अधिकांश विद्यार्थी निजीबाट आए

अधिकांश नयाँ निजी विद्यालय छाडेर आउने छन्
माधव अर्याल

पाल्पा — शैक्षिक वर्षको सुरुवातमै रामपुर नगरपालिका ५ स्थित रामतुल्सी माविमा ३ सय ५० नयाँ विद्यार्थी भर्ना भए । तानसेन नगरपालिकाको जनता माविमा २ सय ७५ भर्ना भइसके । तानसेनकै देववाणीमा ९० विद्यार्थी नयाँ आए । तानसेन ९ दमकडा माविमा पनि ९० जना नै नयाँ थपिएका छन् । माथागढीको दिव्यज्योति मावि कसेनीमा पनि १ सय ५० भन्दा बढी भर्ना भइसकेका छन् ।

यी केही विद्यालयमा विद्यार्थी भर्नाका उदाहरण हुन् । यीबाहेक रामपुरको दरैठाँटी मावि, गंगा माविलगायतमा विद्यार्थी भर्ना हुने क्रम बढेको छ । निजी विद्यालय छाडेर सामुदायिक भर्ना हुने केही वर्षयता लहर नै चलेको छ । कतिपय निजी विद्यालयले विभिन्न खाले भ्रम छरिदिँदा सामुदायिकमा भर्ना हुन नजाने समस्या पनि छ ।

‘विभिन्न खालका भ्रम फैलाइदिएपछि सिभिल इन्जिनियरिङमा कोटा नै पुगेको छैन,’ दमकडा माविका शिक्षक जीवन आचार्यले भने, ‘४८ जनाको कोटामा ३५ मात्र भर्ना भएका छन् ।’ निजी र सामुदायिकको चर्को प्रतिस्पर्धा छ । अब्बल सामुदायिकमा विद्यार्थीको चाप बढदो छ । कतिपय सामुदायिकमा अंग्रेजी माध्यमको गुणस्तरीय पढाइ हुने भएपछि विद्यार्थी सरकारीमा पढ्न गएका हुन् । जिल्लाका केही सरकारी विद्यालयमा बोर्डिङ छाडेर आउनेको हरेक वर्ष संख्या बढ्दो छ ।

Yamaha

रामपुरको बेझाडस्थित रामतुल्सी माविमा १ हजार ६ सय विद्यार्थी पुगे । १ हजार ३ सय ५० भर्ना भए । यीबाहेक अन्य प्राविधिक विषय पढाइ हुन्छ । प्रधानाध्यापक बालकृष्ण लम्सालका अनुसार निजी विद्यालय नै नभएको समयमा ४ सय विद्यार्थी भएको यस विद्यालयमा अहिले हात्तै बढेर १ हजार ६ सय पुगेको हो । सामुदायिक विद्यालय पनि अब्बल छन् भन्ने उदाहरण हो यो ।


‘विद्यालय वरिपरि ३/४ निजी विद्यालय छन्,’ प्रअ लम्सालले भने, ‘प्रत्येक वर्ष नयाँ बढेका बढ्यै छन् ।’ यसवर्ष ३ सय ५० नयाँ विद्यार्थी आउँदा उनी अचम्मित छन् । उनीहरू अधिकांश निजीबाट आएका हुन् । यहाँ हरेक वर्ष कम्तीमा ५० जना निजी छाडेर आएको उनले बताए । लेकको बस्तीबाट बसाइँसराइका साथै निजी विद्यालय अध्ययन गर्न आउँछन् ।


सीटीईभीटीअन्तर्गतको बाली विज्ञान पढाइ हुन्छ । यहाँ अध्ययन गर्न भनसुन गरेर आउने वातावरण बनेको छ । अंग्रेजी माध्यममा नर्सरीदेखि १० कक्षासम्म पढाइ हुन्छ । ‘विद्यालयलाई विश्वास गरेर पढ्न आउने हुन्,’ उनले भने । एसईई पासपछि कृषि विज्ञान पढाइ हुन्छ । यस्तै ११ र १२ मा विज्ञान पनि पढाइन्छ । सदरमुकाम तानसेनको जनता नमुना माविमा पनि १ हजार ८ सय विद्यार्थी छन् । नर्सरीदेखि कक्षा १० सम्म अंग्रेजी माध्यममा पढाइ हुन्छ । हरेक वर्ष कम्तीमा २ सयभन्दा बढी निजीबाट आउने गरेका हुन् । ‘विगतदेखि नै विद्यार्थी र अभिभावकले माया गरेको विद्यालय बनेको छ,’ प्रअ मेघराज पौडेलले भने, ‘निजी छाडेर आउनेको संख्या सयभन्दा बढी भयो ।’ तानसेनमा नाम चलेका निजी विद्यालय छाडेर कक्षा ८ र ९ मा आउने गर्छन् । ‘नेपाली र अंग्रेजी दुवै माध्यममा पढाइ हुन्छ,’ उनले भने । यस वर्ष कतिपय विद्यार्थी राख्न सक्ने अवस्था नभएर फर्काउनुपर्‍यो । भौतिक पूर्वाधार, शिक्षक संख्या कमीलगायतका कारण आएजति सबै भर्ना गर्न सकिँदैन ।


रामपुरको दरैठाँटी माविमा १ हजार विद्यार्थी छन् । तीन वर्षअघिसम्म ४ सय मात्र भएकामा अहिले संख्या थपिएको हो । नजिकका बोर्डिङ छाडेर यहाँ आउने हरेक वर्ष ५० जना हुन्छन् । कतिपय अझै भर्ना हुन बाँकी छन् । ‘विद्यार्थीले पढाइ राम्रो देख्यो र अभिभावकले विश्वास गर्‍यो भने हुँदोरहेछ,’ प्रअ सुन्दरप्रसाद देवकोटाले भने, ‘विद्यार्थी, अभिभावक र शिक्षकको सहयोगले विद्यालय सुध्रियो र संख्या पनि बढेको छ ।’ पछिल्लो एसईई नतिजाले पनि केही अब्बल सामुदायिक विद्यालयमा भर्ना हुन आउने विद्यार्थी संख्या बढेको हो । रामपुरको गंगा माविमा ७ सय विद्यार्थी छन् ।

नर्सरीदेखि कक्षा ८ सम्म अंग्रेजीबाट पढाइ थालेपछि निजी विद्यालयबाट समेत आकर्षण बढेको छ । ५ वर्षअघिसम्म ३ सय विद्यार्थी थिए । विद्यालयले नतिजामा सुधार गरेकाले आकर्षण बढेको प्रअ देवराज देवकोटाले बताए । विद्यार्थी र अभिभावकले विद्यालयलाई पत्याएकाले नै संख्या बढेको हो । ‘शैक्षिक वातावरण राम्रो गराउँदै लगेका छौं,’ उनले भने, ‘त्यसमाथि सबै विद्यार्थी र अभिभावकको विश्वास पनि जित्न सक्नुपर्ने रहेछ ।’ पश्चिममा भने थोरै विद्यार्थी भए पनि प्रभात माविको नतिजा हरेक वर्ष राम्रो छ । यहाँबाट शतप्रतिशत विद्यार्थी पास हुन्छन् ।


‘हाम्रो विद्यालयको कार्यक्षेत्र थोरै भए पनि पढाइ गुणस्तरीय छ,’ प्रअ रमेश भट्टराईले दाबी गरे, ‘त्यसैले सबैले विश्वास गरेको अवस्था छ ।’ जिल्ला प्रशासन, शिक्षा विकास तथा समन्वय इकाइ अधिकृत महेन्द्र सुवेदीले जिल्लाका केही विद्यालयमा विद्यार्थी संख्या र पढाइको गुणस्तर बढेकाले आकर्षण पनि भएको बताए । उनका अनुसार सामुदायिक विद्यालयमा पढाइको गुणस्तर बढदै गएकाले अभिभावकको आकर्षण बढेको छ । ‘शिक्षक, विद्यार्थी, अभिभावकको सम्बन्ध राम्रो भयो भने पढाइको गुणस्तर पनि सुध्रिन्छ भन्ने देखिएको छ,’ उनले भने, ‘त्यसैले प्रत्येक वर्ष भर्ना अभियानमा आकर्षण बढ्ने गरेको छ ।’

Esewa Pasal

प्रकाशित : वैशाख २६, २०७५ १२:०६
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

पाल्पा संग्रहालय प्रदेशस्तरीय बनाउन माग

कुनै पनि सामान संग्रहित नहुँदा यहाँ आउने पर्यटक खिन्न भएर फर्कन्छन्
माधव अर्याल

पाल्पा — तानसेनस्थित पाल्पा दरबार संग्रहालयलाई प्रदेशस्तरीय बनाउन माग गर्ने निर्णय भएको छ । जिल्लास्थित सरोकारवालाको बैठकले प्रदेश ५ का मुख्यमन्त्री, मन्त्री र सांसदलाई माग गर्ने निर्णय गरेको हो । यसका लागि राजनीतिक दल, पूर्वसांसद, स्थानीय तहका प्रमुख, नागरिक समाजसँग जिल्ला प्रशासनमा बसेको भेला तथा अन्तरक्रियाबाट प्रदेशस्तरीय संग्रहालय बनाउन पहल गर्ने निष्कर्ष निकालेको छ ।

बैठकले जिल्लाका सबै स्थानीय तहलाई अनुरोध गरेर आफ्नो घरमा रहेका विभिन्न पुराना सामग्री संकलन गर्ने निर्णय भएको प्रमुख जिल्ला अधिकारी विष्णुप्रसाद ढकालले बताए । प्रशासनमा भएको बैठक माइन्यूट र निर्णय भने सार्वजनिक गरिएको छैन । ‘बैठकका निर्णय फोटोकपी दिन मिल्दैन,’ प्रजिअ ढकालले टेलिफोनमा भने, ‘मैले भन्छु त्यही टिप्नु ।’ बैठकबाट पाल्पा दरबार संग्रहालय वरपरका कार्यालय हटाउने/राख्ने सम्बन्धमा समेत छलफल गरेको छ । जिल्ला प्रशासन भने नजिक बनेको नयाँ भवनमा रहनेछ । प्रहरी, विद्युत्, जिसस, बालमन्दिरलगायत नजिकमा छन् ।


दुई वर्षअघि नै पाल्पा दरबार संग्रहालय खुले पनि यहाँ हेर्ने सामग्री केही छैनन् । ‘पाल्पा दरबार संग्रहालय’ को बोर्ड देखेर भित्र जाँदा रित्तै देख्दा अमिलो मन बनाएर दर्शक फर्कन्छन् । सप्तरीबाट आएकी विद्यार्थी सीता यादव साथीसँग गफिँदै भित्र घुम्दा भने निरास हुनुपरेको बताउँछिन् । गोरखा दरबार संग्रहालयजस्तै होला भन्दै भित्र पुग्ने निरास हुने गरेको अनुभव सुनाए । ‘पाल्पा दरबार संग्रहालयको बोर्ड झुन्ड्याएपछि केही सामान नराख्दा झुक्काउने काम मात्र भयोजस्तो लाग्यो,’ यादवले गुनासो गरिन् ।


यहाँ आउने आन्तरिक तथा बाह्य पर्यटक बोर्डमा ‘पाल्पा दरबार संग्रहालय’ देखेपछि उत्सुक भएर भित्र पस्छन् । तर बाहिर निस्कँदा निरास हुन्छन् । दैनिक कम्तीमा २ देखि ३ सयसम्म दर्शक यहाँ आउँछन् । आउनेहरू दरबारलाई पृष्ठभूमिमा राखेर फोटो खिच्दै फर्किने गरेको उनीहरूले बताए । रित्तो भवन हेरेर फर्किनुबाहेक केही हेर्न नपाएको आगन्तुकले बताए । हाङ्तै कोठामा ४२ इन्चको विद्युत् नजोडेको टेलिभिजन देखिन्छ । यहाँ गाउँघरबाट ल्याएको ठेकी दराजमाथि छ । केही सामग्री छन् । बन्द कोठाभित्र नारायणस्थान मर्मतका क्रममा झिकिएको एउटा गजुर छ । यो पनि सर्वसाधारणको पहुँच बाहिर छ । जिल्लाका केही तस्बिर र मगरी संस्कृतिका सोकेसमा केही सामान देखिन्छन् । यीबाहेक केही छैन । पुरातात्त्विक महत्त्वको दरबार ०६२ माघ १८ मा तत्कालीन विद्रोही माओवादी आक्रमणमा ध्वस्त भएपछि अहिले पुन:निर्माण भएको हो ।


यसअघि कार्यालय रहे पनि यसपटक दरबारलाई संग्रहालय बनाउने दल, नागरिक समाजले निर्णय गरेका छन् । पुनर्निर्माण सकिएको दुई वर्षसम्म अलमलमै बित्यो । त्यसपछि ‘पाल्पा दरबार संग्रहालय’ स्थापना भएको हो । स्थापनाको नौ महिनासम्म एक ठेकी र मन्दिरको गजुर मात्र रहनु पर्यटकलाई धोका भएको रामपुरबाट आएका कमल न्यौपानेले बताए । ‘बाहिर बोर्ड टाँसेपछि संग्रहालय हेर्न भित्र जाने रित्तै देखेपछि भर्‍याङबाटै फर्कन बाध्य हुनुपरेको छ,’ उनले भने, ‘यस विषयमा हिजो जसरी संग्रहालय बनाउन आवाज उठाए अब सामान जोड्नुपर्छ ।’


मन्त्रिपरिषद् बैठकले राजपत्रांकित तृतीय श्रेणीका अधिकृत प्रमुख रहने गरी ७ कर्मचारी व्यवस्था गरेको छ । पथप्रदर्शक, ग्यालरी सहायक, सहलेखापाल, खरिदार एक/एक साथै कार्यालय सहयोगी दुईको दरबन्दी छ । दरबार प्रशासन कार्यालयको नाममा रहेको जग्गामा भवन बनेको छ ।


भवन डिभिजन विभाग, शान्ति तथा पुनर्निर्माण मन्त्रालय, संस्कृति, पर्यटन तथा नागरिक उड्डयन मन्त्रालयबीच समन्वय हुन नसक्दा पुनर्निर्माण सकिएको दुई वर्षसम्म के गर्ने भन्नेमै थियो । रङ्गरोगनले चिटिक्क भवन हेर्नेबाहेक केही नदेखिएको स्याङ्जाबाट आएका दीपेन्द्र अर्यालले बताए । दरबारलाई पृष्ठभूमिमा राखेर दैनिक सयौंले फोटो खिचेर फर्किन्छन् । काठैकाठ र इँट्टाबाट बनेको दरबारलाई पुरानै स्वरूपमा ढालिएको छ । चुना, सुर्की, र गिट्टी मिसाएर ढलान भएको हो । बुर्जाको बाहिरी भागको केही जस्ताले बारेको भर्‍याङ हटाइएको छ । अरू पुरानै स्वरूपमा निर्माण भएको छ ।

प्रकाशित : वैशाख १२, २०७५ ११:३७
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT