घरजग्गा कर ३ गुणा

गाउँपालिकाको तुलनामा नगर र उपमहानगरको मूल्यांकन दोब्बर बढेको छ ।
यसले नगर क्षेत्रका किसानले तिर्ने जग्गाको कर झन्डै तीन गुणा बढेको हो ।
अमृता अनमोल

बुटवल — साबिक मोतीपुर गाविस दुई वर्षअघि बुटवल उपमहानगरमा गाभियो । गाविस उपमहानगर बनेपछि पार्वती ज्ञवालीले तिर्ने घरजग्गा कर पनि तीन गुणा बढेको छ ।

कर घटाउन माग गर्दै बुटवल उपमहानगरका प्रमुख शिवराज सुवेदीलाई ज्ञापनपत्र बुझाउँदै बुटवल उद्योग वाणिज्य संघका अध्यक्ष खिमबहादुर हमाल ।तस्बिर : अमृता

‘यसअघि एक कट्ठा खेतको ३० रुपैयाँ बुझाउँथें,’ उनले दुखेसो पोखिन्, ‘अहिले कट्ठाको दुई सयका दरले बुझाउनुपर्‍यो ।’ उत्पादन नबढेसम्म किसानलाई फाइदा नहुने उनले बताइन् । चालु आर्थिक वर्षसँगै मालपोत कार्यालयले जग्गाको मूल्यांकनमा १० देखि २० प्रतिशत वृद्धि गरेको छ । बुटवलमै प्रतिकट्ठा दुई लाखदेखि अधिकतम ६८ लाख रुपैयाँ सरकारी दर छ ।

१० लाखभन्दा कम मूल्यका जग्गा हुनेले एक सय रुपैयाँ राजस्व तिर्नुपर्ने नियम छ । त्यसभन्दा बढी २० लाखसम्मकाले दुई सय रुपैयाँ तिर्नुपर्छ । गाउँपालिकाको तुलनामा नगर र उपमहानगरको मूल्यांकन दोब्बर बढेको छ ।

Yamaha

यसले नगर क्षेत्रका किसानले तिर्ने जग्गाको कर झन्डै तीन गुणा बढेको हो । ‘साबिकमा गाविस भएका तर पछिल्लो समय नगरपालिका वा उपमहानगपालिकामा गाभिएका क्षेत्रका किसान यसबाट केही प्रभावित छन्,’ बुटवल उपमहानगरस्थित आर्थिक प्रशासन महाशाखाका प्रमुख शिवनारायण शाहले भने । साबिक सेमलार र मोतीपुर गाविस उपमहानगरमा गाभिएका हुन् ।

दुई वर्षअघि बाक्लो बस्ती भएका साबिकका गाविस मिलाएर सैनामैना, तिलोत्तमा, देवदह र लुम्बिनी सांस्कृतिक नगरपालिका बनाइयो । त्यससँगै जग्गाको मूल्यांकन बढ्दा राजस्व दस्तुरसमेत २० प्रतिशतले बढेको छ । रूपन्देहीमा १६ स्थानीय तह छन् ।

प्रत्येक स्थानीय तहमा करको दररेट फरक छ । सैनामैना नगरपालिकाले जग्गा किन–बेच हुने रकमको एक प्रतिशत नगरपालिकालाई बुझाउने नियम बनाएको छ । रोहबर करका रूपमा संकलन भइरहेको त्यसलाई अहिले वातावरण तथा स्वास्थ्य र सफाइ शुल्क नाम दिइएको छ ।

नगरभित्रको जमिन खरिद–बिक्री गरेपछि क्रेताले खरिद गरेको मूल्यको एक प्रतिशत नगरपालिकालाई बुझाउनु पर्नेछ । यो नगरमा घर र घरले चर्चेको बढीमा एक कट्ठा जमिनमा सम्पत्ति कर लगाइन्छ । अरूमा भूमि कर छ ।

भूमि करलाई जग्गाको मूल्यअनुसार २० भागमा वर्गीकरण गरिएको छ । सैनामैनाका नगरप्रमुख चित्रबहादुर कार्कीले जग्गाको मूल्यांकनअनुसार करको दर बढे पनि सर्वसम्मत रूपमा लागू गरेकाले कसैले गुनासो गरेको अर्थ नहुने बताए ।

बुटवल उपमहानगरले घरजग्गा सिफारिसमा शैक्षिक विकासको शुल्कका नाममा शून्य दशमलव तीन प्रतिशत रकम लिने गरेको छ । यो शीर्षकको कर शून्य दशमलव २५ बाट बढाइएको हो ।

करको दरभन्दा दायरा बढाउनुपर्छ भन्ने मान्यताले उपमहानगरले लिने प्रत्यक्ष कर नबढाएको प्रमुख शिवराज सुवेदीले बताए । घर बहाल कर नीतिका कारण पनि स्थानीय रुष्ट भएका छन् । नगरमा जेठ १ बाट उपमहानगरले घर बहाल कर नीति लागू गर्‍यो । यसअघि दुई प्रतिशत लिएको कर बढाएर १० प्रतिशत पुर्‍याएको हो ।

स्थानीय तहलाई सम्पत्ति, घर बहाल कर, घर जग्गा रजिस्ट्ेरसन शुल्क र सवारी साधन कर, सेवा शुल्क दस्तुर, पर्यटन शुल्क, विज्ञापन कर, व्यवसाय कर, भूमि कर (मालपोत), दण्ड जरिवाना, मनोरञ्जन कर र मालपोत संकलन गर्ने जिम्मा छ ।

विज्ञापन करका लागि यहाँका स्थानीय तहले दररेट बनाएका छैनन् । यातायात कर प्रदेश सरकारले लिने भएको छ । मालपोत राजस्व सम्बन्धित कार्यालयले नै उठाइरहेका छन् ।

Esewa Pasal

प्रकाशित : भाद्र २२, २०७५ १०:१९
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT

भूतखोलामा भासियो सडक

राजमार्गको कम्तीमा ८० मिटर भासिएकाले यातायातका साधन सञ्चालनमा समस्या
माधव अर्याल

दोभान (पाल्पा) — जिल्लाको तिनाउ गाउँपालिका ३ भूतखोलानजिक सिद्धार्थ राजमार्ग भासिएपछि एकतर्फी गाडी सञ्चालन भइरहेका छन् । गत वर्ष केही भाग भासिएको थियो ।

सिद्धार्थ राजमार्गअन्तर्गत पाल्पाको तिनाउ ३ भूतखोलानजिकै भासिएको सडकमा सवारीसाधन । तस्बिर : माधव

यस वर्षको बर्खामा झन्डै दुई मिटर गहिरो भत्किएको छ । कम्तीमा ८० मिटर लम्बाइमा राजमार्ग भासिएकाले यातायातका साधन सञ्चालनमा समस्या भएको स्थानीय सडक डिभिजन कार्यालयका लेन्थवर्कर सुपरभाइजर जंगबहादुर सुनारले बताए ।

सडकबाट ठाडो भाग सडक दुई मिटर तल बगेको छ । ‘यस वर्षको बर्खामा सडक बढी भासिँदै गएको थियो,’ उनले भने, ‘सडकको ५० मिटरमाथिबाट तिनाउ खोलासम्म बगेको छ ।’

उनका अनुसार दुई घरलाई पूर्ण रूपमा क्षति पुगेको छ । नजिकै सञ्चालन भएको भूतखोला होटललाई पनि क्षति पुगेको छ । माथिल्लो भागमा समेत घर छन् । तल्लो भागमा भने तिनाउ खोला पर्छ ।

दुई साताअघि यही स्थानमा सडक भासिएपछि केही समय सवारी साधन अवरुद्ध भएका थिए । ‘एक मिटरजति उचाइमा ग्राभेल राखेपछि मात्र एकतर्फी यातायात सञ्चालन गर्न सकिएको हो,’ सडक डिभिजनका प्राविधिक सन्तोष कार्कीले भने, ‘नभए सवारी साधन सञ्चालनमै समस्या हुने गरी सडक भासिएको थियो ।’

अहिले पनि विस्तारै सडक भासिँदै गएको छ । एक महिनाअघि एक मिटर मात्र भासिएको थियो । अहिले झन् बढी भासिँदै झन्डै दुई मिटर भासिइसकेको उनले बताए । सडकको भित्रभित्र पानी बगेको छ । माथिल्लो भागमा पानी रसाएकाले झन् समस्या भएको छ । पानीको मूलका कारण पनि यसको दीर्घकालीन समस्या समाधानमा असर गर्ने प्राविधिकहरू बताउँछन् ।

‘पहिले पनि पानी निकासका लागि भित्रै पाइप राखेको भेटिएको छ,’ उनले भने, ‘अहिले पनि पानीकै कारण जमिन भासिँदै गएको छ । बुटवल, भैरहवा, सुनौलीबाट गुल्मी, पाल्पा, स्याङ्जा, कास्की, अर्घाखाँची, बागलुङ, पर्वत, म्याग्दी, मुस्ताङसम्मका सवारी साधन यही बाटो भएर गुड्छन् ।

सडकमा दैनिक पाँच हजारभन्दा बढी सवारी साधन गुड्छन् । पहाडी भेगमा जाने मालवाहक ट्रक र असोज लागेपछि चुनढुंगा बोक्ने ट्रिपर गुड्ने भएकाले झन् समस्या आउने उनले बताए ।

सडक भासिँदा यस भेगका यात्रु र सवारी साधन त्रासमा यात्रा गर्न बाध्य छन् । ‘साना सवारी साधनलाई भासिएको सडकमा झनै अप्ठ्यारो हुन्छ,’ मोटरसाइकल चालक विष्णु पाण्डेयले भने, ‘हामी जहिले पनि त्रासको यात्रा गर्न बाध्य छौं ।’ राजमार्ग विस्तारै भासिँदै गएको छ ।

तर, माथिल्लो भागमा एक मिटरजति जमिन छाडिसकेकाले अझै खतरा बढेको उनले बताए । तल्लो भागबाट आएका सवारी साधनले माथिल्लो भागबाट आउनेलाई देख्न मुस्किल छ । कतिपय अवस्थामा यहाँ घण्टौं सवारी साधन जाम हुने समस्यासमेत बढेको उनले बताए ।

अहिले सवारी साधन अगाडि जान नसक्ने भएपछि आलोपालो गर्दै आउजाउ गरेका छन् । यहाँ अघिल्लो वर्ष समस्या देखिएपछि डिभिजन सडक कार्यालयले मर्मतका लागि ठेक्का लगाएको थियो । अघिल्लो आर्थिक वर्षमा लगाएको ठेक्का गत वैशाखमा सम्झौता भएर ग्याभिन वाल लगाउन सुरु गरेको छ ।

सडक डिभिजनका इन्जिनियर पवित्रमणि आचार्यका अनुसार ठेक्का लगाएपछि तिनाउखोलाको किनारमा ग्याभिन वाल लगाएको बताए । ‘अघिल्लो वर्ष कटान गरेको भए सडक चौडा भइसक्थ्यो,’ उनले भने, ‘स्थानीय जग्गावालाले तल्लो भागमा पर्खाल नलगाइकन कटान गर्न नदिँदा ढिलाइ भएको हो ।’

प्रकाशित : भाद्र २२, २०७५ १०:१७
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT