मुस्ताङमा 'यार्तुङ’ याम

गाउँपालिका र रानीपौवाको जनप्रिय युवा क्लबले पर्यटन बोर्डको सहयोगमा यार्तुङलाई सोमबारदेखि बिहीबारसम्म महोत्सवकै रुपमा मनाउँदै छन् 
दीपक परियार

मुस्ताङ — बर्खा सकिँदै छ । बर्खाले कम छुने हिमाली भेगमा यसैलाई बिदाइ गर्न चाड नै मनाइन्छ । बर्खालाई बिदाइ गर्न मुस्ताङमा ‘यार्तुङ’ मनाइँदै छ । जनैपूर्णिमाको दिन यार्तुङ मनाउन बारागुङ मुक्तिक्षेत्र गाउँपालिकाको मुक्तिनाथ रानीपौवा क्षेत्र झकिझकाउँ छ ।

गाउँपालिका र रानीपौवाको जनप्रिय युवा क्लबले पर्यटन बोर्डको सहयोगमा यार्तुङलाई सोमबारदेखि बिहीबारसम्म महोत्सवकै रूपमा मनाउँदै छन् । पहिले एक दिन मात्रै यार्तुङ मनाइने भए पनि क्लबले केही वर्षयता भने महोत्सवकै रूपमा मनाउँछ ।

यहाँ बर्सेनि विशेष रूपले मनाइन्छ । हिमाली भेगहरू मनाङ, गोरखाको चुमनुब्री, डोल्पामा समेत यार्तुङ मनाइन्छ । मुक्तिनाथ रानीपौवाका मुखिया सुरज गुरुङका अनुसार पहिला तिब्बती क्यालेन्डरअनुसार यार्तुङ मनाइन्थ्यो । अहिले भने नेपाली पात्रोअनुसार हुन्छ । स्थानीयले सल्लाह गरी केही वर्षयता हरेक वर्ष जनैपूर्णिकाको दिन यार्तुङ मनाउन थालेका हुन् ।

तिब्बती भाषामा ‘यार’ को अर्थ ‘बर्खा’ र ‘तुङ’ को अर्थ ‘मेला’ हुन्छ । बर्खालाई बिदाइ गर्ने पर्वको रूपमा हिमाली भेगका स्थानीयले यार्तुङ मनाउने गर्छन् । यार्तुङमा हुने गतिविधि घोडचढीसँग जोडिन्छन् । मुस्ताङका स्थानीय युवाले घोडचढी कौशल देखाउने अवसरको रूपमा यार्तुङलाई लिन्छन् ।

यार्तुङको समयमा स्थानीयवासीले विशेषगरी गरगहना सापटी मागेर लगाउने प्रचलन समेत छ । गाउँपालिका अध्यक्ष फेञ्चोकछेप्तेन गुरुङका अनुसार यार्तुङ मनाउने दिन स्थानीय आआफ्नो घोडा सजाएर गुम्बामा भेला हुन्छन् । मुक्तिनाथ मन्दिर पुग्छन् । त्यहाँ रहेको नरसिंह गुम्बामा पूजाआजा गरी साँझतिर टोलमा फर्कन्छन् । घोडचढीका लागि तयार गरिएको स्थानमा स्थानीय युवाले घोडचढी कौशल प्रदर्शन गर्छन् ।

परम्परागत रूपमा मनाइँदै आएको यार्तुङलाई संरक्षण गर्न यसलाई महोत्सवको रूप दिइएको उनी बताउँछन् । ‘ऐतिहासिक, धार्मिक र सांस्कृतिक महत्त्वको यार्तुङ महोत्सवलाई यस पटक बृहत् रूपमा सञ्चालन गर्दै छौं,’ उनी भन्छन्, ‘गाउँपालिकाभित्रको सांस्कृतिक विविधता प्रदर्शन, गाउँगाउँ बीचका युवाको सम्बन्ध प्रगाढ बनाउन महोत्सव लाभदायी हुनेछ ।’

गाउँपालिकाका प्रमुख प्रशासकीय अधिकृत दीपक रेग्मीका अनुसार महोत्सव सुरु हन थालेदेखि घोडचढीलाई प्रतियोगिताको रूपमा मनाउन थालिएको छ । ३.५ किलोमिटर र १.५ किलोमिटर गरी दुई फरक दुूरीको घोडादौड प्रतियोगिता महोत्सवमा हुनेछन् ।

घोडादौड झारकोटदेखि रानीपौवासम्म तय गरिएको छ । विजेताले ५० हजार, दोस्रोले ३० हजार र तेस्रो हुनेले २० हजार रुपैयाँ पाउनेछन । प्रस्तावित हाई अल्टिच्युड खेलकुद तालिम केन्द्र निर्माणस्थलमा सेभेन–ए–साइड फुटबल प्रतियोगिता हुँदै छ ।
हिमालको काखमा मुक्तिनाथका साथमा याकमा सवार गर्न सकिनेछ ।

गाउँपालिकाभित्रका १९ गाउँका परम्परागत वेशभूषा प्रदर्शन महोत्सवमा हुनेछ । ऐतिहासिक मास्क डान्स महोत्सवको आकर्षण हो । मुस्ताङमा यार्तुङ मनाउन विदेशमा रहेका मुस्ताङवासीसमेत फर्केर आउँछन् । महोत्सवमा २ करोड रुपैयाँबराबरको कारोबार गर्ने लक्ष्य राखिएको छ । १० हजार दर्शकले महोत्सव अवलोकन गर्ने अनुमानछ । फापरको पिठो, खुपार्नी, स्याउ तथा जिम्बुलगायत स्थानीय उत्पादनको बिक्री वितरण महोत्सवमा हुने छ ।

प्रकाशित : श्रावण २७, २०७६ ०९:३४
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT

बालविवाह रोक्न ‘बालकचहरी’

अगन्धर तिवारी

पर्वत — सञ्चारसँगै सामाजिक सञ्जालको बढ्दो उपयोगले बालविवाहको दर झन् बढ्दै गएकोप्रति सरोकारवालाले चिन्ता जनाएका छन् । मोदी गाउँपालिकामा आइतबार आयोजित कार्यक्रममा बढ्दो बालविवाह रोक्न अपनाउनुपर्ने सावधानिबारे धेरैले बहस गरे ।

गाउँपालिकाको चारवटा वडाभित्रका पाँच विद्यालयका बालबालिका सहभागी भए । विभिन्न धार्मिक परम्परामा अझै पनि बालबालिकाको कलिलो उमेरमै विवाह हुने र त्यसपछि पर्ने शारीरिक, पारिवारिक, सामाजिक समस्याबारे सचेत गराउन पालिका, विद्यालय र समुदायस्तरमा अभियान चलाउनुपर्ने सहभागीले बताए ।

मोदी गाउँपालिकाको सभाहलमा भएको ‘बालकचहरी’ मा भुक मावि, ज्योति मावि, सालिजा मावि, हिमालय मावि, जननेत्र मावि र बाजुङ माविका विद्यार्थीसँगै गाउँपालिका अध्यक्ष, वडाध्यक्ष, शिक्षकलगायत एकै थलोमा भेला भएर बहस चलाएका हुन् । कार्यक्रममा शिक्षाका लागि राष्ट्रिय अभियान नेपालका अभियन्ता राजेन्द्र पहाडीले नेपालमा बालविवाहको कारण, अवस्था, त्यसपछिको असर, सामाजिक संरचनामा पारेको प्रभाव र न्यूनीकरणका उपायबारेको कार्यपत्र प्रस्तुत गरेका थिए ।

तथ्यांकअनुसार नेपालमा ३७ प्रतिशत बालविवाह हुने गरेको छ । कुल बालविवाहमध्ये ६१ प्रतिशत मागिविवाह, ६ प्रतिशत परिवारको दबाबबाट तथा ३३ प्रतिशत केटाकेटी भागेर विवाह गर्ने पहाडीले जनाए । उनका अनुसार ह्युमन राइट्सले सार्वजनिक गरेको तथ्यांकमा ४१ प्रतिशत केटीको बालविवाह हुँदा ११ प्रतिशत केटा बालविवाहको सिकार हुने गरेका छन् । पर्वतमा हाल करिब ३७ प्रतिशत किशोरी आमा भएको पहाडीले बताए ।

पछिल्लो समय सामाजिक सञ्जालको उपयोगका कारण पारिवारिक दबाबभन्दा केटाकेटी आफैं भागेर विवाह गर्ने प्रचलन बढेकोमा सरोकारवालाले चिन्ता जनाएका हुन् । ‘छोरीको रजस्वला नहुंँदै विवाह गरिदिए मुक्ति मिल्छ भन्ने धार्मिक मान्यता अझै छ,’ पहाडीले भने, ‘पाठ्यक्रममा समेत अझै यस्तो पढाइ हुनु गलत हो ।’ सानै उमेरमा विवाह गरेर घरबारविहीन भएका धेरै देखेका छौं,’ नवज्योति माविकी छात्रा स्मृति क्षत्रीले भनिन्, ‘यस्ता कुरीति जरैदेखि उखेल्न जरुरी छ ।’

भुक माविका छात्र नारन परियारले दलित समुदायमा १५ वर्ष नपुग्दै छोरीको विवाह गर्ने चलन कायमै रहेको बताए । ‘हाम्रो समुदायका अभिभावक खासै पढे–लेखेका छैनन्,’ उनले भने, ‘छोराछोरीको विवाह गरिदिए परिपक्व हुन्छ भन्ने भ्रमले सानैमा विवाह गरिदिन्छन् ।’ अभिभावकले करकापमा विवाह गरिदिएपछि नाइँ भन्ने अवस्था नहुने यथार्थ उनले बताए ।

दलित र विपन्न समुदायमा बालविवाहविरुद्धको कानुनले कुनै प्रभाव नपारेको सहभागीले बताए । सहभागी विद्यार्थीले बालविवाहविरुद्ध बनेका कानुन, कसुरदारलाई हुने सजायबारे गाउँगाउँ र घरघरै खुला बहस चलाउन आवश्यक रहेको औंल्याए । जननेत्र माविकी दीपिका बस्नेतले गाउँघरमा हुने बालविवाहलाई अगुवाले नै गुपचुप राख्दा त्यसको असर पछिसम्म पर्ने बताइन् ।

बालबालिकाले अब बालविवाहविरुद्ध जाग्न ढिला भइसकेको बताए । मोदी गाउँपालिकाका अध्यक्ष प्रेम शर्मा पौडेलले अझै पनि अर्धविकसित गाउँमा बालविवाहले सामाजिक जरा गाढेको बताए । उनले अब त्यस्तो संस्कार जरैदेखि उखेल्नका लागि गाउँपालिकाले कानुन बनाएरै अघि बढ्ने बताए ।

उनले सामाजिक संरचनाका कारण बालविवाह रोक्न नसकिएकोप्रति चिन्ता व्यक्त गरे । गाउँपालिकाले चालु वर्षदेखि नै ‘हरेक दुई महिनामा बालबालिकासँग अध्यक्ष’ कार्यक्रम सञ्चालन गरी बालविवाह र अन्य सामाजिक समस्याबारे छलफल गर्ने योजना अघि सारिएको बताए ।

प्रकाशित : श्रावण २७, २०७६ ०९:३३
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्