किसानका फर्म पर्यटकीय गन्तव्य

प्रकाश बराल

बागलुङ — पैयुँथन्थापका गंगाबहादुर थापाले सदरमुकाममा खोलेको कृषि फर्म अहिले गतिलो पर्यटकीय गन्तव्य बनेको छ । मठमन्दिर र सहर घुम्दामात्र रमाउने आन्तरिक पर्यटकको रोजाइमा थापाको कृषि फर्म पनि पर्न थालेको छ ।

बागलुङ नगरपालिका–३ को गौंडाकोटमा २० वर्षअघि जग्गा भाडामा लिएर थापाले कृषि कर्म सुरु गरेका थिए । उनको सिको गर्दै अहिले ८० भन्दा बढी किसानले व्यावसायिक तरकारी खेती गर्छन् । अधिकांशले जग्गा भाडामा लिएका छन् ।

केहीको आफ्नो जमिन छ । एउटै फाँटमा यतिका धेरै किसानले गरेको कर्म हेर्न आउनेकै कारण गौंडाकोट, पावरहाउस र मूलपानीतर्फ दर्जन बढी पसल र रेस्टुरेन्ट खुलेका छन् । थापाले प्लास्टिकका टनेलमा बेमौसमी तरकारी खेती गर्छन् भने मौसमी तरकारी, कुखुरा पालन, च्याउखेतीसमेत गरेर वर्षको १० लाख रुपैयाँ कमाउँछन् ।

आफ्नै पुर्ख्यौली जग्गामा माछा पालेका नारायण उपाध्यायको फर्म हेर्न पनि उत्तिकै आउँछन् । १० हजार बढी माछाका भुरा छाडेर बर्सेनि झन्डै १० लाखकै कारोबार गर्ने उपाध्यायले दैनिक आउने पर्यटकलाई जानकारी दिन समय छुट्याएका छन् । ‘पूर्वपश्चिमदेखि घुम्न र कृषि कर्म हेर्न आएकालाई समय दिएर केही बताउनैपर्छ,’ उपाध्यायले भने, ‘हाम्रो थोरै समयले उनीहरूमा प्रेरणा जाग्यो भने विदेश नगई नेपालमै उत्पादनको काम गर्लान् ।’

थापा र उपाध्यायजस्तै यहाँका एक सय बढी किसानले सहकारी खोलेका छन् । मिर्मिरे कृषि सहकारी संस्थामार्फत उनीहरूले बागलुङ बजारलाई चाहिने कुल तरकारीको ६० प्रतिशत बढी उत्पादन गर्छन् । कुखुरा, माछा र बंगुरबाट आत्मनिर्भर बनाइसकेको थापाले बताए ।

यहाँका व्यपारीले दैनिक सयौं केजी तरकारी किसानका घरघरै पुगेर उठाउँछन् । यहाँ सानाठूला गरी ४० माछा पोखरी छन् । भाडामा जग्गा लिएर बसेको यो गाउँलाई उनीहरूले ‘नयाँ कृषि सहकारी गाउँ’ नामकरणसमेत गरेका छन् । यो गाउँ घुम्न विद्यार्थी पनि आउँछन् । बलेवास्थित कृषि प्राविधिकको पढाइ हुने क्याम्पसले आफ्ना विद्यार्थीको ६ महिने प्रयोगात्मक अभ्याससमेत यहीं गर्न थालेको छ । विद्यार्थीले पनि धेरै खर्च नगरी गाउँघरमै प्रयोगात्मक अभ्यास गर्न पाएको बताए ।

समाजशास्त्र र पत्रकारिता पढ्ने विद्यार्थीले पनि यो गाउँ घुम्न थालेका छन् । उनीहरूको प्रतिवेदनमा किसानकै कथा बढी लेखिन्छ । ‘एकहुल साथी गएका थियौं, हरेक व्यक्तिको मेहनतको समाचार लेख्न सकियो,’ जैमिनी नगरपालिका– ७ का नवीन सुवेदीले भने, ‘खाली हात बसेको कोही पनि देखिएन ।’ उनीहरू पत्रकारिताको अभ्यासका लागि गाउँ पुगेका थिए । मेहनत गर्दा कृषि पेसाबाटै ठूलो कमाइ गर्न सकिने अनुभव पाएकोसुवेदीले बताए ।

धम्जाबाट झरेका मनबहादुर पुन, तंग्रामका जगबहादुर विक, रेशकी सरस्वती पुन, पैंयुँथन्थापकी लक्ष्मी थापा लगायतले दैनिक कृषि कर्म गरिरहेका छन् । घुम्न आएका विद्यार्थी र सहकारीकर्मीले कामकै अनुभव लिएर जाने गरेको विकले बताए । ‘कतिपयले कुटोकोदालो समातेर तरकारी गोडछन्,’ उनले भने, ‘कतिपयले प्राविधिक कुरा सोध्छन् ।’ धेरै किसानको व्यक्तित्व र अनुभवमा आधारित डकुमेन्ट्रीसमेत बनेका छन् ।

प्रकाशित : असार २, २०७६ १०:३७
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

जहाँ हुन्नन् घरभित्र सुत्केरी

घरमा टाँगिएको झन्डाको रङ हेरेर कुन घरमा गर्भवती छन् । कुन घरमा २ वर्षमुनिका बालबालिका छन् भन्ने स्पष्ट हुन सकिने स्वास्थ्यकर्मीले बताए ।
अगन्धर तिवारी

पर्वत — गर्भवती भएको संकेतस्वरूप घरघरै रातो र हरियो रंगका झन्डा टाँगिएको छ । झन्डाका आधारमा बिहादी स्वास्थ्य चौकीका स्वास्थ्यकर्मीले निगरानी गर्छन् । स्वयं गर्भवती महिला स्वास्थ्य चौकीमा उपस्थित हुन नसके घरघरै पुगेर नियमित गर्भ परीक्षण तथा २ वर्षमुनिका बालबालिकालाई पोषणयुक्त आहारबारे सल्लाह दिन्छन् । 

पर्वतको बिहादी–२ बर्राचौरमा गर्भवती र सुत्केरी अवस्थामा अपनाउनुपर्ने सजगताबारे सडक नाटक प्रस्तुत गर्दै स्थानीय विद्यार्थी । तस्बिर : कान्तिपुर

बिहादी गाउँपालिका–२ बर्राचौरमा ५ वर्षको प्रयासपछि घरभित्रको सुत्केरी शून्य पारिएको हो । तत्कालीन जिल्ला जनस्वास्थ्य कार्यालयको निगरानी, स्वास्थ्य चौकीको सक्रियता र समुदायको पहलमा संस्थागत सुत्केरीलाई पूर्णता दिइएको हो । वडाभरका ४९३ घरधुरीको सम्पूर्ण पारिवारिक तथ्यांकसहित गर्भवती, सुत्केरीको अवस्थाबारे पूर्ण जानकारीसहित सबै सेवा उपलब्ध गराएपछि शनिबार संस्थागत सुत्केरीयुक्त वडा घोषणा गरिएको हो ।

स्वास्थ्य चौकीका इन्चार्ज भूपेन्द्रनाथ पौडेलका अनुसार ३ वर्षयता घरमा सुत्केरी हुने महिलाको संख्या शून्य भएका कारण पूर्ण संस्थागत सुत्केरी वडा घोषणा गरिएको हो । २०६८ मा पहिलोपटक बर्थिङ सेन्टर सुरु गरेको स्वास्थ्य चौकीमा सुत्केरी हुन आउने महिलाको संख्या सुरुमा न्यून थियो ।

पहिलो वर्ष १३ महिलामात्रै चौकीमा सुत्केरी भएका थिए । त्यसपछि बढेर ५१, २९, ४५, ४१, ३३ र अघिल्लो वर्ष ३४ महिला स्वास्थ्यचौकीमा सुत्केरी भएका थिए । चालु वर्ष शुक्रबारसम्म १३ सुत्केरी भएका छन् । ०६८ देखि हालसम्म स्वास्थ्यचौकीमा सुत्केरी हुन नसकेका २८ जनालाई रिफर गरिएको इन्चार्ज पौडेलले बताए ।

गम्भीर प्रकृतिका र शल्यक्रिया गर्नुपर्नेलाई मात्रै रिफर गरिएको उनले जनाए । सुत्केरी हुने महिलाको तथ्याङ बर्सेनि घट्नुमा परिवार नियोजनका साधनको प्रयोग, बसाइँसराइ र जनचेतना मुख्य कारण हुन् । ‘दशक अघिसम्म एउटै दम्पतीले ७–८ वटा बच्चा पाउँथे,’ स्थानीय अगुवा हरि न्यौपानेले भने, ‘अहिले धेरैले एउटैमा चित्त बुझाउँछन् । दुई–तीनवटा पाउने नगन्य हुन्छन् ।’

स्वास्थ्य कार्यालयका सिनियर अहेव गोपाल आचार्यले बिहादीमा यो कार्यक्रम सफल पार्न धेरै संघर्ष गर्नुपरेको बताए । ‘बर्थिङ सेन्टर सुरु हुनुअघि यस्तो चेतना कतै थिएन,’ आचार्यले भने, ‘नियमित गर्भजाँच र स्वास्थ्य संस्थामा सुत्केरी गराउने जनचेतनाका लागि कैयौं दिन भोकभोकै हिँडिँयो ।’ आमा सुरक्षा कार्यक्रममार्फत घरघरै यस्तो चेतना पुर्‍याइएको उनले बताए । अहिले स्वास्थ्य चौकीमा सिनियर अहेवसहित ७ स्वास्थ्यकर्मी कार्यरत छन् ।

‘सुरुका २ वर्ष निकै समस्या भयो,’ इन्चार्ज पौडेलले भने, ‘पछि बिस्तारै चेतना बढदै गयो । हामीले पनि पूर्वाधार बढाउँदै लग्यौं । स्थानीयको साथ र विश्वासले शतप्रतिशत सफल भयौं ।’ गर्भवती महिलालाई जुनसुकै समयमा पनि खतरा हुन सक्ने भन्दै त्यस्ता घरमा रातो झन्डा राखिएको हो । अहिले १३ घरधुरीमा रातो झन्डा राखिएको अनमी सीता नेपालीले बताइन् । ६५ घरधुरीमा नीलो झन्डा छ । महिनावारी रोकिएको ३ महिनामा हरेक महिला गर्भ जाँच गर्न स्वास्थ्य चौकी आउँछन् ।

‘गर्भ परीक्षण गर्न आउने महिलाका घरमा हामीले स्वयंसेविकामार्फत रातो झन्डा पठाइन्छ,’ नेपालीले भनिन्, ‘सुत्केरीको ४२ दिन पुगेपछि त्यो झन्डा निकालेर नीलो राख्छौं । त्यो झन्डाले नियमित निगरानीलाई संकेत गर्छ । नीलो झन्डा बच्चा २ वर्षको हुने बेलासम्म रहन्छ ।’ घरमा टाँगिएको झन्डाको रङ हेरेर कुन घरमा गर्भवती छन् । कुन घरमा २ वर्षमुनिका बालबालिका छन् भन्ने स्पष्ट हुन सकिने स्वास्थ्यकर्मीले बताए ।

वडामा भएको नवजात शिशु र सुत्केरी महिलाको स्वास्थ्यप्रतिको उपलब्धिमा गाउँपालिकाले पनि साथ दिएको छ । गाउँपालिकाको स्वास्थ्य इकाईमार्फत स्वास्थ्य चौकीमा विभिन्न सचेतनामूलक कार्यक्रम र नियमित औषधि, उपकरणमा सहयोग गरिएको छ । गाउँपालिकाका अध्यक्ष कमलप्रसाद भुसालले बाटो खनेर मात्रै देश समृद्ध बन्न नसक्ने भन्दै मानव विकासका लागि सरकारले स्वास्थ्य शिक्षालगायतका मानवीय आधारभूत आवश्यकताका क्षेत्रमा लगानी बढाउन प्रदेश र केन्द्र सरकारले पनि सहयोग गर्नुपर्ने बताए ।

प्रकाशित : असार २, २०७६ १०:३६
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्