सिक्टाको नहरकाे डिजाइन र गुणस्तरमा प्रश्न

फेरि भत्कियो सिक्टाको मूल नहर
ठाकुरसिंह थारू

नेपालगन्ज — राष्ट्रिय गौरवको सिक्टा सिँचाइ आयोजनाको मूल नहर र स्लोभ वर्षाका समयमा पटकपटक भत्किने गरेको छ । त्यसले डिजाइन र गुणस्तरमा शंका उब्जाएको छ । अहिले ढकेरी क्षेत्रको चंगाई नालानजिक भत्किएको छ ।

बाँकेको राप्ती सोनारी गाउँपालिकाको चंगाईनाला नजिकै भत्किएको सिक्टा सिँचाइ आयोजनाको मूल नहर । तस्बिर : कान्तिपुर

२५ अर्बभन्दा बढीको लगानीमा निर्माण भइरहेको आयोजनाले समस्या समाधानका लागि माटो परीक्षणलगायत विज्ञबाट राय परामर्श लिई आवश्यक सुधार गर्न डिजाइन नक्सासहितको प्रतिवेदन तयार पारेको छ । नहरको उत्तर–दक्षिण बग्ने खोला धेरै रहेकाले वर्षामा नहरमा क्षति हुने गरेको प्रतिवेदनले स्वीकार गरेको छ । हालसम्म १४ अर्ब खर्च भइसकेको छ भने कार्य प्रगति ५७ प्रतिशत छ ।

यसअघि पनि मूल नहरको गुणस्तर छानबिनका लागि मन्त्रालयमा उजुरी परेको थियो । ०७३ असार १४ गते नहरमा पानी छोडेर परीक्षणका क्रममा अगैया ब्यारेजदेखि पश्चिमतर्फ पर्ने २६ किमि दूरीको झिँझरी खोलामा मुख्य नहरकै १५ मिटर बाँध भत्किएको थियो ।

Yamaha

त्यस्तै गत वर्षको बाढीले दर्जनभन्दा बढी स्थानमा मूल नहर भत्काएको थियो । बाढीले मदुई, गावरपुरलगायत दर्जनभन्दा बढी स्थानमा नहर र स्लोभ भत्काएपछि गुणस्तरमाथि प्रश्न उठाइएको हो । गाउँ डुबान हुने गरी पटकपटक नहर भत्किन थालेपछि स्थानीयले गुणस्तर छानबिनको माग गर्न थालेका हुन् । राप्ती सोनारी २ मदुईका तुलसिंह खत्रीले निर्माणकै क्रममा कमजोरी भएका कारण पटकपटक नहर भत्किने गरेको र गाउँ डुबानमा पर्दै आएको बताए ।

नेपालगन्जस्थित सिक्टा सिँचाइ आयोजनाका निर्देशक रमेश बस्नेतले आयोजनाका दायाँ–बायाँ दुवै मूल नहर चुरे र फुटहिल क्षेत्र भएर गएका कारण आफैंमा चुनौती रहेको बताए । उनले दायाँ मूल नहरको डिजाइन चरणमा नहरको रेखांकन गर्दा चेनेज २० देखि ३५ किमिसम्म अत्यधिक कटिङ तथा फिलिङमा रहेकामा यसलाई कम गर्न विभिन्न विकल्पको अध्ययन गरी हालको रेखांकन छनोट गरिएको दाबी गरे । ‘यसका साथै दायाँ मूल नहरको सो खण्डको रेखांकन विषम प्रकृतिको घुलनशील माटो भएर गएको पाइएको छ,’ निर्देशक बस्नेतले भने।

विकासका लागि नागरिक समाज बाँकेका अध्यक्ष कृष्णप्रसाद श्रेष्ठले मुलुकै ठूलो आयोजनाको नहर पटकपटक भत्किएपछि गुणस्तर अनुगमन हुनुपर्ने बताए । उनले त्यसको छानबिनका लागि सरकारले संसदीय टोली गठन गर्न माग गरे । राप्तीको पानीले बाँकेको ८० प्रतिशत जमिन सिँचाइ गर्ने उद्देश्यसहित स्वदेशी लगानीमा उक्त आयोजना सुरु गरिएको हो । उक्त आयोजना सम्पन्न हुन सके बाँकेको कृषिमा ठूलो फड्को मार्ने विश्वाससहित ०६१/६२ मा सुरु गरिएको थियो ।

तर, उक्त आयोजनाको निर्माणको काम विभिन्न कारणले ढिलाइ हुँदा लागत बढ्दै गएको छ । आयोजनाले नसमेटेका राप्तीपारिका ९ वडामा पनि सिँचाइ पुर्‍याउने भन्दै आव ०७०/७१ मा गुरुयोजना संशोधन गरिएपछि लागत बढेको हो । सिक्टा सिँचाइले करिब २ सय ८० किमि लामो नहर निर्माण गरी ८० प्रतिशत जग्गामा सिँचाइ पुर्‍याउने लक्ष्य छ । हाल बाँकेमा करिब ३० प्रतिशत भूभागमा मात्रै सिँचाइ सुविधा उपलब्ध छ । आव ०७६/७७ मा निर्माण सम्पन्न हुने उक्त आयोजनाका लागि २५ अर्ब २ करोड लागत अनुमान छ ।

निर्माण कम्पनीले समयमा काम नगर्दा आयोजना निर्माणको काम प्रभावित हुँदै आएको छ । सिक्टाको मूल नहरलाई डुडुवा शाखा नहरसँग जोड्न ३२ दशमलव २ किमि निर्माणको काम रोकिएको छ । २०१८ डिसेम्बर १९ सम्म काम सक्नुपर्नेमा ५ प्रतिशत काम मात्रै सकिएको छ ।

उक्त नहरबाट खजुरा र पुरैनी क्षेत्रका १६ हजार हेक्टरमा सिँचाइ पुग्ने लक्ष्य छ । राप्ती नदीको अगैयामा ३ सय १७ मिटर लामो पुल निर्माण गरी राप्तीको पानी छेक्न १८ वटा गेट राखिएका छन् । आयोजनाअन्तर्गतको मूल नहर ४५ किमि निर्माण गरिनेछ । बाँकी नहर निर्माणको काम जारी छ ।

Esewa Pasal

प्रकाशित : श्रावण २०, २०७५ १०:०४
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT

कुलतमा फस्दै किशोरकिशोरी

१०/१५ वर्षमुनिकाले पनि लागूऔषध प्रयोग गर्न थालेका छन्
ठाकुरसिंह थारू

नेपालगन्ज — नेपाल भारत सीमा जमुनाहा नाकामा लागूऔषध सेवनकर्ता र ओसारपसारमा संलग्न बालबालिका पक्राउ पर्न थालेका छन् । पक्राउ पर्ने अधिकांश २० वर्षमुनिका छन् ।

कोहलपुर नगरपालिका ११ का १६ वर्षीय पूवराज शाही लागूऔषध सेवन गरेको अवस्थामा नेपालगन्ज जमुनाहा नाकाबाट समातिए । नेपालगन्जका १३ वर्षीय मुकेश धोबीलाई पनि प्रहरीले लागूऔषध सेवन गरेकै अवस्थामा पक्राउ गर्‍यो । सुर्खेत बाबियाचौर गाउँपालिका ९ का १७ वर्षीय किरण बयकलाई प्रहरीले ६ सय ३ ट्याबलेट नाइट्रो भ्याट नामक लागूऔषधसहित नियन्त्रणमा लिएर मुद्दा चलाएको छ । उनले यसअघि पनि भारतबाट लागूऔषध ल्याएर बिक्री गर्दै आएको प्रहरीले बताए ।


जमुनाहास्थित प्रहरीका अनुसार साउनमा मात्रै लागूऔषधसहित ११ पक्राउ परिसकेका छन् । तीमध्ये पनि अधिकांश २० वर्षमुनिका रहेको प्रहरीले जनाएको छ । असार महिनामा लागूऔषधसहित १७ पक्राउ परेको जमुनाहा प्रहरीले जनाएको छ । ‘दैनिक दुई/तीन जना लागूऔषध सेवनकर्ता नाकाबाट समातिन्छन् । तीमध्ये सबैजसो किशोर नै छन्,’ सीमास्थित इलाका प्रहरीका प्रमुख सई सुनील शाहले भने, ‘धेरैजसो नयाँ पुस्ताका युवाले लागूऔषध सेवन गरिरहेको पाइएको छ ।’


प्रहरीले सेवनकर्तालाई पक्राउ गरी अर्कोपल्ट गल्ती नदोहोर्‍याउने कागज गराएर छोड्ने गरेको छ । तर, लागूऔषधसहित पक्राउ परेकालाई भने मुद्दा नै चलाउने गरेको छ ।


कुलतमा फसेका बालबालिकाले जुत्ता, चप्पल टाल्न प्रयोग गरिने सोलुसनलाई लागू औषधका रूपमा प्रयोग गर्दै आएका छन् । उनीहरूले फालिएका प्लास्टिकका झोला वा सीसीमा सोलुसन राखेर मुखले जोडले फुकेर नशा लिने गर्छन् । सवारी साधनका पन्चर भएका ट्युब टाल्न पनि सोलुसनको प्रयोग गरिन्छ । त्यसलाई लागूऔषध नमानिने भएकाले भारतीय बजारबाट ल्याउन सजिलो छ । १० देखि १५ वर्षमुनिका बालबालिकाले पनि यसरी लागूऔषध प्रयोग गरेको पाइएको छ ।


सडक बालबालिका, अभिभावक गुमाएका र परिवारले निगरानी नगर्दा कुलतमा फस्ने गरेका छन् । लागूऔषधका रूपमा प्रयोग हुन थालेपछि सोलुसनको बिक्री पनि बढेको छ । उक्त समान भारतीय बजारबाट ल्याउँदा सीमामा खासै नरोकिने भएकाले कुलतमा फसिसकेका व्यक्ति र व्यवसायीले सजिलै यी सामान ल्याउने गरेका छन् ।


अचेल लागूऔषध गाउँमा पनि पाउन थालिएको छ । झोलमा पाइने कोरेक्स, ट्याब्लेट र ब्राउनसुगर गाउँमै सहज रूपमा पाइन्छ । लागूऔषधको कुलतमा बालबालिका अत्यधिक मात्रामा फसिरहेको स्थानीयले बताए । नेपालगन्ज र कोहलपुरमा लागूऔषध प्रयोगकर्ता देखिन्थे । देखासिकीमा गाउँका युवा र बालबालिका दुव्र्यसनीमा फस्न थालेका हुन् । लागूऔषध प्रयोग गर्दा अभिभावकलाई जानकारी नहुने भएकाले उनीहरू त्यसतर्फ आकर्षित हुन थालेका हुन् ।


नेपालगन्ज र यस आसपासको क्षेत्र अहिले लागूऔषध कारोबार र प्रयोगकर्ता बालकालिकाको केन्द्रविन्दुजस्तै बन्न पुगेको छ । खुला सीमाका कारण यहाँको लागूऔषध तस्करी नियन्त्रण निकै चुनौतीपूर्ण बन्दै गएको छ भने गिरोहको चलखेल बढदै गएको छ ।


लागूऔषध तस्करीमा प्रयोग गरिएका भरियालाई प्रहरीले दैनिकजसो पक्राउ गर्दै मुद्दा चलाउँदै आएको छ । लागूऔषधसहित पक्राउ पर्नेले प्रहरीमा बयान दिँदा पैसाको प्रलोभनमा परेको र तस्करी गराउनेलाई नचिनेको बताउने गरेका छन् ।

प्रकाशित : श्रावण १८, २०७५ १०:१३
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT