उत्पादन बढाउँदै किसान

बजार सहज भएसँगै उत्साह बढ्यो
घनश्याम गौतम

हुँगा (गुल्मी) — यहाँका किसानलाई उत्पादन गरेका सामग्री बिक्रीका लागि बजार खोज्दै हिँड्नु पर्दैन । जे उत्पादन गरे पनि बिक्री हुन्छ । लगानी डुब्ने चिन्ता पनि छैन ।

गुल्मीको हुँगामा किसानले उत्पादन गरेको खुर्सानी सुकाउँदै महिला किसान (माथि) र रेसुंगा ११, सिमीचौरका युवा विनोद कुँवर गोभी बारीमा उम्रिएको झार उखेल्दै । उनी जिल्लाका अगुवा कृषकसमेत हुन् । तस्बिर : घनश्याम

बिक्री भएको सामग्री लिन बारीमै पुग्ने व्यापारीले नगद चाहे नगद र सामग्री आवश्यक परे सामग्री नै दिन्छन् ।

बिक्रीको ग्यारेन्टी र बिनाझन्झट आम्दानी पनि घरमै बसेर हुने भएपछि छत्रकोट गाउँपालिका १, हुँगा डम्मीका २५ वर्षीय भुवन खराल ४ वर्षदेखि व्यावसायिक कृषि खेतीमा छन् । स्नातक उत्तीर्ण उनले १२ रोपनी वार्षिक १० हजार रुपैयाँ भाडामा लिएर यस वर्ष २२ हजार खुर्सानीका बोट लगाएका छन् । दैनिक ४ जनालाई बोटको हेरचाह र सरसफाइ गर्ने गरी रोजगारी पनि दिएका छन् ।

गत वर्ष ४ लाख रुपैयाँ आम्दानी गरेका उनले यस वर्ष सबै खर्च कटाएर खुर्सानीबाट मात्रै ६ लाख आम्दानी गर्ने बताए । ‘अन्य किसान डोकोमा बोकेर बजार खोज्दै हिँडेको देख्दा मलाई खेती गर्ने मन थिएन,’ उनले भने, ‘गाउँमै आएर खरिद गर्छौं, खेती गर्नुस् भनेपछि सुरु गरें ।’ खुर्सानीसँगै उनले ८ हजार टमाटर, २ हजार बन्दा र ८ सय बोट काँक्रो लगाएका छन् । कृषि उत्पादन खोज्दै किसानको बारीमा ४ वर्षदेखि पैंचो पसलका प्रतिनिधि आउन थालेको उनले बताए ।

गुल्मीका २ दर्जन बढी वडामा अहिले व्यावसायिक तरकारी र फलफूल खेती गर्ने किसान दुई हजारभन्दा बढी छन् । हुँगा, दिगाम, हर्दिनेटा, पल्लिकोट, रुरु, बलेटक्सार, वीरबास, गौडाकोट, थानपतीलगायत भिरालो जग्गा सबै तरकारी र फलफूलले ढाकिएका छन् । खेती लगाउँदा बाँदरले खाइदिने समस्याबाट पनि किसान मुक्त छन् ।


Yamaha

गाउँमा बाँझिएका जग्गा हरियालीमा परिणत हुँदै छन् । जग्गा त्यत्तिकै छोडेर कोही बसाइँसराइ गर्न थाले युवा नै त्यस्तो जग्गा खोज्दै पुग्छन् । भाडामा जग्गा लिन्छन् र व्यावसायिक खेती गर्छन् । त्यस्तै किसानमध्येका अर्का युवा हुन्, छत्रकोट १, हुँगाकै २९ वर्षीय लक्ष्मण न्यौपाने ।

उनले गाउँबाट बसाइँ सरेर तम्घास गएका स्थानीय जमुना न्यौपानेको ८ रोपनी भिरालो जग्गा वार्षिक २० हजारमा भाडामा लिएका छन् । भारतमा १२ वर्ष नोकरी गरेर फर्केका उनले गाउँमै किराना पसल गरे । न्यौपाने परिवार बसाइँ सर्न थालेपछि उनले त्यही जग्गा भाडामा लिएर ४ वर्षदेखि तरकारी खेती गरिरहेका छन् ।

उनले उत्पादन गरेका सबै तरकारी बलेटक्सारमा वस्तुसँग वस्तु नै साट्ने गरी खुलेको पैंचो पसल प्रालिले खरिद गर्छ । ‘मेरो ११ रोपनीमा लगाएका ६ हजार ५ सय बोटमा फलेका सबै टमाटर बिक्री भइसकेका छन्,’ उनले भने, ‘मलाई बजारको कुनै चिन्ता छैन, पाक्ने बेलासम्म कसरी जोगाउने भन्ने मात्र हो ।’ टमाटर पाक्न थालेपछि प्रतिकिलो ३० रुपैयाँका दरले खरिद गर्ने गरी पैंचोसँग सम्झौता भइसकेको उनले बताए । टमाटरसँगै उनको बारीमा १० हजार फूलगोभीका बोट छन् । गोभीको अझै मूल्य तय भएको छैन । गत वर्ष ७ लाख रुपैयाँ आम्दानी गरेका उनले यस वर्ष १५ लाख पुर्‍याउने उद्देश्यसहित खेती गरेका छन् ।

४ जनालाई रोजगारी दिएका छन् । पैंचोले बारीमै पुगेर मेथी, सोफ, चम्सुर, गिठा, बोडी, सिमी, भटमास, गोभीदेखि वनमा पाइने अमला, चिउरी, भ्याकुर, तामा, सिस्नुलगायत सामग्री खरिद गर्छ । बारी तथा छेउछाउको जंगलमा फलेको तर आफूलाई उपयोगी नहुने सामग्री पसललाई दिने र किसानले त्यसको मूल्य निर्धारण गरी त्यसबापत प्राप्त हुने पैसाले चिनी, तेल, नुन, दाल, कपडालगायत सामग्री लैजाने व्यवस्था छ ।

किसानको उत्पादन लिन पैंचोका गाडी अन्य सामग्री बोकेर घरमै पुग्छन् । बारी र जंगलमा खेर गइरहेका कृषिजन्य उत्पादन संकलन गरी बजारीकरण गर्ने र किसानलाई त्यसको मूल्य ग्यारेन्टी गर्ने पैंचोको मुख्य उद्देश्य रहेको प्रबन्ध निर्देशक धु्रव न्यौपानेले बताए । ‘यो किसानका लागि दोहोरो सुविधा र फाइदा हो,’ उनले भने, ‘सामग्री आवश्यक नपरेको खण्डमा किसानले नगदै बुझ्छन् ।’ गाउँबाट पुराना र लोप हुँदै गएका कृषि उत्पादनको संरक्षण र उत्पादन गरेका सामग्री कुहिएर खेर जाँदा नोक्सान बेहोर्ने गरेका किसानको सुविधाका लागि पैंचो पसल खुलेको उनले बताए ।

पसलले किसानबाट संकलन गरिएका कृषि सामग्री प्रशोधनका लागि रिडीमा उद्योग खोलेको छ । पैंचोमा अहिले नियमित वस्तु बिक्री गर्ने व्यावसायिक किसान ३ हजारभन्दा बढी रहेको अध्यक्ष दुर्गाप्रसाद भण्डारीले बताए । पसलले ४ वर्षमा झन्डै ८ करोड रुपैयाँ किसानलाई सामग्रीबापत हस्तान्तरण गरेको छ । ‘अहिले हामी कृषिजन्य उत्पादन गर्ने किसान नै उत्पादन गर्ने अभियानमा छौं,’ उनले भने, ‘किसानलाई कृषि प्राविधिकदेखि माटो परीक्षण र सिजन अनुसारका बाली लगाउन पनि सिकाउँदै छौं ।’

छत्रकोट गाउँपालिका १, हुँगाका वडाध्यक्ष धातानन्द भण्डारीका अनुसार झन्डै ७ सय घरधुरी रहेको हुँगामा १ सय ५० बढी व्यावसायिक किसान छन् । त्यसमा पनि अधिकांश युवा छन् । ‘पैंचोले उत्पादनसँगै किसान पनि धेरै बढायो,’ उनले भने, ‘उत्पादन गरे पुग्छ, बिक्रीको समस्या छैन ।’ पैंचोले सबै किसानलाई व्यावसायिक बनाएको उनले बताए ।

गाउँमा किसान बढ्दै गएपछि वडाले किसानको उत्पादनका आधारमा पेन्सन दिने गरी योजना तयार गर्दै छ । पैंचोका सञ्चालक शरण कर्माचार्यका अनुसार २५ करोड लगानीमा सञ्चालन भइरहेको पैंचोका १८ शाखा र ३६ संकलन केन्द्र छन् । रिडीमा प्रशोधन केन्द्र र बुटवलमा बिक्री केन्द्र छ । ३ सयभन्दा बढीले प्रत्यक्ष रोजगारी पाएका छन् ।

Esewa Pasal

प्रकाशित : भाद्र १०, २०७५ १०:४३
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT

विवाह, मृत्यु दर्ता गरे भत्ता पाइने

कान्तिपुर संवाददाता

पाल्पा — स्थानीय तहमा सर्वत्र करको विरोध भइरहेका बेला रामपुर नगरपालिका ६ ले तोकिएको समयमा विवाह र मृत्यु दर्ता गर्नेलाई भत्ता दिने निर्णय गरेको छ ।

वडा कार्यालयले उमेर पुगेर विवाह भएको ११ दिन र मृत्यु भएको १५ दिनभित्र घटना दर्ता गराउन आउनेलाई २ सय ५० रुपैयाँ भत्ता दिने निर्णय गरेको हो ।

वडाध्यक्ष हुमनाथ न्यौपानेका अनुसार समयमा विवाह र मृत्यु दर्ता नहुँदा धेरै समस्या देखिएकाले यस्तो निर्णय गर्नु परेको हो । ‘समयमा घटना दर्ता नगर्दा समस्या आउने देखियो,’ उनले भने, ‘त्यसैले समयमै दर्ता गर्न प्रोत्साहन मिलोस् भनेर यस्तो निर्णय गरिएको हो ।’ साउनबाटै यस्तो नीति लागू गरिएको भए पनि भदौको पहिलो सातासम्म वडामा एक जना पनि घटना दर्ता गर्न आएका छैनन् । ‘नीति लागू भएपछि अहिलेसम्म एक जनाको पनि घटना दर्ता भएको छैन,’ पञ्जिकाधिकारी वासुदेव ढकालले भने, ‘अब आउनेले पनि तोकिएको सुविधा भने पाउने छन् ।’

३५ दिनभित्र कार्यालयमा आउनेलाज्ञई सरकारले नि:शुल्क सेवा प्रवाहको व्यवस्था गरेको छ । तर पनि अधिकांश लामो समयसम्म घटना दर्ता गर्नै आउँदैनन् । ‘हामीले प्रोत्साहनका लागि यातायात भत्ता पनि प्रदान गर्ने निर्णय गरेका छौं,’ वडाध्यक्ष न्यौपानेले भने, ‘३५ दिनभित्र दर्ता गरे नि:शुल्क छ । त्यसमा पनि उल्टै हामीले यातायात भत्ता दिन्छौं ।’ ३५ दिन कटेपछि भने ५० रुपैयाँ लिने गरेको उनले बताए । घटना दर्ता गराउन नआउने समस्या धेरै आएकाले प्रोत्साहन भत्ताको निर्णय गर्नुपरेको न्यौपानेले बताए ।

आर्थिक वर्ष ०७४/७५ को वार्षिक समीक्षा तथा सार्वजनिक सुनुवाइ कार्यक्रममा गत वर्ष वडाबाट २९ जनाको मृत्यु दर्ता गरिएको उनले बताए । यस्तै, ८५ जनाको विवाह दर्ता भएको छ । २१ वटा बसाइँसराइका प्रमाणपत्र दिएको उनले बताए । वडा ६ मा गत आवमा १ सय ६९ जनाले जन्म दर्ता गराएका छन् । अघिल्लो आर्थिक वर्षमा वडा कार्यालयले १ लाख ७९ हजार ३ सय ८० रुपैयाँ आम्दानी गरेको थियो ।

प्रकाशित : भाद्र १०, २०७५ १०:४३
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT