तराईलाई पहाडी तरकारीको भर

पहाडको मीठो र स्वादिलो हुने भएकाले खोजीखोजी लगिन्छ
वीरेन्द्र केसी

अर्घाखाँची — वर्षायाममा तराईका खेतीयोग्य जमिन जलमग्न हुने भएकाले त्यहाँका बासिन्दा पहाडी तरकारीमा निर्भर हुन्छन् । व्यापारीले यहीं आएर खरिद गरेर लैजान्छन् । कपिलवस्तुको चन्द्रौटा र गोरुसिंगेमा लाग्ने हाटबजारमा अर्घाखाँचीको तरकारी ग्राहकले खोज्ने व्यापारी बताउँछन् ।

‘गाडीमा तरकारी ढुवानी गर्छौं,’ व्यापारी अनिष तिवारीले भने, ‘कृष्णनगर नाका हुँदै भारतसम्म पुर्‍यान्छ ।’ उपभोक्ताले पहाडी तरकारी खानलाई मीठो, स्वादिलो र स्वस्थकर मान्दै किन्ने गरेको उनले बताए ।


Yamaha

तिवारीका अनुसार सीमा नाका भारतमा व्यवसाय र रोजगारी गर्नेले पहाडी तरकारी पठाइदिन फोनमै खबर गर्छन् । र, त्यसबापतको पैसा बैंक खातामा जम्मा गरिदिन्छन् । पहाडी तरकारी तराई र सीमापारि बजारमा अत्यधिक माग रहेको र पुर्‍याउनै नसकिएको अर्का व्यापारी केपी गुप्ताले बताए । वर्षामा पहाडको तरकारी खोसाखोस हुने र खान पनि मीठो हुने उनले बताए ।


‘वर्षामा फलफूलबाहेक सबै तरकारी यहींकै बिक्री गर्छौं,’ सन्धिखर्कका व्यापारी तिलक केसीले भने, ‘तराईका व्यापारीले फोन गरेर पहाडको तरकारी गाडीमा पठाइदिन भन्छन् । कृषकले गाउँबाट बोरामा ल्याएको तरकारी सीधै उता पठाइदिन्छु ।’ हिउँदमा यहाँ उत्पादन भएको भन्दा तराईबाटै सस्तोमा तरकारी उत्रिन्छ । तर, वर्षामा पहाडको तरकारीको माग तराईमा पनि धेरै रहेको केसीले बताए ।


तराईबाट व्यापारी अर्घाखाँची आउन थालेपछि यहाँ वर्षे तरकारी उत्पादन गर्ने कृषक पनि बढेका छन् । किमडाँडाका पुष्करनाथ बन्जाडेको २५ रोपनी बारीमा अन्न खेती छैन । सिमी, बोडी, लौका, करेला, घिरौंला, तोराय, गोभी, भिन्डी, चिचिन्डा, फर्सीलगायत काँक्रा बारीमा लटरम्मै फलेका छन् । हिउँदमा भाउ पर्दैन । तराईको तरकारी सन्धिखर्क बजारमा सस्तोमा आइपुग्छ । तर, वर्षे तरकारी महँगोमा तराई जान्छ । ‘हिउँदमा भन्दा तेब्बर भाउमा बिक्री हुन्छ,’ उनले भने, ‘उत्पादन गर्न त्यति सजिलो छैन । वर्षामा पानी धेरै भएर झाल नै पग्लिने, फल कम लाग्ने र रोगकीराले नाश पारिदिने खतरा बढी हुन्छ ।’


मकैभन्दा तरकारी खेतीले आम्दानी चौगुना हुने किसान बताउँछन् । गाई र भैंसी पनि पालेका छन् । ‘गहुँत संकलन गरेर ड्रममा सात दिनसम्म राख्ने र तरकारीका बोटमा राखेपछि राम्रो फल्छ,’ बन्जाडेले भने, ‘विषादी राख्नै पर्दैन ।’ चिसो मौसममा फलेको पहाडको तरकारी स्वालिदो र मीठो मान्दै कपिलवस्तु र रूपन्देहीका व्यापारी किन्न आउने उनले बताए ।


‘यहाँको तरकारी बोरामा प्याक गरेर बस र ट्रकबाटै तराई झारिन्छ,’ उनले भने, ‘तरकारीबाटै मैले वर्षमा १३ लाख रुपैयाँ बैंक बचत गरेको छु ।’ यहाँका किसानले वर्षामा घर र गोठको छानोको पानी एक थोपा पनि नोक्सान हुन दिँदैनन् । हिउँदमा सिँचाइ गर्न प्लास्टिक पोखरीमा पानी संकलन गर्छन् । चारवटा प्लास्टिक पोखरीमा ४ लाख लिटर पानी अट्छ ।


घोचेखोलाका गणेश बन्जाडेले पनि वर्षे तरकारीबाट राम्रो आम्दानी गरेको बताए । बजार नजिकै भएकाले ग्राहक घरमै पुगेर किन्छन् । ‘वर्षामा त जति उत्पादन गरे पनि पुर्‍याउन सकिँदैन,’ उनले भने, ‘दैनिक फोन गरेरै म आउँदैछु, यति मात्रामा यस्तो तरकारी चाहियो भन्छन् ।’


किमडाँडा, धारापानी, अर्घा, खाँचीकोट नरपानीलगायत सदरमुकाम नजिकका गाउँमा उत्पादित वर्षे तरकारी तराई झारिन्छ । खिदिम, मैदान, पटैटी र पोखराथोकमा उत्पादन भएको तरकारी गाडीबाट झन्डै पाँच घण्टामा बुटवल पुग्छ । पोखराथोकका कृषक चन्द्रकान्त पौडेलले बुटवलबाट व्यापारीले फोनमा तरकारी पडाइदिन भनेर दैनिक फोन गर्ने बताए । ‘पोखराथोक–तानसेन वर्षामा पनि मिनी बस चल्छन्,’ उनले भने, ‘बुटवल र भैरहवाका व्यापारीलाई गाडीबाट तरकारी पठाउँछौं ।’


१२ वर्ष भारतमा नोकरी गर्दा टीकाराम विकलाई परिवारलाई खर्च पुर्‍याउन कठिन थियो । तर, तीन वर्षदेखि अन्नखेती छाडेर पाखोबारीमा तरकारी लगाएका उनले वर्षमा तीन लाख रुपैयाँ आम्दानी गर्छन् । ‘१२ रोपनी बारीमा गोलभेडा र तरकारी खेती गरेको छु,’ उनले भने, ‘बुटवल र भैरहवाका व्यापारीको माग धान्नै सकस छ ।’


चार वर्षसम्म दुबईमा रोजगारी गरेर फर्किएका हरि पाण्डे तरकारीबाट राम्रो आम्दानी हुन थालेपछि दंग छन् । वर्षे तरकारीबाट तेब्बर कमाइ भएपछि उनले भिसा रद्द गरेर ६ रोपनी बारीमा तरकारी खेती गरेका छन् । ‘तरकारी खेतीले राम्रो आम्दानी दिएको छ,’ उनले भने, ‘यहाँको शीतलतामा तरकारी खेती गर्नुको बेग्लै मजा छ ।’

प्रकाशित : भाद्र ६, २०७५ १२:५८
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

नगरमा अवैज्ञानिक कर

कर नघटाए आन्दोलन गर्छौं : स्थानीय
आवाज उठे घटाउनुपर्ला : नगर उपप्रमुख
वीरेन्द्र केसी

अर्घाखाँची — भूमिकास्थान नगरपालिकाले अचाक्ली कर निर्धारण गरेको छ । यहाँका बासिन्दाको मुख्य आम्दानीको स्रोत भारतीय सेनामा भर्ती र वैदेशिक रोजगार हो ।

कृषि र पशुपालनमा सम्भावना बोकेको भए पनि नगरपालिकाले उत्पादनमूलक क्षेत्रमा न्यून बजेट विनियोजन गरेको छ । तर, कर धेरै तोक्दा सर्वसाधारण मारमा परेका छन् ।

दुहुनो भैंसी किनेर एउटा गाउँपालिकाबाट अर्काेमा लैजाँदा अब कर तिर्नुपर्ने भएको छ । जिल्लाका ६ स्थानीय तहमा हरेक विषयमा यसरी नै अचाक्ली कर लगाइएको छ । भूमिकास्थानबाट अरू गाउँपालिकामा दुहुनो भैंसी किनेर लैजानेले सीमा कर तिर्नुपर्छ । एउटा भैंसी र राँगोको पाँच सय रुपैयाँ कर तिर्नुपर्ने भएको को । यसले कृषकलाई थप आर्थिक भार परेको छ ।

भेडा, च्याङ्ग्रा, सुँगुर र बंगुरको प्रतिगोटा ६० रुपैयाँ कर निर्धारण भएको छ । त्यस्तै मान्छे जीवित रहेको सिफारिसका लागि पाँच सय रुपैयाँ कर तोकिएको छ । खानेपानीका धारा जडान गर्न तीन सय, नागरिकताको प्रतिलिपि सिफारिसका लागि चार सय, नाता प्रमाणित चार सय, जन्ममिति प्रमाणित दुई सय रुपैयाँ निर्धारण गरिएको छ ।

एक सय कुखुरा पाल्ने कृषकलाई दुई सय र त्यसभन्दा बढी पाल्नेलाई पाँच सय कर लगाइएको छ । घरको आर्थिक अवस्था कमजोर वा विपन्नता प्रमाणित गर्न एक सय, आर्थिक अवस्था सम्पन्नताको प्रमाणित गर्न पाँच सय तोकिएको छ । फरक नामथर, जन्ममिति प्रमाणित र दुवै नाम गरेको व्यक्ति एउटै हो भन्ने सिफारिस गर्न पाँच सय रुपैयाँ तिर्नुपर्छ ।

नाबालक सिफारिस पाँच सय, जन्म र मृत्युदर्ता सिफारिस गर्न पाँच सय तिर्नुपर्छ । विवाह दर्ता एक हजार र बसाइँसराइ १ हजार ५ सय, दलित, जनजाति वा वर प्रमाणित पाँच सय, पारिवारिक विवरण र चार किल्लाको सिफारिस लिन पाँच–पाँच सय कर लगाइने भएको छ ।

त्यस्तै पुर्जामा घर कायम र लालपुर्जा हराएको सिफारिस गर्न पाँच–पाँच सय तोकिएको छ । घर निर्माण गर्न रूख काटदा प्रतिरूखको चार सय, घर निर्माण सम्पन्न सिफारिस आरसीसीको २ हजार ५ सय र कच्चीका लागि तीन सय रुपैयाँ तोकिएको छ ।

कर क्लियर सिफारिस स्वदेशका लागि १ हजार ५ सय र विदेशका लागि पाँच हजार रुपैयाँ सेवाशुल्क दस्तुर भन्दै कर लगाइएको छ । एक लाख मूल्य पर्ने जग्गाको एक हजार, दुई लाखको दुई हजार, १५ लाखको ६ हजार र २० लाखको आठ हजार रुपैयाँ कर तिर्नुपर्ने भएको छ ।

करैकरले जनताको ढाड सेकिएको ढाकाबाङका कविराम खनालले बताए । ‘जनतालाई सेवा पो दिनुपर्छ, अचाक्ली कर तोकेर ढाड सेक्नु भएन,’ उनले भने, ‘वैज्ञानिक कर भएन । मनपरी नै भयो ।’ कर तिर्न नसक्ने परिवार पनि छन् । भिरालो बारीमा दु:ख गरेर उत्पादन गरेको वस्तु बिक्री गर्न सदरमुकाम ल्याउन कर तिर्नुपर्छ । ‘तर, उत्पादन गर्ने तरिका सिकाउन जनप्रतिनिधि तयार छैनन्,’ उनले भने, नगरमा कर कति तोक्नुपर्छ, जनप्रतिनिधिले अन्धाधुन्ध कर लगाए ।’ स्थानीयले कर घटाउन मेयर/उपमेयरलाई आग्रह गरेका छन् । ‘अहिलेसम्म सुनुवाइ भएको छैन,’ खनालले भने, ‘हामीलाई बाध्य पारियो भने आन्दोलनमा उत्रिनुको विकल्प छैन ।’

स्थानीय सरकार चलाउन कर निर्धारण गरिएको हो । राजस्व परामर्श समिति, वडाध्यक्ष र सचिवसँग बृहत् छलफल गरेर कर निर्धारण गरिएको नगर उपप्रमुख खडानन्द बेल्बासेले बताए । वैज्ञानिक ढंगले नै कर निर्धारण गरिएको भए पनि जनताभन्दा माथि हाम्रा लागि कोही नभएको उनले बताए । ‘हामी जनताबाट चुनिएर आएका प्रतिनिधि हौं,’ उपप्रमुख बेल्बासेले भने, ‘जनताले कर बढी भयो भनेर आवाज उठाए भने तत्कालै घटाउँछौं ।’

भूमिकास्थान नगरपालिकाको भूगोल पूरै गाउँमा छ । अग्लो चुचुरोमा समेत बस्ती छ । उत्पादन खासै हुँदैन । केही समथर फाँटमा परम्परागत खेती गरिन्छ । १ सय ५९ दशमलव १३ वर्ग किमि क्षेत्रफलमा फैलिएको यस नगरमा १० वडा र ३२ हजार ६ सय ४० जनसंख्या रहेको छ ।

प्रकाशित : भाद्र ५, २०७५ ०९:२२
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT