अझै गुइँठाकै भर

नवीन पौडेल

परासी — दाउरा अभावमा पश्चिम नवलपरासीका ग्रामीण क्षेत्रका स्थानीयले गुइँठा (गोबर र भुस मिलाए बनाइने) को भरमा खाना पकाउनु परेको छ ।

राष्ट्रिय तथा सामुदायिक वनको पहुँचमा नभएका विपन्न समुदायका स्थानीयले गुइँठाबाटै दैनिकी चलाइरहेका छन् । आर्थिक रूपमा सम्पन्न भएकाले एलपी र गोबर ग्यासको प्रयोग गर्छन् । तर, यहाँका विपन्न समुदायका परिवारले भने दाउरासमेत पाएका छैनन् ।

सरावल गाउँपालिका, भुजहवाकी बासमती मुसहरले वर्षौंदेखि गुइँठाकै भरमा भान्सामा आगो बालिरहेकी छन् । पहिले–पहिले गुइँठा जाडो महिनामा आगो ताप्नका लागि मात्रै प्रयोग हुने गथ्र्यो । अहिले जंगलमा स्थानीयलाई प्रवेश निषेध गरिएपछि गुइँठाको भरमा चुलो बलिरहेका छन् । ‘गुइँठाबाट धेरै धूवाँ आउने गर्छ, स्वास्थ्यमा असर परे पनि गरिबीका कारण वर्षौंदेखि यसरी खाना पकाइरहेका छौं,’ उनले दुखेसो गरिन्, ‘सुधारिएको चुलो वितरण गर्ने भन्ने हल्ला चुनावका बेला सुनेकी थिएँ तर अहिलेसम्म केही भएन ।’ स्थानीयले विपन्न परिवारलाई सुधारिएको चुलो वा दाउरा उपलब्ध गराइदिन माग गरेका छन् ।

हिउँदमा गाईबस्तुको गोबर, भुस र उखुको सुकेको पात मिसाएर बनाइएको गुइँठा वर्षामा बढी प्रयोग हुने गर्छ । वर्षातमा पानीका कारण चुलो ओसिने हुनाले घरभित्र सुरक्षित स्थानमा राख्ने गरिन्छ । किन्न सक्ने परिवारले दाउरा वा ग्यासको प्रयोग गरे पनि यहाँका धेरैजसोले गुइँठालाई नै मुख्य इन्धनका रूपमा प्रयोग गरिरहेका छन् ।

जिल्लाको प्रतापपुर, भुजहवा, प्रसौनी, महेशपुर, कुश्मा, सनई, गेर्मी, ठूलोखैरटहवा, हरपुरलगायत मधेसी समुदायको बाहुल्य रहेका क्षेत्रमा यसको प्रयोग भइरहेको छ । उनीहरूले विकल्पमा अन्य ऊर्जाका स्रोत पाएका छैनन् । आर्थिक रूपमा सम्पन्न केही परिवारले समेत गुइँठाको प्रयोग गर्ने गरेका छन् ।

परम्परागत रूपमा गुइँठाको प्रयोग गर्दै आएका कारण कतिपयले आर्थिक अवस्था राम्रो भए पनि यसैको प्रयोग गर्दै आएका छन् । प्रतापपुर गाउँपालिकाका अध्यक्ष राजकुमार शर्माले भने गुइँठा प्रयोग गर्ने स्थानीयको संख्या कम भएको बताए । ‘सीमाक्षेत्रमा यसको प्रयोग बढी हुने गथ्र्यो,’ उनले भने, ‘केही विपन्न परिवारले पुरानै शैलीबाट गुइँठा प्रयोग गरेकाले सुधारिएको चुलो विस्तार गर्ने विषयमा छलफल भइरहेको छ ।’

गुइँठा अभाव भएको समयमा यस क्षेत्रका स्थानीयले उखुको पातलाई खाना पकाउनका लागि इन्धनका रूपमा प्रयोग गर्दै आएका छन् । मुख्य आम्दानीको स्रोत नै उखु खेती भएकाले पातलाई सुरक्षित स्थानमा राखेर त्यसैलाई गुइँठासँगै खाना पकाउन प्रयोग गर्ने गरेको सनहीका बच्चु कोइरीले बताए ।

Yamaha

गुइँठा प्रयोगले यस क्षेत्रका महिलामा श्वासप्रश्वाससम्बन्धी समस्या बढेको छ । गर्मी मौसममा ससाना झुपरा घरमा गुइँठा बाल्दा आगलागी पनि हुने गरेको छ ।

प्रकाशित : भाद्र १०, २०७५ १०:३८
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

तानसेन नगरको पाश्र्वचित्र : तथ्यांकमै त्रुटि

कान्तिपुर संवाददाता

पाल्पा — दातृसंस्थाको ३० लाख सहयोगमा तयार गर्न लागिएको तानसेन नगरपालिकाको पाश्र्वचित्र (नगर प्रोफाइल) तथ्यांकमै भरपर्दो नभएको देखिएको छ ।

तथ्यांक र त्यसको विश्लेषणमै त्रुटि देखिएकाले त्यसलाई सच्याउन विश्लेषक र सरोकारवालाले सुझाव दिएका छन् । काठमाडौंमा बसेर तयार गरेको पाश्र्वचित्रमा भएका त्रुटि सच्याउन सुझाव संकलन सुरु थालिएको छ ।

