उत्पादन बढाउँदै किसान

बजार सहज भएसँगै उत्साह बढ्यो
घनश्याम गौतम

हुँगा (गुल्मी) — यहाँका किसानलाई उत्पादन गरेका सामग्री बिक्रीका लागि बजार खोज्दै हिँड्नु पर्दैन । जे उत्पादन गरे पनि बिक्री हुन्छ । लगानी डुब्ने चिन्ता पनि छैन ।

गुल्मीको हुँगामा किसानले उत्पादन गरेको खुर्सानी सुकाउँदै महिला किसान (माथि) र रेसुंगा ११, सिमीचौरका युवा विनोद कुँवर गोभी बारीमा उम्रिएको झार उखेल्दै । उनी जिल्लाका अगुवा कृषकसमेत हुन् । तस्बिर : घनश्याम

बिक्री भएको सामग्री लिन बारीमै पुग्ने व्यापारीले नगद चाहे नगद र सामग्री आवश्यक परे सामग्री नै दिन्छन् ।

बिक्रीको ग्यारेन्टी र बिनाझन्झट आम्दानी पनि घरमै बसेर हुने भएपछि छत्रकोट गाउँपालिका १, हुँगा डम्मीका २५ वर्षीय भुवन खराल ४ वर्षदेखि व्यावसायिक कृषि खेतीमा छन् । स्नातक उत्तीर्ण उनले १२ रोपनी वार्षिक १० हजार रुपैयाँ भाडामा लिएर यस वर्ष २२ हजार खुर्सानीका बोट लगाएका छन् । दैनिक ४ जनालाई बोटको हेरचाह र सरसफाइ गर्ने गरी रोजगारी पनि दिएका छन् ।

गत वर्ष ४ लाख रुपैयाँ आम्दानी गरेका उनले यस वर्ष सबै खर्च कटाएर खुर्सानीबाट मात्रै ६ लाख आम्दानी गर्ने बताए । ‘अन्य किसान डोकोमा बोकेर बजार खोज्दै हिँडेको देख्दा मलाई खेती गर्ने मन थिएन,’ उनले भने, ‘गाउँमै आएर खरिद गर्छौं, खेती गर्नुस् भनेपछि सुरु गरें ।’ खुर्सानीसँगै उनले ८ हजार टमाटर, २ हजार बन्दा र ८ सय बोट काँक्रो लगाएका छन् । कृषि उत्पादन खोज्दै किसानको बारीमा ४ वर्षदेखि पैंचो पसलका प्रतिनिधि आउन थालेको उनले बताए ।

गुल्मीका २ दर्जन बढी वडामा अहिले व्यावसायिक तरकारी र फलफूल खेती गर्ने किसान दुई हजारभन्दा बढी छन् । हुँगा, दिगाम, हर्दिनेटा, पल्लिकोट, रुरु, बलेटक्सार, वीरबास, गौडाकोट, थानपतीलगायत भिरालो जग्गा सबै तरकारी र फलफूलले ढाकिएका छन् । खेती लगाउँदा बाँदरले खाइदिने समस्याबाट पनि किसान मुक्त छन् ।


Yamaha

गाउँमा बाँझिएका जग्गा हरियालीमा परिणत हुँदै छन् । जग्गा त्यत्तिकै छोडेर कोही बसाइँसराइ गर्न थाले युवा नै त्यस्तो जग्गा खोज्दै पुग्छन् । भाडामा जग्गा लिन्छन् र व्यावसायिक खेती गर्छन् । त्यस्तै किसानमध्येका अर्का युवा हुन्, छत्रकोट १, हुँगाकै २९ वर्षीय लक्ष्मण न्यौपाने ।

उनले गाउँबाट बसाइँ सरेर तम्घास गएका स्थानीय जमुना न्यौपानेको ८ रोपनी भिरालो जग्गा वार्षिक २० हजारमा भाडामा लिएका छन् । भारतमा १२ वर्ष नोकरी गरेर फर्केका उनले गाउँमै किराना पसल गरे । न्यौपाने परिवार बसाइँ सर्न थालेपछि उनले त्यही जग्गा भाडामा लिएर ४ वर्षदेखि तरकारी खेती गरिरहेका छन् ।

उनले उत्पादन गरेका सबै तरकारी बलेटक्सारमा वस्तुसँग वस्तु नै साट्ने गरी खुलेको पैंचो पसल प्रालिले खरिद गर्छ । ‘मेरो ११ रोपनीमा लगाएका ६ हजार ५ सय बोटमा फलेका सबै टमाटर बिक्री भइसकेका छन्,’ उनले भने, ‘मलाई बजारको कुनै चिन्ता छैन, पाक्ने बेलासम्म कसरी जोगाउने भन्ने मात्र हो ।’ टमाटर पाक्न थालेपछि प्रतिकिलो ३० रुपैयाँका दरले खरिद गर्ने गरी पैंचोसँग सम्झौता भइसकेको उनले बताए । टमाटरसँगै उनको बारीमा १० हजार फूलगोभीका बोट छन् । गोभीको अझै मूल्य तय भएको छैन । गत वर्ष ७ लाख रुपैयाँ आम्दानी गरेका उनले यस वर्ष १५ लाख पुर्‍याउने उद्देश्यसहित खेती गरेका छन् ।

४ जनालाई रोजगारी दिएका छन् । पैंचोले बारीमै पुगेर मेथी, सोफ, चम्सुर, गिठा, बोडी, सिमी, भटमास, गोभीदेखि वनमा पाइने अमला, चिउरी, भ्याकुर, तामा, सिस्नुलगायत सामग्री खरिद गर्छ । बारी तथा छेउछाउको जंगलमा फलेको तर आफूलाई उपयोगी नहुने सामग्री पसललाई दिने र किसानले त्यसको मूल्य निर्धारण गरी त्यसबापत प्राप्त हुने पैसाले चिनी, तेल, नुन, दाल, कपडालगायत सामग्री लैजाने व्यवस्था छ ।

किसानको उत्पादन लिन पैंचोका गाडी अन्य सामग्री बोकेर घरमै पुग्छन् । बारी र जंगलमा खेर गइरहेका कृषिजन्य उत्पादन संकलन गरी बजारीकरण गर्ने र किसानलाई त्यसको मूल्य ग्यारेन्टी गर्ने पैंचोको मुख्य उद्देश्य रहेको प्रबन्ध निर्देशक धु्रव न्यौपानेले बताए । ‘यो किसानका लागि दोहोरो सुविधा र फाइदा हो,’ उनले भने, ‘सामग्री आवश्यक नपरेको खण्डमा किसानले नगदै बुझ्छन् ।’ गाउँबाट पुराना र लोप हुँदै गएका कृषि उत्पादनको संरक्षण र उत्पादन गरेका सामग्री कुहिएर खेर जाँदा नोक्सान बेहोर्ने गरेका किसानको सुविधाका लागि पैंचो पसल खुलेको उनले बताए ।

पसलले किसानबाट संकलन गरिएका कृषि सामग्री प्रशोधनका लागि रिडीमा उद्योग खोलेको छ । पैंचोमा अहिले नियमित वस्तु बिक्री गर्ने व्यावसायिक किसान ३ हजारभन्दा बढी रहेको अध्यक्ष दुर्गाप्रसाद भण्डारीले बताए । पसलले ४ वर्षमा झन्डै ८ करोड रुपैयाँ किसानलाई सामग्रीबापत हस्तान्तरण गरेको छ । ‘अहिले हामी कृषिजन्य उत्पादन गर्ने किसान नै उत्पादन गर्ने अभियानमा छौं,’ उनले भने, ‘किसानलाई कृषि प्राविधिकदेखि माटो परीक्षण र सिजन अनुसारका बाली लगाउन पनि सिकाउँदै छौं ।’

छत्रकोट गाउँपालिका १, हुँगाका वडाध्यक्ष धातानन्द भण्डारीका अनुसार झन्डै ७ सय घरधुरी रहेको हुँगामा १ सय ५० बढी व्यावसायिक किसान छन् । त्यसमा पनि अधिकांश युवा छन् । ‘पैंचोले उत्पादनसँगै किसान पनि धेरै बढायो,’ उनले भने, ‘उत्पादन गरे पुग्छ, बिक्रीको समस्या छैन ।’ पैंचोले सबै किसानलाई व्यावसायिक बनाएको उनले बताए ।

गाउँमा किसान बढ्दै गएपछि वडाले किसानको उत्पादनका आधारमा पेन्सन दिने गरी योजना तयार गर्दै छ । पैंचोका सञ्चालक शरण कर्माचार्यका अनुसार २५ करोड लगानीमा सञ्चालन भइरहेको पैंचोका १८ शाखा र ३६ संकलन केन्द्र छन् । रिडीमा प्रशोधन केन्द्र र बुटवलमा बिक्री केन्द्र छ । ३ सयभन्दा बढीले प्रत्यक्ष रोजगारी पाएका छन् ।

Esewa Pasal

प्रकाशित : भाद्र १०, २०७५ १०:४३
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

किसानका उत्पादन पैंचोमा

घनश्याम गौतम

हुँगा (गुल्मी) — छत्रकोट ४ तिलडाँडाका डिल्लीराज कँडेलले झन्डै ५० वर्षसम्म बारीको कान्लामा फलेका ‘भुटुक’ त्यसै खेर फाले । रूखको डाले घाँस प्रयोग भए पनि बर्सेनि फल्ने ती फल उपयोगबिनै कुहेर गए । तर, चार वर्षयता अवस्था फेरिएको छ ।

यस वर्ष मात्र उनले ७० किलो भुटुक प्रतिकिलो २० रुपैयाँका दरमा बिक्री गरे । त्यही रकमले उनको ६ महिनाको चियामसला चल्यो ।


भुटुकसँगै ४० रुपैयाँ किलोमा एक क्विन्टल गिठाभ्याकुर, ३० रुपैयाँ किलोमा एक क्विन्टल अमला, १८ रुपैयाँ किलोमा पाँच क्विन्टल भक्कु अमिलो र ५० रुपैयाँ किलोमा ३० किलो भकिम्लो पनि उनले बिक्री गरे । यी खाद्यवस्तु वर्षौंदेखि जंगलमा त्यसै खेर गएका थिए । तर, गाउँमा वस्तु साटासाट गर्ने पैंचो पसल पुगेपछि घरमा उत्पादन हुनेबाहेक जंगलमा पाइने खाद्यवस्तु टिपेर बिक्री गर्दै गाउँले किसान वर्षभरिको खर्च जोहो गर्दै छन् ।


‘मैले यी सबै सामान लगेर पैंचो पसललाई दिन्छु,’ कँडेलले भने, ‘पैसा लिन्न, वर्षभरि जे चाहिन्छ, त्यही पसलबाटै ल्याउँछु ।’ यसबाहेक उनले घरमा उत्पादन हुने घिउदेखि जंगलमा पलाएका बाँसका तामासम्म पैंचो पसलमै बिक्री गर्छन् ।


घर, खेतबारी र जंगलमा उत्पादन हुने र आफैं फल्ने अनि खानयोग्य सामग्री किसानबाट संकलन गर्न स्थानीयकै पहलमा गाउँमा पैंचो पसल खुलेपछि किसानले आम्दानी बढाउन थालेका छन् । परम्परागत खेती गर्ने किसानलाई पैंचो पसलले उत्पादनमुखी र व्यावसायिक बन्न सिकाएको छ । घरबारीमा फलेका फलफूलदेखि उत्पादित वस्तु एकापसमा बाँडेर खाने छिमेकी पनि अहिले हरेक वस्तु बिक्री गर्न र आम्दानी लिन पल्केका छन् । आम्दानी बढेसँगै किसानको आकर्षण उपभोक्ताभन्दा पैंचो पसलमा बढ्दो छ ।


किसानका सामग्री खरिद गर्ने र त्यसबापत किसानलाई आवश्यक पर्ने सामग्री उपलब्ध गराउने गरी चार वर्षअघि रुरु ४ बलेटक्सारमा पैंचो पसल खुलेको हो । यसले जंगलमा फल्ने भुटुक, तामा र सिस्नोसम्म किसानबाट खरिद गर्छ । त्यसबापत किसानलाई खाद्यवस्तुका साथै नगद पनि उपलब्ध गराउँछ ।


‘मैले घरमा त्यसै खेर जाने गरेका तरकारीजन्य सामग्री बिक्री गरेर गत वर्ष झन्डै ८५ हजार रुपैयाँ आम्दानी गरें,’ रुरु ५ बम्घाका हिमलाल ज्ञवालीले भने, ‘बारीमै कुहिएर जाने फर्सी बिक्रीबाट मात्र यस वर्ष २६ हजार आम्दानी भयो ।’ फर्सीसँगै कुभिन्डो, गिठा, भ्याकुर पनि पैंचोले खरिद गर्न थालेपछि आम्दानी बढेको उनले सुनाए ।


कृषिजन्य वस्तु साटासाट गर्ने गरी खुलेको पैंचोले घर र बारीमै पुगेर किसानका सबै उत्पादन खरिद गर्छ । किसानको सहयोगका लागि कृषि प्राविधिक गाउँमै खटाउँछ । उनीहरूले किसानलाई नि:शुल्क सेवा दिन्छन् । त्यसले किसानलाई उत्पादन बढाउन सहयोग पुगेको छ । कुन गाउँमा कति किसानले कति जग्गामा के के खेती लगाएका छन्, त्यसको विवरण पैंचोले राख्छ ।


प्रकाशित : भाद्र ६, २०७५ १०:४९
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT