‘टोलटोलमा प्रहरी’ ले राहत

माधव अर्याल

हरियाली गाउँ (पाल्पा) — तिनाउ गाउँपालिका २ हरियाली गाउँमा बस्ती बसेको ४४ वर्ष भयो । जंगलको बीचमा ९० घरपरिवारको बसोबास छ । तर, स्थानीयले यसअघि गाउँमा प्रहरी आएको भेटेका थिएनन् ।

‘यसअघि कहिल्यै पनि प्रहरी टोलबस्तीमा आएको थिएन,’ स्थानीय छविलाल खत्रीले भने, ‘अहिले भने एक महिनामा तीनपटक गाउँमा प्रहरी आएको पाउँदा खुसी लागेको छ ।’

सिद्धार्थ राजमार्गको दोभान प्रहरी चौकीमा तीन साताअघि मात्र प्रहरी नायब निरीक्षक एकबहादुर नेपाली इन्चार्ज भएर आएका थिए । त्यसपछि हरियाली गाउँमा प्रहरी पुगेका हुन् । गाउँपालिकासँगको समन्वयमा प्रनानि नेपालीले गाउँमा प्रहरीको सक्रियता बढाएका हुन् । अहिले ‘टोलटोलमा प्रहरी’ अभियान चलेको छ ।

त्यसअन्तर्गत लागूऔषध दुव्र्यसन, प्रहरीको काम, कर्तव्य, अधिकारलगायत विषयमा टोलमा जानकारी दिन सुरु गरिएको छ । जनताले प्रहरी आफ्नै लागि हो भन्ने बुझेको प्रनानि नेपालीले बताए । स्थानीय लक्ष्मण बोहराका अनुसार बस्ती बसेपछि यहाँ प्रहरी पुगेकै थिएन । ‘सामान्य झैझगडा यहीँ मिलाइन्थ्यो,’ उनले भने, ‘ठूलै उजुरी भए प्रहरीले गाउँलेलाई चौकीमै बोलाउँथे ।’

यसअघि कहिल्यै नआउने प्रहरी अहिले लगातार आउँदा त्यसै पनि खुसी लागेको उनले बताए । अध्यक्ष, उपाध्यक्ष, वडाध्यक्ष गाउँमा पुग्दा प्रहरी पनि सँगै थिए । त्यसरी प्रहरी गाउँमा पुग्दा स्थानीयमा खुसी छाएको प्रनानि नेपालीले बताए ।

Yamaha

‘गाउँ घोषणा र स्वास्थ्य शिविर कार्यक्रममा म आफैं उपस्थित भएँ,’ उनले भने, ‘सबै टोलमा प्रहरी पुग्ने अभियान चलेको छ ।’ तिनाउको कार्यक्षेत्रभर यसरी नै सबै गाउँ, बस्ती र टोलमा प्रहरी पुगेको उनले बताए ।

कतिपय गाउँ, टोलमा जान जिप, मोटरसाइकल चल्दैन । हरियाली गाउँ पुग्न पनि समस्यै छ । तीन महिनादेखि सवारी साधन पुग्न सकेका छैनन् । सात किलोमिटर टाढाको खुर्सानेसम्म मोटरसाइकल चल्छ । त्यसपछि पुन: तीन घण्टा पैदल हिँडेर हरियाली गाउँ पुगिन्छ । ‘टाढा र उकालो–ओरालो भएकाले पुगेर फर्किंदा लखतरान भइन्छ,’ उनले भने, ‘टोल, बस्तीमा पुगेपछि केही राहतको महसुस गरेको अनुभव भएको छ ।’ ‘बेलुकी खोरमा भएको बोका बिहान थिएन भन्ने उजुरी आयो,’ प्रनानि नेपालीले भने, ‘पुरुष नभएको घरमा राति मदिरा सेवन गरी ढोका हान्न आएको पनि उजुरी पर्‍यो ।’ यसपछि हरियाली गाउँमा दुई पटक प्रहरी पुगेको उनले बताए ।

पछिल्लोपटक गाउँमा आयोजित जनचेतनामूलक कार्यक्रममा प्रहरी पुगेको थियो । ‘१५ दिनमै जनताले सुरक्षाको अनुभूति गरेका छन्,’ उनले भने, ‘यहाँ कहिल्यै प्रहरी नपुगेको गुनासो आएपछि अहिले पटकपटक पुग्न थालेका हौं ।’

हरियाली गाउँमा मदिरा सेवन गरेर लडाइँ, झै–झगडा गर्ने, कुटाकुट हुने गथ्र्याे । तर, त्यसको उजुरी प्रहरीसमक्ष पुग्दैनथ्यो । त्यसैले कतिपयले यस गाउँलाई ‘दारु गाउँ’ पनि भन्थे । अहिले भने त्यस्तो हुन छाडेको छ । ‘मेरा घरमा पुरुष छैनन् भनेर खै कसले हो राति ढोका हान्न आयो,’ स्थानीय पीडित दुर्गा खड्काले भनिन्, ‘अहिले प्रहरी आएपछि राहतको श्वास फेरेकी छु ।’

स्थानीयले अहिले प्रहरीमा उजुरी गर्न सिकेका छन् । प्रहरीले पनि टोलटोलमा प्रहरी कार्यक्रम लगेपछि झन् राहत पुगेको स्थानीय मधु जैसीले बताइन् । ‘प्रहरीसमक्ष उजुरी गर्न जाँदा झमेला आइपर्छ भन्ने लाग्थ्यो,’ उनले भनिन्, ‘अहिले प्रहरी आएर त्यस विषयमा जानकारी दिएपछि अब चौकीसम्म जान थालेका छौं ।’ अहिले प्रहरी गाउँमा पुग्न थालेपछि जाँड, रक्सी खाने, होहल्ला गर्नेमा कमी आएको छ ।

घरका गाईबस्तु, बाख्रा, थाल, गाग्री चोरिन कम भएको स्थानीयले बताए । ‘हामीले तीजका बेलामा पनि प्रहरीलाई आइदिन अनुरोध गरेका छौं,’ स्थानीय खगेन्द्र केसीले भने, ‘चाडपर्वमा बढी होहल्ला गर्ने, मदिरा सेवन गर्ने र झै–झगडा हुन्छ ।’

वडाअध्यक्ष राजेश श्रेष्ठले गाउँमा प्रहरी जाँदा स्थानीयले सुरक्षाको अनुभूति गरेको बताए । ‘जनताले आफू सुरक्षित भएको महसुस गरेका छन्,’ उनले भने, ‘टोलटोलमा प्रहरी कार्यक्रमले जनता लाभान्वित भएका छन् ।’ गाउँपालिका र वडा कार्यालयले पनि प्रहरीलाई टोल–टोलमा पुग्न सहयोग गर्ने जनाएको छ ।

Esewa Pasal

प्रकाशित : भाद्र १७, २०७५ १०:४४
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT

गाउँगाउँमा हरेरी पूजा

करिश्मा चौधरी

बाँके — संस्कृतिका धनी मानिने थारू समुदायमा चाडपर्वको रौनक सुरु भएको छ । केही दिनअघि मात्रै उक्त समुदायले गुरही पर्व मनायो ।

बााकेमा थारू समुदायमा मनाइने गुरही पर्वका लागि ढकियामा राखिएको भुटेको गेडागुडी र कपडाको टुक्राको गुडिया । तस्बिर : करिश्मा

गाउँगाउँमा हरेरी पूजाको चहलपहल सुरु भइसकेको छ । नजिकिँदै गरेको कृष्ण जन्माष्टमी, अटवारीको तयारी पनि तीव्र छ ।

गुरही पर्वबाट थारू चाडपर्वको सुरुआत भएको मानिन्छ । गुरही बालपर्व हो । गुडिया र भुटेको मकै, चना, धानलगायत गेडागुडी ढकियामा राखेर चोक या बडघरको आँगनमा भेला भएर रमाइलो गरी मनाउने गरिन्छ । यस पर्वमा आफू र आफ्नो साथीलाई सताउने शक्तिलाई लट्ठीले हानेर भगाउने गरिन्छ ।

गुरही पर्व मनाए बालबालिकालाई नराम्रो शक्तिबाट बचाउन सकिन्छ भन्ने थारू समुदायको विश्वास छ । खेतीपातीको काम सकिएपछि खेतमा धान, मकै राम्रो उब्जनी होस्, रोग किरा नलागोस् भनेर थारू समुदायमा मनाउने अर्को पर्व हो हरेरी । खेती गर्दा सबै ध्यान काममा मात्रै जाओस् भनेर गाउँमा नाचगान गरिँदैन ।

खेतीपातीको काम सकिएपछि नाचगानको अवसर खुलाउन गाउँका सबै मादल जम्मा गरेर गुर्वाले मन्त्र पढ्छन् । अनि, नाचगान सुरु हुन्छ । रमाइलो गर्ने पर्वका रूपमा यसलाई लिइन्छ । त्यसै दिन अग्निपूजा पनि गरिन्छ । यो पर्व गाउँअनुसार फरकफरक दिनमा मनाइन्छ ।

कृष्ण जन्माष्टमीका अवसरमा अष्टिम्की पर्व मनाइँदै छ । यो दिन थारू समुदायमा फरक रौनक हुन्छ । बिहानै नुहाएर व्रतालु आफ्नो पूजा सामग्री जुटाउँछन् । अष्टिम्की चित्र तयार गर्छन् । यसको खास रौनक त्यतिबेला सुरु हुन्छ, जब थारू महिला आफ्नो मौलिक वेशभूषामा पूजा गर्न निस्कन्छन् ।

पूजा गर्नुभन्दा पहिला आफ्नो घरको देउता कोठाबाट माटोको पालामा बत्ती बालेर निस्कन्छन् । थालमा चामल, पालाको बत्ती, वरिपरि घुन्यासर फूल र अमला अनि हातमा काँस अथवा पित्तलको लोटामा जल लिएर गाउँको बडघरको घरमा बनाएको अष्टिम्की चित्रमा पूूजा गर्छन् ।

मौलिक वेशभूषामा सजिएका बालिका, किशोरी, युवती अनि विवाहिता महिलाले अष्टिम्की पूजा गरिरहेको त्यो दृश्य निकै आकर्षक देखिन्छ । सिन्दूरले चित्रमा रहेका पात्रलाई टीका लगाइन्छ । लोटाको जल अनि घिउ आगोमा धुपाइन्छ । धुपाइ सकेपछि पहिलो दिनको पूजा सकिन्छ । अष्टिम्की गीतमा कृष्ण भगवानको जीवनका हरेक घटना समावेश गरिने थारू अग्रज रामलखन थारू बताउँछन् ।

गीतमा हलो बनाउनेदेखि सुरु गरेर कृष्ण जन्मँदाको पीडा, उनको बाल्यकालजस्ता सबै कुरा समावेश गरिने थारूले बताए । व्रतालुले रातभरि दियो बालेर गीत गाइरहन्छन् । उनीहरूले बालेको दियो रातभरि बलिरहनुपर्छ भन्ने मान्यता छ ।

थारू समुदायमा अष्टिम्कीलाई विशेष पर्व मानिन्छ । पहिले सबैले मनाउने गरे पनि अहिले विशेष गरी महिलाले मनाउँछन् । अष्टिम्की व्रत बसेपछि राधाकृष्णको जस्तै जोडी पाउने विश्वास गरिन्छ । अष्टिम्कीले थारू समुदायमा विशेष मान्यता राख्छ ।

तर, पछिल्लो समयका पुस्तामा भने अष्टिम्कीको मान्यताबारे थाहा नभएको थारू अग्रज रामकिसन थारूले बताए । ‘अचेलका बच्चा व्रत बस्छन् । पूजा गर्छन् । तर, अष्टिम्की किन मनाउँछौं भन्ने थाहा पाएका छैनन्,’ उनले भने, ‘अहिलेको पुस्ताले रहरै रहरले मात्रै अष्टिम्की मनाउने गरेका छन् ।’

केही दिनपछि अटवारी पर्व मनाइन्छ । जसमा सूर्यदेवको पूजा गरिन्छ । यस पर्वमा बिहानै उठेर नुहाइसकेपछि तामाको लोटाको पानी सूर्यदेवलाई चढाइन्छ । यस दिन थारू समुदायका महिला र पुरुष व्रत बस्छन् । विशेष गरी पुरुषले मनाउँछन् । अटवारीमा ५ वा ७ वर्ष नियमित व्रत बसेर पूजा गरे मागेको पूरा हुन्छ भन्ने धार्मिक विश्वास छ ।

प्रकाशित : भाद्र १७, २०७५ १०:४३
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT