले एक वर्षको अवधिमा साना-ठूला ४० भन्दा बढी भूकम्पका कम्पन मापन गरिसकेको उनले बताए । यन्त्र सरकारसँग समन्वय गरी जडान गर्न लागिएको हो । बुटवलस्थित न्यू होराइजन स्कुलका पि्रन्सिपल लोकनाथ उपाध्यायले यन्त्र जडानपछि भूकम्पबाट जोगिन सकिने बताए । साथै क्षति न्यूनीकरणमा यसले ठूलो सहयोग मिल्ने विश्वास पनि उनको छ । 'अहिलेसम्म काठमाडौंमा मात्र यस्ता यन्त्र छन्,' उनले भने, 'विद्यालयस्तरमै यन्त्र जडानले भूकम्पबारे सचेत गराउन सकिनेछ ।' पूर्वसचेतनामा पनि यसले भूमिका खेल्ने उनको भनाइ छ । कार्यक्रमले यन्त्र जडान हुने विद्यालयका विज्ञान, सामाजिक, कम्प्युटर शिक्षक र पि्रन्सिपललाई पोखरामा बोलाएर मंगलबार र बुधबार भूकम्पसम्बन्धी आवश्यक जानकारी दिन कार्याशालाको आयोजना गरेको छ ।

भूकम्पीय शिक्षासम्बन्धी अन्तर्राष्ट्रिय कार्यशालाको उद्घाटन गर्दै गण्डकी प्रदेशका सभामुख नेत्रनाथ अधिकारीले नेपाली सापेक्षता र विशेषतामा रहेर काम गर्नुपर्नेमा जोड दिए । 'भूकम्पबाट कसरी जोगिने भन्नेमै केन्दि्रत हुनुपर्छ,' उनले भने, 'इतिहासमा सुनेका बेला प्रत्यक्ष अनुभव पनि लिन पाएका छौं । यसबाट पाठ सिकेर जोखिम न्यूनीकरण र सुरक्षित हुनुपर्नेमा जोड दिनुपर्छ ।' विद्यालयले विद्यार्थीसँगै समुदायमा पनि भूकम्पबारे सचेतना फैलाउनुपर्ने उनको भनाइ छ ।

प्रकाशित : वैशाख ४, २०७६ १२:०२
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT

सडकभरि ई-रिक्सा

ट्राफिक भगाउने र ड्राइभर भाग्ने लुकामारीले यातायात व्यवसायीमात्र होइन, सर्वसाधारण यात्रु पनि मर्कामा परेका छन्
शिव पुरी

(रौतहट) — चन्द्रपुर नगरपालिका ४ स्थित मुख्य चोक । सधैं व्यस्त हुने चोक हो यो । यहाँ पूर्व मेचीदेखि पश्चिम महाकालीसम्म जाने सवारी रोकिन्छन् । यो एउटा मुख्य गन्तव्य पनि हो । पछिल्लो समय व्यस्त सडकभरि ई-रिक्सा भेटिन्छन् । व्यवस्थित पार्किङ गरिएको हुँदैन । जता मन लाग्यो त्यतै रोकेर राख्छन् । दुई वर्षदेखि यही समस्याले ई-रिक्सा मजदुर पनि समस्यामा छन् ।

रौतहटको चन्द्रनिगाहपुर चोकमा सडकमै पार्किङ गरिएका ई-रिक्सा । तस्बिर : शिव/कान्तिपुर

चन्द्रपुर नगरपालिकाले पार्किङको व्यवस्था मिलाउन नसक्दा यहाँको सडक ई-रिक्साले पूरै ढाक्ने गरेको छ । उनीहरू पार्किङको अभावमा यताउता भौतारिने गर्छन् । बेलाबेलामा ट्राफिक प्रहरी र उनीहरूबीच लुकामारी चल्छ । ट्राफिकले सडकमा इरिक्सा राख्यो भनेर लखेट्छन् ।

ट्राफिक जान्छ । फेरि त्यही सडकमै पार्किङ हुन्छ । ई-रिक्सा संघका पूर्वअध्यक्ष तथा मजदुर केदारप्रसाद तिमल्सिनाले नगरपालिकाले बेवास्ता गर्दा ई-रिक्सा मजदुरले लामो समयदेखि सास्ती खेप्नु परेको सुनाउँछन् । 'व्यवस्थित पार्किङ छैन । सडकमै राख्नुबाहेक विकल्प पनि छैन,' उनी भन्छन्, 'नगरपालिकाले दुई वर्षदेखि पार्किङको ब्यवस्था गर्छु भनेर झुक्याएको छ ।' सडकको पेटीको नाली भत्काउने र त्यसलाई त्यतिकै छाड्ने गर्दा पनि समस्या बढेको उनको भनाइ छ । नालीलाई व्यवस्थित गर्न सके त्यसैको आडमा पार्किङ गर्न मिल्ने मजदुर बताउँछन् । पूर्वपश्चिमबाट आउने बस रोक्नासाथ यहाँ यात्रु बोक्न ई-रिक्साबीच तछाडमछाड चल्छ । सडक ढाकेर उनीहरू यात्रु बोक्न बस्छन् । त्यही बेला ट्राफिकले लखेेट्ने गरेको हो ।

चन्द्रनिगाहपुर क्षेत्रमा ४ सयका हाराहारी ई-रिक्सा सञ्चालनमा छन् । एक सयभन्दा बढी इन्धनबाट चल्ने अटो रिक्सा छन् । यहाँको क्षमता भनेको १ सय ई-रिक्सा रहेको तिमल्सिनाले बताए । चाहिनेभन्दा झन्डै चार गुणा बढी चल्न थालेपछि पार्किङ सुविधामा कठिनाइ भएको नगरपालिकाको भनाइ छ ।

यति धेरै सवारी एकैपटक सडकमा थुप्रेपछि कुनै बेला यातायात आवागमनमै समस्या हुने गरेको छ । सडकको पेटीमा फलफूलका पसलहरू बग्रेल्ती छन् । यहाँको दुबै क्षेत्र र गौर राजमार्गको सडकमै पसल राखिँदा थप समस्या निम्त्याएको छ । यसले चोकलाई कुरुप बनाएको छ । नगरपालिका प्रमुख रामचन्द्र चौधरीले चाँडै ई-रिक्सा व्यवस्थित गराउने जानकारी दिए । सबै कुरा एकैचोटि कहाँ हुन्छ र ? उनले भने, 'बिस्तारै समाधान निकाल्नुपर्छ । दुबैतिर नाला बनेपछि सबै समस्या सकिन्छ ।'

पछिल्लो समय यहाँ ई-रिक्सा किनेर चलाउनेको संख्या पनि हात्तै बढेको छ । उनीहरूमध्ये अधिकांशको अनुमतिपत्र छैन । ट्राफिकले लाइसेन्स लिन पटकपटक दबाब दिँदै आएको छ ।

उही ठाउँमा बसपार्क चन्द्रनिगाहपुरको मुख्य चोकमा सवारी रोक्दा ट्राफिक व्यवस्थापन समस्या भएको गुनासोपछि चन्द्रपुर नगरपालिकाले झन्डै ४ सय मिटर अगाडिको क्षेत्रमा लगेर रोक्ने भन्ने निर्णय गर्‍यो । निर्णय कागजमै सीमित भयो । नगरपालिकाले केही गर्न सकेन ।

पुरानो स्थानबाट केही अगाडि ल्याएर बस रोक्न थालेपछि झनै समस्या देखियो । गएको मंसिरमा नगरपालिकाले बस रोक्ने ठाउँलाई व्यवस्थित गर्ने र राजमार्गको मुख्य सडक दायाँबायाँ अतिक्रमण हटाउने अर्को निर्णय गर्‍यो । जिल्ला ट्राफिक, इलाका प्रहरीलगायता सरोकारवालालाई साक्षी राखेर निर्णय भएको थियो । त्यसको चार महिनापछि नगरपालिका, ट्राफिकलगायत सरोकारवाला मिलेर पुरानै स्थानमा बसपार्क सारेको छ । पश्चिम जाने बसलाई भने जहाँको त्यही रोक्न भनिएको छ ।

बसपार्कलाई पुरानै स्थानमा सारिए पनि सडकको दुवै क्षेत्रमा बढदो अतिक्रमण हटाइएको छैन । अहिले चोकको दुबै क्षेत्रमा अतिक्रमण बढदो छ । सडक पेटी र मुख्य राजमार्गमै थापिएका पसलले पेटीमा हिँड्नै समस्या छ । उनीहरू अटेर गरी सामान राखेर बसेका छन् । नगर नै कुरुप हुने गरी सडकमै पसल राख्दा सम्बन्धित निकाय चुप बस्नु आश्चर्य भएको स्थानीय बिनोद घिमिरेले बताए । सडकमै पसल राख्ने क्रम पनि बढेको छ ।

जथाभावी सवारी रोक्न छाडेको छैन । चन्द्रनिगाहपुरको मुख्य चोकमा सबैको नजर पुग्ने र देशभरिका यात्रु ओहोरदोहोर गर्ने हुँदा यसलाई सफा र व्यवस्थित गर्नुपर्ने भनेर जनप्रतिनिधिलाई दबाब दिँदै आएको छ । तर बेवास्ता गर्दै आएका छन् । राजधानीलगायत पश्चिम जाने बसले चोक क्षेत्र अस्तव्यस्त पार्छ ।

बिहान सबारी व्यवस्थापन गर्न ट्राफिकलाई हम्मेहम्मे पर्छ । उनीहरू कराउँछन् । सम्झाउँछन् । तर बस चालक टेर्दैनन् । अन्तमा जरिवाना काटेर छाड्छन् । ट्राफिक प्रहरी निरीक्षक बिजय श्रेष्ठले नगरपालिकाले व्यवस्थित गर्नुपर्नेमा किन नगरेको भनेर प्रश्न गर्छन् । 'ट्राफिक एक्लैले सम्भव छैन । व्यवस्थित बसपार्क र ई-रिक्साको समस्या समाधान नभएसम्म मुख्य चोकको अवस्था गन्जागोल देखिन्छ ।'

यहाँ चोेकका विभिन्न स्थानमा जथाभावी बस, ट्रक रोकेर राख्छन । बस, ट्रक, ई-रिक्सा, जिप ब्यस्त सडकमै पार्किङ हुन्छ । ट्राफिकले राखेको नोपार्किङ बोर्डमै लगेर सवारी रोक्छन् । रोक्ने स्थान नभएपछि कहाँ जाने भनेर सबाल जवाफ फर्काउछन् । राष्ट्रिय राजमार्ग भनिएको सडकलाई पार्किङस्थल बनाइएको छ । नियम विपरीत गरिएको पार्किङले सवारी साधन गुडाउनमात्र होइन, पैदलयात्रुलाई हिँड्न समेत बाधा पुगेको छ ।

प्रकाशित : वैशाख ४, २०७६ ११:५९
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT