अंग्रेजलाई हराएको सम्झनामा भव्य रथयात्रा

प्रधानमन्त्री ओलीको शुभकामना
माधव अर्याल

पाल्पा — इस्ट इन्डिया कम्पनीको अंग्रेज फौजले आधुनिक हातहतियारसहित नेपालका पाँच स्थानमा आक्रमण गर्‍यो । विक्रम सम्वत् १८७१/७२ को नेपाल–अंग्रेज युद्धमा अंग्रेज चार स्थानमा विजयी भयो ।

तर, पाल्पाली र इस्ट इन्डियाको फौजबीच लडाइँ भएको नुवाकोट–बुटवल क्षेत्रको युद्धमा भने अंग्रेज फौज पराजित भयो । दुई वर्षसम्म चलेको यो युद्धमा नुवाकोटबाट बुटवलतर्फ झरेको पाल्पाली फौजले विजय हासिल गरेको थियो ।

Yamaha


विजयी पाल्पाली फौजको नेतृत्व कर्णेल उजिरसिंह थापाले गरेका थिए । उनै थापाले युद्धमा जानुअघि तानसेनमा रहेको भगवती देवीको मन्दिरअगाडि ‘अंग्रेज सेनालाई हराउने शक्ति देऊ, फर्केर आएपछि तिम्रो सिन्दूर जात्रा गर्दै महिमा फैलाउनेछु’ भनी भाकल गरेको इतिहास रहेको यसका जानकार निर्मल श्रेष्ठले बताए । थापाले युद्ध जितेर फर्केपछि तीन तले प्यागोडा शैलीको मन्दिर बनाएर १८७६ देखि सिन्दूर जात्रा चलाएको मन्दिर व्यवस्थापन समितिका सचिव भीमसेन कार्कीले बताए ।

तानसेनस्थित श्री ७ रणउजीरेश्वरी भगवतीको सिन्दुर जात्राले यस वर्ष दुई सय वर्ष पूरा गरेको छ । हरेक भाद्र कृष्णनवमीका दिन तानसेनमा भगवतीको भव्य र हर्षोल्लासका साथ रथयात्रा निकालिँदै आएको छ । भाद्र कृष्ण अष्टमीको साँझ जाग्राम बसेर भजनकिर्तन गर्ने र मध्यरातमा भगवतीको पूजाआजा गरी रथलाई तयारी अवस्थामा राखिन्छ । नवमीका दिन पूजा सकेपछि साइत हेरेर रथलाई जयजयकारको गुञ्जन ध्वनिसहित तीनपटक मन्दिर घुमाइयो । यस वर्ष भारतबाट राम शाहीले मगाएको आतिसबाजले रातभर तानसेन गुञ्जायमान बनेको थियो ।

पाल्पाका विभिन्न स्थानका लाखे, भजन टोलीले पनि तानसेनलाई रमाइलो गराएका थिए । सोमबार बिहानैदेखि रथमा राखिएको भगवतीको मूर्तिमा पूजाआजा गर्न श्रद्धालुको भीड लागेको थियो । दिउँसो पौने १ बजे बलि दिएपछि रथलाई उठाइएको थियो । रथलाई तीनपटक घुमाएर ‘कर्णेली पूजा’ दिएपछि मात्र नगर परिक्रमा गराइयो । रथलाई मन्दिर परिक्रमा गराई कर्णेल उजिरसिंहको सम्झनामा पूजा दिने चलन अझै छ । त्यसपछि व्यवस्थापन समिति, नेपाली सेना र प्रहरी प्रशासनबाट पूजा गरियो ।

रथयात्रासँगै र्‍याली तथा झाँकीमा निजामती कर्मचारी, सैनिक, प्रहरी, विद्यार्थी, स्थानीय र विभिन्न संघसंस्थाका व्यक्तिको सहभागिता थियो । मूर्तिलाई रथमा राखेर नगर परिक्रमा गराउँदा बजारका बासिन्दाले समेत बलि र पूजा दिएका थिए । इतिहासका जानकार श्रेष्ठका अनुसार कुमाउ–गडवाल, मकवानपुर गढी, कोसी–टिस्टा र बुटवल जितगढीमा अंग्रेज र हिन्दुस्तानी फौजसँग लडाइँ भएको थियो । तीमध्ये जितगढीमा मात्र नेपाली फौजले विजय हासिल गरेको खुसियाली अहिलेसम्म निरन्तर छ ।

‘यसको महत्त्वका विषयमा सरकारलाई बुझाउन सकेजस्तो लाग्दैन,’ इतिहासकार राजेन्द्रगोपाल सिंहले भने, ‘यसलाई राष्ट्रिय मान्यता दिनुपर्ने हो तर दिइएको छैन ।’

प्रधानमन्त्री ओलीको शुभकामना
प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओलीले पाल्पाको भगवती जात्राको अवसरमा शुभकामना वक्तव्य दिएका छन् । उनले बुटवलबाट प्रवेश गरी पाल्पा कब्जा गर्ने अंग्रेज आक्रमणकारीको दुस्साहसलाई परास्त गर्ने नेपाली सेनाका अमर योद्धा उजिरसिंह थापाको नेतृत्वमा हासिल गरिएको विजयको खुसीयालीमा यो जात्रा सुरु भएकामा पाल्पालीलाई बधाइ दिए ।

‘कर्णेल उजिरसिंह थापाले सीमित स्रोत साधनबाटै जितगढीको मोर्चामा अंग्रेज आक्रमणकारीलाई पराजित गरी देशको सार्वभौमसत्ता जोगाउन अहम् भूमिका निर्वाह गरेका थिए,’ प्रम ओलीको शुभकामनामा वक्तव्यमा भनिएको छ, ‘ती देशभक्त याद्धाले सम्वत् १८७१/७२ को नेपाल–अंग्रेज युद्धका क्रममा आफ्नो पराक्रम, साहस र रणकौशलका साथ पाल्पा हुँदै अन्तत: नेपाल कब्जा गर्ने अंग्रेजको योजनालाई विफल तुल्याएका थिए ।’

प्रकाशित : भाद्र १८, २०७५ २१:३८
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT

‘टोलटोलमा प्रहरी’ ले राहत

माधव अर्याल

हरियाली गाउँ (पाल्पा) — तिनाउ गाउँपालिका २ हरियाली गाउँमा बस्ती बसेको ४४ वर्ष भयो । जंगलको बीचमा ९० घरपरिवारको बसोबास छ । तर, स्थानीयले यसअघि गाउँमा प्रहरी आएको भेटेका थिएनन् ।

‘यसअघि कहिल्यै पनि प्रहरी टोलबस्तीमा आएको थिएन,’ स्थानीय छविलाल खत्रीले भने, ‘अहिले भने एक महिनामा तीनपटक गाउँमा प्रहरी आएको पाउँदा खुसी लागेको छ ।’

सिद्धार्थ राजमार्गको दोभान प्रहरी चौकीमा तीन साताअघि मात्र प्रहरी नायब निरीक्षक एकबहादुर नेपाली इन्चार्ज भएर आएका थिए । त्यसपछि हरियाली गाउँमा प्रहरी पुगेका हुन् । गाउँपालिकासँगको समन्वयमा प्रनानि नेपालीले गाउँमा प्रहरीको सक्रियता बढाएका हुन् । अहिले ‘टोलटोलमा प्रहरी’ अभियान चलेको छ ।

त्यसअन्तर्गत लागूऔषध दुव्र्यसन, प्रहरीको काम, कर्तव्य, अधिकारलगायत विषयमा टोलमा जानकारी दिन सुरु गरिएको छ । जनताले प्रहरी आफ्नै लागि हो भन्ने बुझेको प्रनानि नेपालीले बताए । स्थानीय लक्ष्मण बोहराका अनुसार बस्ती बसेपछि यहाँ प्रहरी पुगेकै थिएन । ‘सामान्य झैझगडा यहीँ मिलाइन्थ्यो,’ उनले भने, ‘ठूलै उजुरी भए प्रहरीले गाउँलेलाई चौकीमै बोलाउँथे ।’

यसअघि कहिल्यै नआउने प्रहरी अहिले लगातार आउँदा त्यसै पनि खुसी लागेको उनले बताए । अध्यक्ष, उपाध्यक्ष, वडाध्यक्ष गाउँमा पुग्दा प्रहरी पनि सँगै थिए । त्यसरी प्रहरी गाउँमा पुग्दा स्थानीयमा खुसी छाएको प्रनानि नेपालीले बताए ।

‘गाउँ घोषणा र स्वास्थ्य शिविर कार्यक्रममा म आफैं उपस्थित भएँ,’ उनले भने, ‘सबै टोलमा प्रहरी पुग्ने अभियान चलेको छ ।’ तिनाउको कार्यक्षेत्रभर यसरी नै सबै गाउँ, बस्ती र टोलमा प्रहरी पुगेको उनले बताए ।

कतिपय गाउँ, टोलमा जान जिप, मोटरसाइकल चल्दैन । हरियाली गाउँ पुग्न पनि समस्यै छ । तीन महिनादेखि सवारी साधन पुग्न सकेका छैनन् । सात किलोमिटर टाढाको खुर्सानेसम्म मोटरसाइकल चल्छ । त्यसपछि पुन: तीन घण्टा पैदल हिँडेर हरियाली गाउँ पुगिन्छ । ‘टाढा र उकालो–ओरालो भएकाले पुगेर फर्किंदा लखतरान भइन्छ,’ उनले भने, ‘टोल, बस्तीमा पुगेपछि केही राहतको महसुस गरेको अनुभव भएको छ ।’ ‘बेलुकी खोरमा भएको बोका बिहान थिएन भन्ने उजुरी आयो,’ प्रनानि नेपालीले भने, ‘पुरुष नभएको घरमा राति मदिरा सेवन गरी ढोका हान्न आएको पनि उजुरी पर्‍यो ।’ यसपछि हरियाली गाउँमा दुई पटक प्रहरी पुगेको उनले बताए ।

पछिल्लोपटक गाउँमा आयोजित जनचेतनामूलक कार्यक्रममा प्रहरी पुगेको थियो । ‘१५ दिनमै जनताले सुरक्षाको अनुभूति गरेका छन्,’ उनले भने, ‘यहाँ कहिल्यै प्रहरी नपुगेको गुनासो आएपछि अहिले पटकपटक पुग्न थालेका हौं ।’

हरियाली गाउँमा मदिरा सेवन गरेर लडाइँ, झै–झगडा गर्ने, कुटाकुट हुने गथ्र्याे । तर, त्यसको उजुरी प्रहरीसमक्ष पुग्दैनथ्यो । त्यसैले कतिपयले यस गाउँलाई ‘दारु गाउँ’ पनि भन्थे । अहिले भने त्यस्तो हुन छाडेको छ । ‘मेरा घरमा पुरुष छैनन् भनेर खै कसले हो राति ढोका हान्न आयो,’ स्थानीय पीडित दुर्गा खड्काले भनिन्, ‘अहिले प्रहरी आएपछि राहतको श्वास फेरेकी छु ।’

स्थानीयले अहिले प्रहरीमा उजुरी गर्न सिकेका छन् । प्रहरीले पनि टोलटोलमा प्रहरी कार्यक्रम लगेपछि झन् राहत पुगेको स्थानीय मधु जैसीले बताइन् । ‘प्रहरीसमक्ष उजुरी गर्न जाँदा झमेला आइपर्छ भन्ने लाग्थ्यो,’ उनले भनिन्, ‘अहिले प्रहरी आएर त्यस विषयमा जानकारी दिएपछि अब चौकीसम्म जान थालेका छौं ।’ अहिले प्रहरी गाउँमा पुग्न थालेपछि जाँड, रक्सी खाने, होहल्ला गर्नेमा कमी आएको छ ।

घरका गाईबस्तु, बाख्रा, थाल, गाग्री चोरिन कम भएको स्थानीयले बताए । ‘हामीले तीजका बेलामा पनि प्रहरीलाई आइदिन अनुरोध गरेका छौं,’ स्थानीय खगेन्द्र केसीले भने, ‘चाडपर्वमा बढी होहल्ला गर्ने, मदिरा सेवन गर्ने र झै–झगडा हुन्छ ।’

वडाअध्यक्ष राजेश श्रेष्ठले गाउँमा प्रहरी जाँदा स्थानीयले सुरक्षाको अनुभूति गरेको बताए । ‘जनताले आफू सुरक्षित भएको महसुस गरेका छन्,’ उनले भने, ‘टोलटोलमा प्रहरी कार्यक्रमले जनता लाभान्वित भएका छन् ।’ गाउँपालिका र वडा कार्यालयले पनि प्रहरीलाई टोल–टोलमा पुग्न सहयोग गर्ने जनाएको छ ।

प्रकाशित : भाद्र १७, २०७५ १०:४४
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT