गाउँगाउँमा हरेरी पूजा

करिश्मा चौधरी

बाँके — संस्कृतिका धनी मानिने थारू समुदायमा चाडपर्वको रौनक सुरु भएको छ । केही दिनअघि मात्रै उक्त समुदायले गुरही पर्व मनायो ।

बााकेमा थारू समुदायमा मनाइने गुरही पर्वका लागि ढकियामा राखिएको भुटेको गेडागुडी र कपडाको टुक्राको गुडिया । तस्बिर : करिश्मा

गाउँगाउँमा हरेरी पूजाको चहलपहल सुरु भइसकेको छ । नजिकिँदै गरेको कृष्ण जन्माष्टमी, अटवारीको तयारी पनि तीव्र छ ।

गुरही पर्वबाट थारू चाडपर्वको सुरुआत भएको मानिन्छ । गुरही बालपर्व हो । गुडिया र भुटेको मकै, चना, धानलगायत गेडागुडी ढकियामा राखेर चोक या बडघरको आँगनमा भेला भएर रमाइलो गरी मनाउने गरिन्छ । यस पर्वमा आफू र आफ्नो साथीलाई सताउने शक्तिलाई लट्ठीले हानेर भगाउने गरिन्छ ।

Yamaha

गुरही पर्व मनाए बालबालिकालाई नराम्रो शक्तिबाट बचाउन सकिन्छ भन्ने थारू समुदायको विश्वास छ । खेतीपातीको काम सकिएपछि खेतमा धान, मकै राम्रो उब्जनी होस्, रोग किरा नलागोस् भनेर थारू समुदायमा मनाउने अर्को पर्व हो हरेरी । खेती गर्दा सबै ध्यान काममा मात्रै जाओस् भनेर गाउँमा नाचगान गरिँदैन ।

खेतीपातीको काम सकिएपछि नाचगानको अवसर खुलाउन गाउँका सबै मादल जम्मा गरेर गुर्वाले मन्त्र पढ्छन् । अनि, नाचगान सुरु हुन्छ । रमाइलो गर्ने पर्वका रूपमा यसलाई लिइन्छ । त्यसै दिन अग्निपूजा पनि गरिन्छ । यो पर्व गाउँअनुसार फरकफरक दिनमा मनाइन्छ ।

कृष्ण जन्माष्टमीका अवसरमा अष्टिम्की पर्व मनाइँदै छ । यो दिन थारू समुदायमा फरक रौनक हुन्छ । बिहानै नुहाएर व्रतालु आफ्नो पूजा सामग्री जुटाउँछन् । अष्टिम्की चित्र तयार गर्छन् । यसको खास रौनक त्यतिबेला सुरु हुन्छ, जब थारू महिला आफ्नो मौलिक वेशभूषामा पूजा गर्न निस्कन्छन् ।

पूजा गर्नुभन्दा पहिला आफ्नो घरको देउता कोठाबाट माटोको पालामा बत्ती बालेर निस्कन्छन् । थालमा चामल, पालाको बत्ती, वरिपरि घुन्यासर फूल र अमला अनि हातमा काँस अथवा पित्तलको लोटामा जल लिएर गाउँको बडघरको घरमा बनाएको अष्टिम्की चित्रमा पूूजा गर्छन् ।

मौलिक वेशभूषामा सजिएका बालिका, किशोरी, युवती अनि विवाहिता महिलाले अष्टिम्की पूजा गरिरहेको त्यो दृश्य निकै आकर्षक देखिन्छ । सिन्दूरले चित्रमा रहेका पात्रलाई टीका लगाइन्छ । लोटाको जल अनि घिउ आगोमा धुपाइन्छ । धुपाइ सकेपछि पहिलो दिनको पूजा सकिन्छ । अष्टिम्की गीतमा कृष्ण भगवानको जीवनका हरेक घटना समावेश गरिने थारू अग्रज रामलखन थारू बताउँछन् ।

गीतमा हलो बनाउनेदेखि सुरु गरेर कृष्ण जन्मँदाको पीडा, उनको बाल्यकालजस्ता सबै कुरा समावेश गरिने थारूले बताए । व्रतालुले रातभरि दियो बालेर गीत गाइरहन्छन् । उनीहरूले बालेको दियो रातभरि बलिरहनुपर्छ भन्ने मान्यता छ ।

थारू समुदायमा अष्टिम्कीलाई विशेष पर्व मानिन्छ । पहिले सबैले मनाउने गरे पनि अहिले विशेष गरी महिलाले मनाउँछन् । अष्टिम्की व्रत बसेपछि राधाकृष्णको जस्तै जोडी पाउने विश्वास गरिन्छ । अष्टिम्कीले थारू समुदायमा विशेष मान्यता राख्छ ।

तर, पछिल्लो समयका पुस्तामा भने अष्टिम्कीको मान्यताबारे थाहा नभएको थारू अग्रज रामकिसन थारूले बताए । ‘अचेलका बच्चा व्रत बस्छन् । पूजा गर्छन् । तर, अष्टिम्की किन मनाउँछौं भन्ने थाहा पाएका छैनन्,’ उनले भने, ‘अहिलेको पुस्ताले रहरै रहरले मात्रै अष्टिम्की मनाउने गरेका छन् ।’

केही दिनपछि अटवारी पर्व मनाइन्छ । जसमा सूर्यदेवको पूजा गरिन्छ । यस पर्वमा बिहानै उठेर नुहाइसकेपछि तामाको लोटाको पानी सूर्यदेवलाई चढाइन्छ । यस दिन थारू समुदायका महिला र पुरुष व्रत बस्छन् । विशेष गरी पुरुषले मनाउँछन् । अटवारीमा ५ वा ७ वर्ष नियमित व्रत बसेर पूजा गरे मागेको पूरा हुन्छ भन्ने धार्मिक विश्वास छ ।

Esewa Pasal

प्रकाशित : भाद्र १७, २०७५ १०:४३
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

सुरी र कुती

कथा
बालिका थपलिया

काठमाडौँ — अवतार अहिले चार वर्षका भए । उनलाई कुकुर, बिरालो, खरायो, चराचुरुंगी एकदम मन पर्छ । उनको घरको बिरालो र कुुकुरले छाउरा पाएको दिन अवतार एकदम खुसी भए ।

उनको ध्यान बढीजसो बिरालो र कुकुरको बच्चामा गयो । छाउरा नांगै भएको देखेर उनले भने ‘आमा † म्याउँम्याउँ र भौँभाँैलाई जाडो भयो, लुगा लगाइदिनु न ।’ त्यसपछि उनी ती छाउराहरूको स्याहारसुसार गर्नमा व्यस्त हुन थाले । आफ्नो भोक, तिर्खा, निद्रा सबै बिर्सिए ।

अवतारको बिरालो र कुकुरप्रेम सुमधुर छ । उनको हजुरबुबाले बाँसबाट बुनेको सानो कोक्रोमा कपडाले बेरेर बिरालोका आमाछोरीलाई बस्ने चाँजोपाँजो मिलाउनुभएको छ । अनि कुकुरलाई पनि तातो कुनामा राख्नुभएको छ । उनी दिउँसो स्कुल गए पनि बिहानबेलुका सानो बिरालो अनि कुकुरको छेउमा बस्छन् र गफ गर्छन् । आमाको छेउमा गएर भन्छन् ‘आमा † यी छाउराहरूलाई भोक लाग्यो खानेकुरा दिऊँ न ।’ छाउरालाई नदिईकन उनी केही पनि खाँदैनन् । आफ्नै लुगा लगाइदिन्छन् ।

स्कुलमा साथीहरूसँग आफ्नो घरमा भएको बिरालो र कुकुरका बारेमा उनले कुरा गरेको सुनेर रिसभ, रामकृष्ण, प्राञ्जल पनि साना छाउराहरू भेटन आउँछन् । उनीहरूले पनि खुसी भएर सुमसुम्याउँछन् । यी बच्चाहरूका लागि यी साना सुरी र कुती छलफलको विषय बनेका छन् ।

राति सुत्दा पनि अवतार बिरालो र कुकुरका छाउरा सम्झिरहन्छन् । उनी भन्छन्– ‘आमा ! सुरी र कुतीलाई हामीसँगै ओछयानमा ल्याएर लुगा ओढाएर सुताऊ न ।’ अवतारलाई छाउराछाउरी स्याहार्न धमाधम छ । घरी उनी कुकुरको छाउरोलाई माया गर्न पुग्छन् भने घरी बिरालोको छाउरोलाई । उनीहरूलाई सकी नसकी पालैपालो बोकेर घर वरिपरि घुम्छन् । आफ्नो साइकलमा राखेर परपरसम्म घुमाउँछन् । रिसभ, रामकृष्ण र प्राञ्जलको घरसम्म पुर्‍याउँछन् । अनि सबै मिलेर ती सुरी र कुती बोक्दै साइकलमा चढाउँछन् ।

तर एक दिन नरमाइलो घटना घटयो । अवतारको बिरालो बाटोमा मरिरहेको भेटियो । अवतार बिरालोलाई त्यो अवस्थामा देखेपछि एकदम दु:खी भए । आमाको सलले आँसु पुछीपुछी रोए । उनले घरपरिवारका सबैलाई रुवाए । साथीहरूलाई पनि सुनाए र सबै जना रोए । पछिसम्म उनले त्यो घटना बिर्सिएनन् । उनी घरी घरी सुरीलाई सम्झिएर रोइरहे । केटाकेटी रोएको हेर्न कसलाई मन लाग्छ र ? हामीलाई उनीहरू खुसी भएको मात्र देख्न मन लाग्छ । ‘एक दिन बिरालो बाँचेर आउनेछ । अर्को जन्म लिनेछ’ भन्दै उनका आमाबुबा अनि हजुरबुबाहजुरामाले उनको र अरू केटाकेटीको मन बुझाउन खोज्नुभयो । अवतार बाँचेको बिरालो आउने दिन पर्खिन थाले ।

अचेल जुन बिरालो देखे पनि अवतार खुसी हुँदै भन्छन्, ‘आमा! बाँचेको बिरालो आयो । अब कुतीको पनि साथी हुने भयो ।’ उनका साथीहरू पनि त्यसै भन्छन् । फेरि अवतारको खुसीका लागि अभिभावकले बिरालो ल्याएर राखिदिनुभएको छ । स्कुल छुट्टी भएपछि उनी उनका साथीहरूसँग कुकुर र बिरालोका छाउरासँग एकछिन् खेलेर मात्र गृहकार्य गर्न बस्छन् । बेलुका सुत्दा पनि तिनै छाउरा, उठ्दा पनि तिनै छाउरा र साथीसँग स्कुलमा पनि तिनै छाउराको कुरा । अवतारका लागि ती छाउरा सबैभन्दा प्यारा छन् । उनको सम्पूर्ण ध्यान ती कुकुर र बिरालाका छाउरामा गएको छ ।

प्रकाशित : भाद्र १७, २०७५ १०:३४
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT