पीडा भुलाउँदै शान्ति गाउँ

द्वन्द्वको पीडा भुलाउन १० वर्षदेखि पूर्वाधार र जनजीविकालाई सहयोग पुग्ने कार्यक्रम सञ्चालन
मनोज पौडेल

हल्लानगर (कपिलवस्तु) — ५९ वर्षीया कमिरा घर्ती अहिले घरकै दैलोबाट बस चढेर आउजाउ गर्न पाएपछि निकै खुसी छन् । माओवादीविरुद्धको प्रतिकार समितिको आक्रमणमा परेर श्रीमान् तेजबहादुर घर्ती १३ वर्षसम्म अपांग जीवन बाँचे ।

द्वन्द्व प्रभावित कपिलवस्तुको शिवराज २ हल्लानगरमा बनाइएको गोबर ग्यास चुल्होमा खाना पकाउादै एक स्थानीय । तस्बिर : मनोज

७२ वर्षको उमेरमा चार महिनाअघि उनको मृत्यु हुँदा दु:खी भए पनि गाउँमा आएको विकासले कमिराको पीडा भुलाएको छ । ‘घरअघिको धूलौटे बाटो ग्राबेल भयो,’ उनले भनिन्, ‘टुकी बाल्न छाडेर बत्तीको उज्यालोमा बस्न पाउँदा खुसी नै छु ।’ उनीजस्तै गृहिणी उजेली बुढा खाना पकाउन अहिले वनमा काठपात खोज्न जान छाडेकी छन् ।

घरमै गोबर ग्यासबाट खाना पकाउने सुविधा पाएपछि उनी पनि प्रफुल्ल छिन् । ६ जनाको परिवारलाई ४ चौपायाको गोबरबाट निकालिएको ग्यासले उनलाई खाना पकाउन पुगेको छ ।

Yamaha

द्वन्द्व प्रभावित गाउँलाई नमुना शान्ति गाउँ बनाउने कार्यक्रमअन्तर्गत छनोटमा परेको शिवराज नगरपालिका २ हल्लानगरमा अहिले खुसी छाएको छ । सुकुम्बासी बस्तीको गाउँमा द्वन्द्वको पीडा भुलाउन १० वर्षदेखि पूर्वाधार र जनजीविकालाई सहयोग गर्ने कार्यक्रम सञ्चाललित छन् । द्वन्द्वले तहसनहस भई उजाड बनेको यो गाउँको अहिले स्वरूपै परिवर्तन भएको छ ।

उत्तर–दक्षिण बस्ती रहेको गाउँका हरेक घरअघि बाटो पुगेको छ । हल्लानगर अहिले जिल्लाको सुदूर पश्चिमकै विकसित र सुविधासम्पन्न शान्ति गाउँ बन्न पुगेको छ ।

०६१ फागुन ९ गते हल्लानगर गाउँ खरानी बनेको थियो । गाउँले सबै माओवादी हुन् भन्ने आरोपमा प्रतिकार समितिले यहाँका ३ सय ६ घरमा आगजनी गरेको थियो । ज्यान जोगाउन घरबाट भाग्न खोज्दा प्रेमबहादुर रास्कोटीलाई कुटी–कुटी हत्या गरिएको थियो ।

गाउँको धनसम्पत्ति, खाद्यान्न र गरगहना जलेर खरानी भएको हल्लानगर नमुना बस्ती निर्माण उपभोक्ता समितिका सचिव केशरसिंह पुनले बताए । ‘घटनापछि महिनौं दिन गाउँ खाली रह्यो,’ उनले भने, ‘जता हेरे पनि खरानी–खरानी मात्र थियो ।’

अहिले विस्तारै यस गाउँले द्वन्द्वको त्यो पीडा भुल्दै गएको छ । ‘उजाड गाउँमा नसोचेकै काम भयो,’ स्थानीय अगुवा खुमानसिंह परियारले भने, ‘यसले गाउँलेमा राम्रो प्रभाव पारेको छ । गाउँ विकासका पूर्वाधार बनेसँगै सबैले सजिलै जीविकोपार्जन गर्न पाएका छौं ।’ गाउँलेले अहिले किराना पसलदेखि तरकारी खेती गरेर चुलोचौको गर्दै छन् । कुखुरा, बंगुर र बाख्रा पालन गरेका छन् । सिँचाइका लागि ह्यान्ड पम्प र डिप बोरिङको सुविधा छ । उत्पादनलाई बजारसम्म पुर्‍याउन सुविधासम्पन्न बाटोघाटो बनेका छन् ।

घटना भएको चार वर्षपछि ०६५ मा तत्कालीन शान्ति मन्त्रालयका उच्चस्तरीय पदाधिकारी गाउँमा आएर गाउँलेसँग वार्ता गरे । त्यसयता गाउँलेले माग गरेको आवश्यकताका आधारमा मन्त्रालयले निरन्तर काम गरिरहेको यहाँका स्थानीय बताउँछन् ।

गत वर्ष यहाँका ४० घरलाई खाना पकाउने गोबर ग्यास प्लान्ट निर्माण र चुल्हो प्रदान गरियो । त्यसअघि २१ घरमा गोबर ग्यास चुल्हो निर्माण गरिएको थियो । त्यस्तै दुई डिप बोरिङ गाडिएको छ ।

अघिल्लो वर्ष यहाँ एउटा डिप बोरिङ र ५० मिटर तटबन्ध निर्माण गरिएको थियो । सरकारले शान्ति तथा पुनर्निर्माण मन्त्रालयमार्फत पाँच करोड रुपैयाँभन्दा बढी हल्लानगरमा खर्च गरिसकेको छ । दुई वर्षयता स्थानीय विकास मन्त्रालयमार्फत मात्रै एक करोडभन्दा बढी खर्च भइसकेको छ ।

गाउँका ३ सय ६ घरमा अहिले पक्की शौचालय बनेका छन् । २ देखि ३ घरको बीचमा व्यवस्थित ह्यान्ड पम्प गाडिएको छ । गाउँभरि १ सय १० भन्दा बढी ह्यान्ड पम्प छन् । भेला र छलफल गर्न २५ लाख रुपैयाँको लागतमा ३ कोठे सामुदायिक भवन बनाइएको छ । १ करोड २८ लाख रुपैयाँको लागतमा ८ कोठे ३ तले विद्यालय भवन बनेको छ ।

गाउँको बीचबाट एक किमि लामो र १० मिटर चौडा ग्राबेल बाटो बनाइएको छ । यस बाटोले पूर्व–पश्चिम राजमार्गसँग पश्चिम क्षेत्रको दूरी घटाइदिएको छ । गाउँमा विद्युतीकरण गरिएको छ । २ सय ९५ घरले बिजुली बालेका छन् । कुलो र हिलो हुने ठाउँमा ह्युम पाइप राखिएको छ ।

गाउँमै स्कुल भएपछि स–साना बालबालिकाले पढ्न पाएका छन् । ‘पहिले दुई किमि टाढा पुग्नुपथ्र्यो,’ कक्षा ६ की छात्रा विनु परियारले भनिन्, ‘अहिले घरनजिकै स्कुल पाउँदा धेरै सजिलो भएको छ ।’ आधुनिक भवनमा बालमैत्री वातावरणमा पढ्न पाउँदा निकै खुसी लागेको कक्षा ७ का विद्यार्थी सागर सारूले बताए । उनको चाहना १० कक्षासम्मै यहीं पढ्न पाइयोस् भन्ने छ ।

हल्लानगर सुकुम्बासी बस्ती हो । ०५६ चैत १४ बाट यहाँका वन बुट्यान क्षेत्र फाँडेर विभिन्न जिल्लाबाट आएका सुकुम्बासीले बसोबास गर्न थालेका थिए । सुरुमा सय घर बसे । ०६१ फागुनसम्म यहाँको घरधुरीको संख्या ३ सय २३ पुग्यो । परिवर्तनसँगै विकासको प्रभावले सुकुम्बासी गाउँ हल्लानगर अहिले आधुनिक गाउँ बन्न पुगेको छ ।

८५ बिघा क्षेत्रफलमा फैलिएको यस गाउँमा अहिले ३ सय ६५ घरधुरी छन् । मुलुकका ४२ जिल्लाका मान्छेको बसोबास रहेको यस गाउँमा फुसका घर सबै स्तरोन्नति भएका छन् ।
गत वर्ष यस गाउँको उत्तर र दक्षिणमा तटबन्ध निर्माण गरियो । उत्तरतिर ९२ र दक्षिणतिर ६० मिटर लामो तटबन्धको निर्माण गरिएको छ । गाउँनजिकैबाट सुरई नदी बग्न थालेपछि बस्ती जोगाउन ३० लाख रुपैयाँको लागतमा तटबन्ध निर्माण गरिएको थियो ।

तटबन्धले एक सयभन्दा बढी घर सुरक्षित भएका छन् । ‘आकाशमा कालो बादल मडारिँदा रातभर जाग्राम बस्थ्यौं,’ द्वन्द्वपीडित बमबहादुर विकले भने, ‘अब निर्धक्क भएर सुत्न सक्ने भएका छौं ।’ खोलानजिकै रहेको यस बस्तीका अभिभावक वर्षाका बेला सधैं तनावमा हुन्थे । तर, अहिले त्यो चिन्ता हटेर गएको छ । ‘विकासले गाउँमा छुट्टै परिवर्तन ल्यायो,’ उनले भने, ‘विस्तारै गाउँलेले पीडा भुल्दै सहज जीवन यापनमा गर्न थालेका छन् ।’

Esewa Pasal

प्रकाशित : भाद्र १८, २०७५ ०९:३०
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

पर्यटकीय पूर्वाधार बनाउन अध्ययन

सडक सुधार र दरबार पुनर्निर्माणलगायत पूर्वाधारका लागि बजेट विनियोजन
गिरुप्रसाद भण्डारी

प्यूठान — ऐतिहासिक स्थल भित्रीकोट दरबार क्षेत्रमा पर्यटकीय पूर्वाधारको गुरुयोजना बनाउन सम्भाव्यता अध्ययन थालिएको छ । प्यूठान नगरपालिकाको आर्थिक सहयोगमा आइतबारबाट प्राविधिक टोलीले अध्ययन सुरु गरेको हो ।

प्यूठानको भित्रीकोट क्षेत्रमा घुम्न आएका आन्तरिक पर्यटक । तस्बिर : गिरुप्रसाद

भित्रीकोट क्षेत्रमा रहेका १७ ऐतिहासिक केन्द्रलाई पूर्वाधार विकास गर्न लागिएको छ । भित्रीकोट आउने पर्यटकलाई घुम्न र एक दिन बस्न अभिप्रेरित गर्ने उद्देश्यले नगरपालिकाले पूर्वाधार विकासको योजना बनाएको जनाएको छ ।

ऐतिहासिक भित्रीकोट किल्ला, रक्तीपोखरी, खुलखुलेडाँडा, वृत्तिस्थान, ढुंगेपाइला, रानीगुफालगायत गन्तव्यलाई मुख्य केन्द्रमा राखेर अध्ययन सुरु गरिएको प्यूठान नगरपालिकाका मेयर अर्जुनकुमार कक्षपतिले बताए ।

नगरपालिकाभित्रका पर्यटकीय स्थानमध्ये भित्रीकोट मुख्य पर्यटकीय गन्तव्य रहेकाले पहिलो प्राथकिकतामा राखेर विकास गर्न थालिएको उनले बताए । सडक सुधार, दरबार पुनर्निर्माणलगायत पूर्वाधारका लागि बजेट विनियोजन गरेको नगरपालिकाले जनाएको छ ।

यस क्षेत्रका गुरुङ संस्कृति, ऐतिहासिक डल्ले सराय नाच, रक्तीपोखरी, ढुंगेपाइला, भित्रीकोट दरबारलगायत यहाँका मन्दिरको संरक्षण गरी पूर्वाधार निर्माण गरिने भएको छ । ‘नगरसभाले भित्रीकोट दरबार क्षेत्रलाई नगरको मुख्य पर्यटकीय स्थलका रूपमा लिएर बजेट व्यवस्था गरेको छ,’ कक्षपतिले भने, ‘अब यहाँ आउने पर्यटकलाई केही दिन यतै रमाउने वातावरण बनाउनेछौं ।’

भित्रीकोटबाट प्यूठान उपत्यका हेर्न सकिन्छ । एक वर्षअघि जिल्ला वन कार्यालयको सहयोगमा पार्क, भ्यु टावर, गौल चौपारीलगायत पूर्वाधार निर्माण गरिएको छ । ‘भित्रीकोट घुम्न आउने पर्यटक केही समय घुमेर फर्कने गर्दा यहाँका स्थानीयले कुनै फाइदा लिन नसकेको प्यूठान नगरपालिकाका ४ का वडाध्यक्ष लक्ष्मीप्रकाश राजभण्डारीले बताए ।

‘बास बस्ने गरी पर्यटकलाई भुलाउने पूवार्धार बनाउनुपर्छ,’ उनले भने, ‘आएका पर्यटकलाई एक दिन भए पनि यहाँ रोक्न सकियो भने स्थानीय स्वरोजगार हुने थिए ।’ दिनभर भित्रीकोट क्षेत्रमा घुमाउने र बेलुका गुरुङ गाउँमा बास बसाल्ने गरी होमस्टे बनाउने नगरपालिकाको योजना रहेको राजभण्डारीले बताए ।

प्रकाशित : भाद्र १८, २०७५ ०९:२७
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्