नगरपालिकाले गरेको कार्यक्रममा सहभागीले विभिन्न सुझाव दिँदै सच्याउन आग्रह गरे । नगरपालिकाको समग्र आर्थिक, भौतिक, सामाजिक र भौगोलिक, शैक्षिकलगायत विषयमा पाश्र्वचित्र बनाइएको हो । ‘प्रस्तुतिका विषयमा केही कुरा बुझ्नै सकिनँ,’ बुद्धिजीवी गोविन्द नेपालले भने, ‘यस्तो कार्यक्रममा बस्नुभन्दा नबस्नु जस्तो लाग्यो ।’

द एसिया फाउन्डेसन र अस्ट्रेलियन एडको सहयोगमा काठमाडौंको गैरसरकारी संस्था कमिटेडले प्रोफाइल बनाउन लागेको हो । अन्य गाउँ र नगरपालिकाले ५ लाख रुपैयाँमा प्रोफाइल तयार गरेका छन् । तर, तानसेन नगरपालिकाले भने ३० लाख रुपैयाँभन्दा बढी खर्चेर बनाउन लागेको छ । नगरपालिकाले ३ लाख रुपैयाँ सहयोग गरेको नगरप्रमुख अशोककुमार शाहीले बताए ।

कमिटेडले ६ महिनादेखि काम गर्दै आएको दाबी गरेको छ । यसको प्रक्रिया सुरु भएको भने १ वर्ष पुगिसकेको छ । पाश्र्वचित्रको जिल्ला कार्यालय नगरपालिकाभित्रै राखिएको छ । जिल्ला संयोजक छनोट गर्दासमेत नगरपालिकाले प्रक्रिया पूरा नगरेको आरोप छ । उसले सामाजिक परिचालकमध्येबाट एक जना संयोजक र अर्को सहायक राखेको थियो ।

विज्ञापनबिनै जिल्ला संयोजक राखेको नगरपालिकाका प्रमुख शाहीले पनि स्विकारे । खुला अन्तक्र्रियामा सहभागीले नगरकै आर्थिक अवस्थाको मापन र विश्लेषणका लागि हुन लागेको नगर पाश्र्वचित्र उद्देश्यअनुरूप भए प्रभावकारी हुने सुझाव दिए । अहिलेसम्म देखिएको प्रोफाइलको अवस्थाले भरपर्दो र विश्वसनीय नहुने देखिएको उनीहरूले बताए । देखिएका समस्यालाई सच्याएर अघि बढ्न उनीहरूको सुझाव छ ।

नगरकै समग्र आर्थिक स्थितिको मूल्यांकन गरी नीति तथा कार्यक्रम तर्जुमा गर्नसमेत तथ्यांक आवश्यक पर्छ । ‘जोसुकैले खोजेको तथ्यांक यसमा प्रस्ट आउनुपर्छ,’ त्रिभुवन बहुमुखी क्याम्पसका सहप्राध्यापक तथा जनसंख्या विषयका जानकार कृष्णप्रसाद पाण्डेले सुझाव दिए, ‘तर अहिले त्यस्तो देखिएन । त्रुटि धेरै छन् ।’ उनले तथ्यांक संकलनमै धेरै त्रुटि भएकाले सच्याएर जान नगरपालिकालाई आग्रह गरे । ‘नगर प्रोफाइलभित्र सानादेखि ठूला कुरा सबै पाउनुपर्छ,’ उनले भने, ‘तर, जुन ढंगले तथ्यांक राखिएको छ । अपुरो छ । यसलाई पूरा गर्दा राम्रो हुन्छ ।’ स्थानीय विषय विशेषज्ञ सहभागी गराएर संकलन कार्य गरेको भए त्रुटि कम हुने प्राध्यापक पाण्डेले सुझाव दिए ।

‘खोजेको कुरा पाउन सकिएन भने नगर प्रोफाइलको औचित्य हुन सक्दैन,’ उनले भने, ‘त्यसैले अन्तिम रूप दिँदा नगरपालिकाले विभिन्न विषयमा ध्यान दिनुपर्छ ।’सहभागी पूर्वसांसद यादवबहादुर रायमाझीले तथ्यांक विशेषज्ञहरूसँगै बसेर सच्याउन सुझाव दिए । ‘सबैले पत्याउने खालको नगर प्रोफाइल बन्नुपर्छ,’ उनले भने ।

तानसेन नगरपालिका ७ का वडाध्यक्ष माधव जीसीले नागरिकबाट आएका सुझाव समेटेर जानुपर्ने बताए । ‘हामी वडाध्यक्षसँग लिएको सुझाव समेटिएको देखिएन,’ उनले भने, ‘हस् हजुर भन्ने मात्र भन्दा पनि दिएका सुझाव पनि समेटिनुपर्छ ।’ पर्यटनका जानकार मनमोहन श्रेष्ठले प्रोफाइल बनाउनुअघि जानकारहरूसँग बसेर छलफल गरेको भए राम्रो बनाउन सकिने बताए । नगरप्रमुख शाहीले छलफलबाट प्राप्त सुझाव विषय विशेषज्ञ, नागरिक समाजमाझ प्रस्तुत गरिने बताए ।

तानसेन नगरपालिकाका प्रमुख प्रशासकीय अधिकृत कीर्तनराज पौडेलले नगरको तथ्यांक र प्रोफाइलमा समेटिएका विषय जानकारी गराए । गैरसरकारी संस्था कमिटेडका कार्यक्रम संयोजक केएन आचार्यले प्रक्रिया पुर्‍याएर नै काम अघि बढेको बताए ।

प्रकाशित : भाद्र १०, २०७५ १०:३८
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT