विद्यार्थी टिकाउन दिवा खाजा

नगरपालिकाले दैनिक प्रतिविद्यार्थी २५ रुपैयाँका दरले रकम उपलब्ध गराउँछ
कान्तिपुर संवाददाता

बुटवल — रूपन्देहीको मणिग्रामका अनुज त्रिपाठी विद्यालय जानु पर्‍यो कि रुन्थे । बालविकास कक्षामा जाने बानी लगाउन अभिभावकलाई निकै गाह्रो पर्‍यो । ढिलो गरी आउने र खाजा नल्याउने समस्याले शिक्षकहरू पनि आजित थिए । शान्ति नमुना मावि मणिग्रामका तिनै अनुज अहिले नियमित विद्यालय जान्छन् ।

रुपन्देहीको शान्ति नमुना माविका विद्यार्थी दिवा खाजा खाँदै । तस्बिर : अमृता अनमोल

विद्यालयमा खाजा खान पाइने भएपछि उनी खुसी हुँदै आउँछन् । ‘पढ्न पाइन्छ । खेल्न पाइन्छ,’ ५ वर्षे अनुजले भने, ‘खाजा खान पनि पाइन्छ । स्कुल आउन मजा लाग्छ ।’ पटक–पटक गयल हुने सदीक्षा कुमाल पनि अहिले नियमित विद्यालय आउन थालेकी छन् । विद्यालय आउँदा रुने उनी अहिले अभिभावकले घर बस्न भने रुन्छिन् । विद्यालय छुट्टी हुने दिन नरमाइलो मान्छिन् । कक्षा १२ सम्म पढाइ हुने यो विद्यालयको बालविकास कक्षामा १ सय ५५ विद्यार्थी छन् ।

बालबालिका नियमित नहुने बालविकास कक्षाको सबैभन्दा ठूलो समस्या थियो । विद्यालयले खाजा खुवाउन थालेपछि सदीक्षा र अनुजजस्ता धेरै विद्यार्थी नियमित विद्यालय आउन थालेका छन् । ‘स्कुल आउनासाथ आज के खाने भनेर सोध्छन् ।

Yamaha

स्कुल छुट्टी भएर जाँदा पनि भोलि के खाने भन्छन्,’ बालविकास कक्षाकी सहयोगी कार्यकर्ता रामकुमारी न्यौपानेले भनिन्, ‘खाजा खान पाएपछि विद्यार्थी निकै खुसी छन् ।’ विद्यार्थीलाई विद्यालयमा टिकाउने उपाय धेरै हुन सक्छन् । शान्ति नमुना माविजस्तै रूपन्देहीको तिलोत्तमा नगरपालिकाका सामुदायिक विद्यालयले दिवा खाजा खुवाएर विद्यार्थीलाई नियमित गराउने अभ्यास थालेका छन् । नगरभित्रका सबै बालविकास कक्षाका विद्यार्थीलाई खाजा खुवाउन तिलोत्तमा नगरपालिकाले सहयोग गरेको हो । खाजाले विद्यार्थी आकर्षित गरेपछि नगरले कक्षा ५ सम्म नै यस्तो व्यवस्था लागू गर्ने योजना बनाएको छ ।

तिलोत्तमा नगरपालिकामा ४३ वटा सामुदायिक विद्यालय छन् । ती सबैमा बालविकास कक्षा छ । चालु शैक्षिक सत्रमा ती बालविकास कक्षामा १ हजार ३ सय २८ बालबालिका भर्ना भएका छन् । ती सबैलाई विद्यालयले जेठ ९ देखि दिवा खाजा दिन थालेको हो । खाजा खान सबै विद्यालयमा खाजा तालिका बनाइएको छ । सोही अनुसार खुवाइन्छ । यसले घरबाट खाजा नल्याउने बालबालिकालाई विद्यालय समयभर रोक्न सकिएको र अभिभावकले घरबाट पैसा पठाउने समस्या पनि टरेको प्रधानाध्यापक कुलप्रसाद लामिछानेले बताए ।

नगरप्रमुख वासुदेव घिमिरेले सामुदायिक विद्यालयमा आकर्षण बढाउन, विद्यार्थी टिकाउन र पोषणमा सुधार ल्याउन दिवा खाजा कार्यक्रम गरिएको बताए । ‘नगरपालिकाबाट विद्यालय खुलेको दिनको हिसाबले दैनिक प्रतिविद्यार्थी २५ रुपैयाँका दरले विद्यालयलाई रकम दिने गरेका छौं,’ उनले भने, ‘यसबाट विद्यालयले तालिका बनाएर खाजा खुवाउने गरेका छन् ।’

खाजाको निरन्तरताका लागि नगरपालिकाले आगामी वर्षको बजेटमा समेत १ करोड रुपैयाँ विनियोजन गरेको छ । ‘दिवा खाजा कार्यक्रमले विद्यार्थीलाई विद्यालय ल्याउन, नियमित बनाउन र दिनभर विद्यालयमै राख्न सहज भएको छ,’ जनजागृति मावि व्यवस्थापन समिति अध्यक्ष यादवप्रसाद सापकोटाले भने, ‘विद्यार्थीको सिकाइ उपलब्धि पनि बढाउन सकिएको छ ।’

प्रकाशित : असार २८, २०७५ ११:१४
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT

ओझेलमा पाणिनि तपोभूमि

गुरुयोजना बनाएर काम सुरु
वीरेन्द्र केसी

अर्घाखाँची — संस्कृत व्याकरणको उद्गम थलो पाणिनि तपोभूमिको दीर्घकालीन गुरुयोजना बनाएर विकास र संरक्षण गर्ने गृहकार्य सुरु भएको छ । संघ, प्रदेश र स्थानीय सरकारले बजेट छुट्याएपछि काम अघि बढेको हो ।

अर्घाखाँचीको पाणिनि तपोभूमि स्थल । तस्बिर : वीरेन्द्र

संघले छुट्याएको १० लाख र प्रदेशले विनियोजन गरेको २० लाख रुपैयाँले निर्माणाधीन भ्यु–टावर पूरा गर्ने, विद्युत् विस्तार र लिफ्ट प्रविधिबाट खानेपानी पुर्‍याउने काम यसै वर्ष गरिनेछ । सडक मर्मत, निर्माणाधीन पोखरीको काम पूरा गर्न, मूर्ति राख्न र अन्य पूर्वाधारका काम गर्न पाणिनि गाउँपालिकाले १० लाख रुपैयाँ छुट्याएको छ ।

४ हजार वर्षअघि पाकिस्तानबाट पाणिनि नाम गरेका ऋषि अर्घाखाँचीको पोखराथोक र पणेनाको बीच जंगलमा आई ३० वर्षसम्म विश्वशान्तिको कामना गर्दै तपस्या गरेको इतिहास छ । उनले तपस्यासँगै विश्वको प्राचीन संस्कृत भाषाको पाणिनि व्याकरण रचना गरेको धार्मिक तथा ऐतिहासिक ग्रन्थमा उल्लेख भएको पाइन्छ । ‘शान्तिको कामनाका लागि तपस्या गरेको र संस्कृत व्याकरणको उद्गम थलो भएकाले यसको संरक्षण गरी विकास गर्नुपर्छ,’ पाणिनि गाउँपालिका अध्यक्ष अच्यूत गौतमले भने, ‘गुरुयोजना बनाएर पूर्वाधार निर्माण गरी पर्यटकीय गन्तव्यस्थल बनाउने अभियानमा लागिपरेका छौं ।’

प्रचार अभावमा ऐतिहासिक स्थल महत्त्वहीन बनेको छ । सामान्य जानकारी पाएका केही आन्तरिक तथा बाह्य पर्यटक अध्ययन गर्न पाणिनिमा आउँछन् । अग्लो डाँडो र जंगलको बीचमा रहेको यस तपोभूमिमा मन्दिर निर्माण, पाणिनिको मूर्ति र तपस्या गरेको ठाउँलाई संरक्षण गरिने गाउँपालिका अध्यक्ष गौतमले बताए । ऐतिहासिक स्थलको अध्ययन गर्न आएका पर्यटकलाई केही समय यहाँ बस्न मिल्ने भौतिक पूर्वाधार निर्माण गर्ने लक्ष्य पनि गाउँपालिकाले अघि सारेको छ । ‘यस पावन भूमिलाई धार्मिक र आध्यात्मिक स्थलका रूपमा विकास गर्ने योजना छ,’ गौतमले भने, ‘हिन्दु धर्मावलम्बीको आस्थाको केन्द्र र संस्कृत व्याकरणको उद्गमस्थलको अध्ययन गर्न चाहनेलाई आकर्षित गर्ने गरी पर्यटकीय केन्द्रका साथसाथै योगस्थल बनाउने लक्ष्य छ ।’

प्राचीनकालमा निर्माण गरिएका मठमन्दिर, पौवा र तपस्यास्थललाई बर्सेनि महायज्ञ लगाएर संरक्षण गरिएको पोखराथोकका स्थानीय चन्द्रकान्त पौडेलले बताए । महायज्ञमा टाढाटाढाबाट सयौं भक्तजन आउने उनले बताए । ‘ऐतिहासिक स्थल पाणिनि राष्ट्रकै सम्पत्ति हो,’ उनले भने, ‘यसको संरक्षण र प्रचार गरेर अध्ययन स्थल बनाउनुपर्छ । तीनै तहका सरकारले बजेट छुटयाएर सम्बोधन गर्नु सकारात्मक हो ।’ लुम्बिनी आउने पर्यटकलाई पाणिनिसम्म पुर्‍याउने योजना बनाउन पनि प्रदेश सरकारसँग उनको आग्रह छ ।

प्रदेश सांसद रामजीप्रसाद घिमिरेका अनुसार केन्द्रको बजेटले गुरुयोजना निर्माण, प्रदेश र स्थानीय सरकारको बजेटले पूर्वाधार निर्माण गरिनेछ । ‘पाणिनि तपोभूमिलाई विश्व सम्पदा सूचीमा राख्न प्रदेश सरकारबाट पहल भएको छ,’ उनले भने, ‘ऐतिहासिक महत्त्वको स्थान ओझेलमा परेको थियो । अब संरक्षण र प्रवद्र्धन गरी पर्यटक भित्र्याउँछौं ।’ ऐतिहासिक कलाकृतिले सजिएका मठ मन्दिर, ढुंगाका संरचना, भगवानका मूर्ति र ठूलो चौर रहेकाले यसलाई जैविक विविधतासहितको तपोभूमिका रूपमा विकास गर्ने लक्ष्य लिइएको स्थानीय रामप्रसाद भट्टराईले बताए ।

५० रोपनी क्षेत्रफलमा फैलिएको पाणिनि तपोभूमि रमाइलो र सुन्दर छ । जंगलको बीचमा रहेकाले संरक्षणको अभाव पनि खडकिँदो छ । केही वर्षअघि यस मन्दिरका महत्त्वपूर्ण चीजबिज, मूर्ति, घण्टलगायत बहुमूल्य सामग्री चोरी भएका थिए । त्यसरी चोरी हुनेमा १ सय किलोको ठूलो घण्ट पनि थियो । पाणिनिले तपस्या गर्दा रातिका बेला उक्त घण्ट बज्ने गथ्र्यो भन्ने जनविश्वास छ ।

सम्पूर्ण भाषाको जग नै संस्कृत भाषालाई मानिन्छ । तसर्थ, पाणिनि क्षेत्रलाई विश्वमा चिनाउन यहाँ संस्कृत भाषा र साहित्यको पाठशाला खोलेर अध्ययन स्थल बनाइने योजना रहेको प्रदेश सांसद घिमिरेले बताए ।

प्रकाशित : असार २८, २०७५ ११:१३
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT