नगरमा अवैज्ञानिक कर

कर नघटाए आन्दोलन गर्छौं : स्थानीय
आवाज उठे घटाउनुपर्ला : नगर उपप्रमुख
वीरेन्द्र केसी

अर्घाखाँची — भूमिकास्थान नगरपालिकाले अचाक्ली कर निर्धारण गरेको छ । यहाँका बासिन्दाको मुख्य आम्दानीको स्रोत भारतीय सेनामा भर्ती र वैदेशिक रोजगार हो ।

कृषि र पशुपालनमा सम्भावना बोकेको भए पनि नगरपालिकाले उत्पादनमूलक क्षेत्रमा न्यून बजेट विनियोजन गरेको छ । तर, कर धेरै तोक्दा सर्वसाधारण मारमा परेका छन् ।

दुहुनो भैंसी किनेर एउटा गाउँपालिकाबाट अर्काेमा लैजाँदा अब कर तिर्नुपर्ने भएको छ । जिल्लाका ६ स्थानीय तहमा हरेक विषयमा यसरी नै अचाक्ली कर लगाइएको छ । भूमिकास्थानबाट अरू गाउँपालिकामा दुहुनो भैंसी किनेर लैजानेले सीमा कर तिर्नुपर्छ । एउटा भैंसी र राँगोको पाँच सय रुपैयाँ कर तिर्नुपर्ने भएको को । यसले कृषकलाई थप आर्थिक भार परेको छ ।

Yamaha

भेडा, च्याङ्ग्रा, सुँगुर र बंगुरको प्रतिगोटा ६० रुपैयाँ कर निर्धारण भएको छ । त्यस्तै मान्छे जीवित रहेको सिफारिसका लागि पाँच सय रुपैयाँ कर तोकिएको छ । खानेपानीका धारा जडान गर्न तीन सय, नागरिकताको प्रतिलिपि सिफारिसका लागि चार सय, नाता प्रमाणित चार सय, जन्ममिति प्रमाणित दुई सय रुपैयाँ निर्धारण गरिएको छ ।

एक सय कुखुरा पाल्ने कृषकलाई दुई सय र त्यसभन्दा बढी पाल्नेलाई पाँच सय कर लगाइएको छ । घरको आर्थिक अवस्था कमजोर वा विपन्नता प्रमाणित गर्न एक सय, आर्थिक अवस्था सम्पन्नताको प्रमाणित गर्न पाँच सय तोकिएको छ । फरक नामथर, जन्ममिति प्रमाणित र दुवै नाम गरेको व्यक्ति एउटै हो भन्ने सिफारिस गर्न पाँच सय रुपैयाँ तिर्नुपर्छ ।

नाबालक सिफारिस पाँच सय, जन्म र मृत्युदर्ता सिफारिस गर्न पाँच सय तिर्नुपर्छ । विवाह दर्ता एक हजार र बसाइँसराइ १ हजार ५ सय, दलित, जनजाति वा वर प्रमाणित पाँच सय, पारिवारिक विवरण र चार किल्लाको सिफारिस लिन पाँच–पाँच सय कर लगाइने भएको छ ।

त्यस्तै पुर्जामा घर कायम र लालपुर्जा हराएको सिफारिस गर्न पाँच–पाँच सय तोकिएको छ । घर निर्माण गर्न रूख काटदा प्रतिरूखको चार सय, घर निर्माण सम्पन्न सिफारिस आरसीसीको २ हजार ५ सय र कच्चीका लागि तीन सय रुपैयाँ तोकिएको छ ।

कर क्लियर सिफारिस स्वदेशका लागि १ हजार ५ सय र विदेशका लागि पाँच हजार रुपैयाँ सेवाशुल्क दस्तुर भन्दै कर लगाइएको छ । एक लाख मूल्य पर्ने जग्गाको एक हजार, दुई लाखको दुई हजार, १५ लाखको ६ हजार र २० लाखको आठ हजार रुपैयाँ कर तिर्नुपर्ने भएको छ ।

करैकरले जनताको ढाड सेकिएको ढाकाबाङका कविराम खनालले बताए । ‘जनतालाई सेवा पो दिनुपर्छ, अचाक्ली कर तोकेर ढाड सेक्नु भएन,’ उनले भने, ‘वैज्ञानिक कर भएन । मनपरी नै भयो ।’ कर तिर्न नसक्ने परिवार पनि छन् । भिरालो बारीमा दु:ख गरेर उत्पादन गरेको वस्तु बिक्री गर्न सदरमुकाम ल्याउन कर तिर्नुपर्छ । ‘तर, उत्पादन गर्ने तरिका सिकाउन जनप्रतिनिधि तयार छैनन्,’ उनले भने, नगरमा कर कति तोक्नुपर्छ, जनप्रतिनिधिले अन्धाधुन्ध कर लगाए ।’ स्थानीयले कर घटाउन मेयर/उपमेयरलाई आग्रह गरेका छन् । ‘अहिलेसम्म सुनुवाइ भएको छैन,’ खनालले भने, ‘हामीलाई बाध्य पारियो भने आन्दोलनमा उत्रिनुको विकल्प छैन ।’

स्थानीय सरकार चलाउन कर निर्धारण गरिएको हो । राजस्व परामर्श समिति, वडाध्यक्ष र सचिवसँग बृहत् छलफल गरेर कर निर्धारण गरिएको नगर उपप्रमुख खडानन्द बेल्बासेले बताए । वैज्ञानिक ढंगले नै कर निर्धारण गरिएको भए पनि जनताभन्दा माथि हाम्रा लागि कोही नभएको उनले बताए । ‘हामी जनताबाट चुनिएर आएका प्रतिनिधि हौं,’ उपप्रमुख बेल्बासेले भने, ‘जनताले कर बढी भयो भनेर आवाज उठाए भने तत्कालै घटाउँछौं ।’

भूमिकास्थान नगरपालिकाको भूगोल पूरै गाउँमा छ । अग्लो चुचुरोमा समेत बस्ती छ । उत्पादन खासै हुँदैन । केही समथर फाँटमा परम्परागत खेती गरिन्छ । १ सय ५९ दशमलव १३ वर्ग किमि क्षेत्रफलमा फैलिएको यस नगरमा १० वडा र ३२ हजार ६ सय ४० जनसंख्या रहेको छ ।

Esewa Pasal

प्रकाशित : भाद्र ५, २०७५ ०९:२२
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT

सिन्डिकेट अन्त्यपछि गाडी थप्ने होड

वीरेन्द्र केसी

अर्घाखाँची — यहाँका पहाडी कच्ची बाटोमा सिन्डिकेट अन्त्यपछि बस, जिप र टयाक्सी थप्ने होडबाजी चलेको छ । सुरुमा पश्चिम नेपाल बस व्यवसायी समितिले सन्धिखर्क–बुटवल–काठमाडौं दैनिक बस सञ्चालन गर्थ्यो । १० वर्षअघि देउराली यातायात व्यवसायी समितिले जिप चलायो ।

फाइल फोटो

बस जान नसक्ने यहाँका कच्ची बाटोमा जिप चल्दा संघलाई त्यति चासो थिएन ।

जब देउरालीले सन्धिखर्क–बुटवल जिप सञ्चालन गर्न खोज्यो संघले अवरोध गर्‍यो । यात्रु लिएर सन्धिखर्कबाट बुटवलतर्फ लागेका गाडी बीच बाटोमै रोकिए । एक वर्षको संघर्षपछि जिप चले । यात्रुको चाप बढदै गएपछि हाइस थपियो । संघले पुन: बाटो छेक्ने काम गर्‍यो ।

चार वर्षअघि सन्धिखर्क नगरपालिका भएपछि नगर बस सञ्चालन गर्न व्यवसायी सरोज पौडेलको नेतृत्वमा पाँचवटा मिनी बस भित्रिए । तर, समिति जिल्ला प्रशासनमा दर्ता हुनै सकेन । सन्धिखर्क भित्रिएका नगर बस संघ र देउरालीले चल्न दिएनन् । छुट्टै समिति दर्ता गरेर चलाउन नसकेपछि पौडेलले संघसँग समझदारी गरेर बस चलाएका थिए ।

सडकका हिसाबले अर्घाखाँची देशकै नमुना जिल्ला हो । टोलैपिच्छे सडक सञ्जाल छ । सहजै रूपमा गाउँमा साना गाडी चल्न सक्ने बाटो भएपछि ०७० सालमा टयाक्सी सञ्चालनमा आएका थिए । सुरुमा दसवटा टयाक्सी भित्रिए । तर, महिनांै दिनसम्म यत्तिकै थन्किए । संघ र देउरालीले टयाक्सी चल्न नदिन बाटो छेक्ने, यात्रु ओराल्ने काम गरे । जिल्ला प्रशासनले दर्ता गरिदिएन । बुटवल टयाक्सी व्यवसायी समिति र श्रीनगर यातायातले समेत टयाक्सी चल्न नदिन साथ दिए । नेपाल राष्ट्रिय यातायात महासंघले रुट परमिटका लागि जिल्ला प्रशासनलाई सिफारिस नै गरेन ।

‘टयाक्सी चलेपछि बस र जिपले यात्रु पाउँदैनन् भनेर संघ र देउरालीले चल्न नदिने प्रयास गरेका थिए,’ अध्यक्ष भुसालले भने, ‘हालै सरकारले सिन्डिकेट अन्त्यको घोषणा गरेपछि धेरै राहत भएको छ ।’ टयाक्सीको माग बढदो भएकाले गाडी अझै थपिने उनले बताए । ‘टयाक्सीमा चार यात्रु अट्छन् । हामीले त एम्बुलेन्सको काम गरेका छौं,’ उनले भने, ‘गाउँमा पुगेर बिरामी ल्याएका छौं । बस र जिपभन्दा टयाक्सी छिटो गन्तव्यमा पुग्छ ।’

कम्पनीमा दर्ता गरेपछि यातायातले लुम्बिनी अञ्चलका ६ जिल्लामा चल्न रुट परमिट दिएको छ । प्रदेशभरिका जिल्लामा चल्ने अनुमतिका लागि पहल भएको उनले बताए । ‘केही समयभित्रै १० वटा नयाँ गाडी थप्ने तयारीमा छौं,’ उनले भने, ‘सन्धिखर्क–बुटवल– काठमाडौं चल्ने ठूला गाडी भित्र्याउन पहल भइरहेको छ । सन्धिखर्क–दिल्लीसम्म पनि गाडी चलाउने तयारीमा छौं ।’

सरसामान किन्न सदरमुकाम झरेका गाउँले फर्कने बेला तीन–चारजना मिलेर टयाक्सी रिजर्भ गरेर लैजाने गरेको चालक चन्द्रबहादुर थापाले बताए । जिल्लाका सबै ठाउँमा गाडी लैजान सकिन्छ । ‘जिप र बस नचल्ने साँघुरा कच्ची सडकमा पनि टयाक्सी सजिलै जान्छन्,’ उनले भने, ‘त्यही भएर बन्द र गाडी बिग्रेका बेलाबाहेक कहिल्यै खाली बस्नु पर्दैन ।’
शीतगंगा नगरपालिकाका सीमलपानी, सिद्धारा, जलुके, जुकेनाबाहेक अरू गाउँ र टोलसम्म सहजै साना गाडी चल्छन् । पछिल्लो समय टयाक्सीको संख्या धेरै भएपछि रकम घटाएर लैजानुपर्ने र रिजर्भ अलि कम भएको थापाले बताए । टयाक्सी चलेपछि होटलमा बस्ने पाहुनामा कमी आएको व्यवसायीको गुनासो छ । बस र जिपमा पनि यात्रुको संख्या घटेको छ ।

जिल्ला सदरमुकामबाट वाङला–बल्कोट–ठूलापोखरा हुँदै गुल्मीको तम्घास, सन्धिखर्क–धारापानी–असुरकोटबाट प्यूठान सदरमुकाम, सन्धिखर्क–पोखराथोक हुँदै पाल्पाको तानसेन र सन्धिखर्क–दाङको भालुबाङसम्म कच्ची बाटोमा बस चल्छन् ।

‘वर्षाका बेला बसमा यात्रा गर्ने यात्रु खासै पाइँदैनन्,’ पश्चिम नेपाल बस व्यवसायी संघ सन्धिखर्क शाखा प्रमुख कमल भट्टराईले भने, ‘हिउँदमा भने सन्तोषजनक छ ।’ सन्धिखर्क–बुटवल–काठमाडौं र सन्धिखर्क–दिल्लीसहित जिल्लाका गाउँसम्म संघका १ सय ३० बस, आठ डिलक्स र एउटा नगर बस चल्ने गरेका छन् । केही दिनअघि एउटा सुविधा सम्पन्न बस थपिएको थापाले बताए । ‘पहिले सन्धिखर्कबाट बुटवल–काठमाडौं जाँदा/आउँदा बसभरि यात्रु कोचाकोच हुन्थे,’ चालक रामु विकले भने, ‘आम्दानी तेब्बर हुन्थ्यो । अहिले त कुनै महिना किस्ता बुझाउन पनि पुग्दैन ।’

देउरालीले पनि १ सय १० जिप, ३० हाइस र ५ मिनीबस सञ्चालनमा ल्याएको छ । हाइस सन्धिखर्कबाट बुटवल, काठमाडांै, दाङ, कृष्णनगर र पोखरा चल्छन् । ‘सरकारले समिति भंग गर्ने भनेपछि अलमल भएको छ,’ देउरालीका अध्यक्ष योगेन्द्र खडकाले भने, ‘गाडी थप्ने योजना त छ । तर, समिति रहने वा नरहने अन्योलले द्विविधा बढाएको छ ।’

प्रकाशित : श्रावण ३१, २०७५ २१:४३
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT